حلقه های منفصل حوزه طراحی نرم افزار بانکی

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک دانش طراحی نرم افزار بانکی در کشور ما با اما و اگر های زیادی روبروست. عوامل مثب و منفی موثر بر این دانش باعث شده تا روند رشد این صنعت در ابعاد فنی و کسب و کار با کندی همراه و به زعم دکتر شهاب جوانمردی هنوز در دوره جوانی قرار داشته باشد.در گفتگو با مدیرعامل شرکت فناپ روند رشد این صنعت را به بحث گذاشته ایم. مصاحبه با وی از پی می آید.

***************************

اصولا،پایه های توسعه صنعت طراحی نرم‌افزار بانکی بر چه پایه هایی استوار است؟

در صنعت طراحی نرم‌افزار با سه حلقه یک زنجیره مواجه هستیم: یکی دانش نرم‌افزار و  تکنیکال، دوم دانش بانکی و سوم حلقه فی مابین این دو دانش است. منظور از حلقه فیمابین  این است که که چطور می‌توانیم متخصصین حوزه نرم‌افزار را در حوزه بانکی به خدمت بگیریم و این پیچیده‌ترین حالت قضیه است. به تعبیر دیگر باید افرادی وجود داشته باشند که ترجمان بین این دو مجموعه دانش نرم‌افزار و دانش بانکی باشند به طوری که  نسبت به نرم‌افزارهای حوزه بانکی ، نسبت به کارایی و مقیاس‌پذیری همچنین بر وضعیت روند صنعت بانکداری نرم‌افزار شناخت لازم را داشته باشند در ضمن  برای هرگونه مشتری در هر سطحی دغدغه‌ها و نیازمندی‌های آن حوزه جغرافیایی را بشناسند.

مثالی برای حلقه فی مابین این دو دانش فنی و بانکداری در ایران بزنید؟

در حوزه بانکداری اسلامی، عقود اسلامی تسهیلات و مسایل مبتلابه زیادی از این نوع را مشاهده می کنیم که تفاوت های بنیادین با بانکداری متعارف دارد . در نتیجه افراد حلقه اتصال دهنده دانش نرم افزار و دانش بانکی  در ایران باید بر نوع نظارت‌های بانک مرکزی و گزارش هایی که نهاد ناظر می‌خواهد، شناخت داشته باشد. ضمن اینکه ممکن است در حوزه دیگر جغرافیایی مسایل دیگری مطرح باشد.

بر اساس سه حلقه ای که اشاره کردید چالش های اصلی صنعت طراحی نرم افزار بانکی بیشتر در کدام حلقه نهفته است؟

در حلقه افراد تکنیکال با وجود  اینکه  نیروهای توانمند کشور جذب شرکت های خارجی می شوند اما معتقدم ما مشکل چندانی در این حوزه نداریم. به عبارت دیگر آنقدر نیروی خوب و با دانش فنی بالا در کشور هست  که در بحث تولید نرم‌افزار گرفتاری جدی نداشته باشیم. در حلقه بانکدران  هم قاعدتا انعطاف پذیری تا حدی هست در عین حال که این افراد نباید با دانش نرم‌افزار بیگانه باشند. درست است که ما حلقه مترجم را داریم ولی بانکداران ما حداقل باید با یک یا دو نرم‌افزار کار کرده باشند. اما متاسفانه تعداد این افراد در ایران کم است.  

در واقع مشکل اصلی  ما در حلقه فیمابین این دو گروه است که از چند جهت دچار مشکل هستیم . بخشی  به این دلیل  که تنها  چند سال است فضای بهره‌برداری از نرم‌افزارهای بانکی به طور جدی رشد کرده به تعبیر دیگر  این بازار، تا چند سال پیش بازار پر تقاضایی نبوده است. از سوی دیگر به دلایل مختلف تصمیم گیران بانکی  هنوز نتوانسته اند ارزش لازم را برای این دانش قایل باشند. به تعبیر دیگر  برای این گروه یعنی شرکت‌ها و افرادیکه وارد این حوزه شده اند و اجرای پروژه ها را بر عهده دارند و سپس مدیریت ، نگهداری و پشتیبانی محصول را انجام می دهند -با توجه به هزینه‌هایی که تولید این محصولات دارد و قیمت‌هایی که در دنیا برای آنها  پرداخت می‌شود- در ایران هزینه‌های پرداختی و سرمایه‌گذاری بانک‌ها برای این مسایل عدد خیلی پایینی است و در نتیجه با توجه به حجم کار، انرژی زیاد، کار علمی، مدیریت تیمی، آن هم تیم‌هایی که باید آدم‌هایش متخصص و نخبه باشند و از همه مهمتر ارزش افزوده ای که این نرم افزارها در بانک ها ایجاد می کنند چندان ترغیب کننده نیست در نتیجه سرمایه گذاری در این حوزه چندان صورت نمی گیرد.  این در  حالی است که با توجه به نوع کمرنگ ارتباط ما با دنیا اگر بخواهیم دانش فنی منتقل شود و  بتوانیم در همایش‌ها و کنفرانس‌ها و دوره های علمی روزدنیا شرکت کنیم مسایل حاشیه‌ای و هزینه‌ای، باعث می شوند لایه به شکل قوی شکل نگیرد.

در مقام مقایسه‌، ارزش پرداختی به یک نرم افزار واحد در ایران و جهان چقدر فاصله دارد؟

در نظام قیمت‌گذاری وقتی به شرکت‌های خارجی برای این محصول نگاه می‌کنیم قاعدتا حاشیه‌های سودآوری مورد انتظارشان قرار نیست خیلی متفاوت با شرکت‌های ایرانی باشد. مثلا فرض کنید اگر آنجا A درصد است اینجا هم باید انتظار در صنعت نرم‌افزار همان A درصد باشد. ولی  می‌بینیم که نسبت قیمت‌ها گاهی پنج ، شش ، هفت و گاهی ده برابر فاصله دارد.  علت این فاصله در واقع در تفاوت نوع نگاه بانکداری کشور ما و جهان نهفته است به  طوری که در جهان طراحان نرم افزار معتقدند : اگر ما از طریق یک نرم افزار کسب و کار  یک بانک را پشتیبانی می‌کنیم ،نرم افزاری که خیلی حساس و بدون توقف ( non stop )است، در نتیجه بانک باید ما به ازاء آن را پرداخت کند. نکته اساسی آن است که  اگر این ما به ازا واقعا پرداخت شود ارزش افزوده‌ای که ایجاد می شود باز هم برای  بانک خواهد بود چرا که  در واقع یک تیم مطمئن تشکیل می‌دهد  و هر روز نگران از پاشیدن یا ضعیف شدن تیم پشتیبان نرم افزار خود  نیست. بنابراین وقتی وسیعتر نگاه کنیم می بینیم بانک برای اینکه کسب و کارش با خللی مواجه نشود یک سرمایه‌گذاری درازمدت انجام میدهند  ولی در ایران متاسفانه اینگونه نیست از طرفی هم در نظام دولتی و اداری که از سال‌های گذشته نهادینه شده در حوزه  حسابداری دارایی‌های نامشهود هنوز موضوع قابل قبولی برای حسابرس‌ها نیست و عملا به راحتی اعداد و ارقام این نرم افزارها  را در دفاتر  نمی پذیرند در حالی که برای سخت‌افزار و تجهیزات به راحتی ارقام پذیرفته و پرداخت می‌شود. این شرایط به حدی است که اگر ما مدیرانی داشته باشیم که نسبت به نرم افزار و اهمیتش اشراف داشته باشند باز هم تفکری که در تاروپود نظام اداری ما ریشه دارد جلوی این مساله را می‌گیرد.

سوالی که پیش می‌آید این است که از سال 52 خودپرداز به ایران وارد شده و از سال 1354 سیستم متمرکز ایجاد شده و این نشان می‌دهد که ما عقبه طراحی نرم افزار بانکی را داشته‌ایم اما چرا شرکت‌های ما رشد لازم را نداشته اند  و نرم‌افزار ما با نرم‌افزار خارجی فاصله دارد. ؟

در تحلیل سازوکار  بازار داخلی  بحث عرضه و تقاضا را که نگاه کنید در یک مقطعی در سال 1357 ارتباط بانک‌های ما با فضای بین‌المللی کمرنگ شد. بعد از انقلاب به خاطر اینکه درگیر جنگ بودیم، مسیر رشد تا حدی کند شد. همچنین وقتی که بانک کسب و کار خود را طوری می‌بیند که با هر کیفیت خدمتی ، مشتری به میزان زیاد وجود دارد و حاضر است ساعت‌ها در صف باجه بایستد در نتیجه مسیر کسب وکار چندان تغییری نمی کند و بالطبع تقاضایی برای نرم‌افزار به وجود نمی آید.بجز دفاتر مرکزی بانک‌ها، سرپرستی، ساختمان مرکزی برای یک‌سری فرایندهای خاص. این شرایط حتی موقعی که کامپیوتر  روی میز هر باجه‌داری نشست، وجود داشت چرا که باجه‌دار تا مدتی رایانه را رقیب خود احساس می کرد یعنی استفاده از آن برای باجه‌دار نگران‌کننده بود، چرا که نقش تسهیل‌گری آن تعریف و آموزش داده نشده بود، وقتی هم که این فاز پشت سر گذاشته شد باز هم کامپیوتر شد ماشین حساب مدرنتر و باز جلوتر در یک بستر شبکه‌ای. کامپیوتر می‌شود یک ابزاری که  اطلاعات را دریافت و در بستری ذخیره می کند. به عبارت دیگر خیلی طول کشید تا مفهوم یک نرم‌افزار متمرکز به عنوان یک تعیین‌کننده کسب و کار  بانکی و نه به عنوان یک ابزاری که بانکداری معمول و رایج را در داخل خودش تعبیه کرده است. از سوی بانکداران پذیرفته شود.

چه زمانی می توان گفت نرم افزار بانکی به عنوان بخش جدایی ناپذیر از صنعت بانکداری به شمار آمد؟

 ما همیشه با دو مفهوم مواجه هستیم یک مفهوم: بازار پول و تقاضای بازار و مفهوم دیگر: فشار فناوری است. در ایران هیچ گاه  فشار فناوری پررنگ نبود چراکه با بازارهای تکنولوژی و با تامین‌کننده‌های بزرگ نرم‌افزار دنیا یا متصل نبودیم یا اینکه  آنها اینجا پایگاه نداشتند. پس باید منتظر فشار بازار می ماندیم. از سوی دیگر  کشش بازار  نیز خیلی کند بود تا اینکه بستر خصوصی‌سازی و بانک‌های خصوصی ایجاد شد و تا این اتفاق  بیش از دو دهه گذشت. بعد از اینکه تقاضای بازار ایجاد شد شرکت‌ها فعال در حوزه طراحی نرم افزار به وجود آمدند طبعا  همه اینها باید دوران طفولیت و رشد را طی کنند و تقویت شوند تا نقطه‌ای که پاسخگو به نیازهای بازار  باشند.

به نظر شما ما در حوزه دانش طراحی و  بخصوص نظام بانکداری متمرکز در دوره طفولیت، جوانی و یا بلوغ قرار داریم؟

به اعتقاد من ، ما اکنون در دوران طفولیت نیستیم. اگر از سمت بازار بنگریم. همه بانک‌ها ادعا دارند سامانه یکپارچه بانکی دارند. البته ممکن است تعریف مشترک و استانداردی از کربنکینگ وجود نداشته باشد ولی لااقل همه بانکها انواع حساب‌های متمرکز را دارند، موضوع برخط بودن، بانک در هر لحظه، هر زمان قابل دسترسی برای مشتریان و… و این نشان می‌دهد که نظام جامع  مقوله ای جا افتاده‌ای است. از سمت فناوری که نگاه کنیم، می بینم به هر حال ما با یک تامین‌کننده مواجه نیستیم، شرکت‌های مختلف، بعضی‌ها به صورت جزیی و بعضی‌ها مجموع  محصولات را در این حوزه عرضه‌ می کنند. ممکن است ما در دوره جوانی باشیم ولی قطعا دیگر در دوره طفولیت نیستیم. اگر جوانی را جدا از بلوغ در نظر بگیریم از بلوغ دور نیستیم.

منظور از دوره بلوغ چه زمانی است و کی این صنعت بالغ خواهد شد؟

 دوره بلوغ دوره‌ای است که ادبیات تعاملی مشتری با تامین‌کننده به یک  ادبیات بالغ تبدیل شود، به طوری که  تامین‌کننده بتواند به تعهداتش به نحو مقتضی عمل کند و  سطح تامین دسترسی‌ها و خدمات و کیفیت آنها را که متعهد شده فراهم کند. همچنین در تولید محصولات جدید توان پاسخگویی سریع داشته باشد و سرویس و خدمتی که بانک می‌خواهد در کوتاه ترین مدت و با کیفیت و همیشه جلوتر از مشتری ارائه کند. در سمت بانک هم یا همان مشتری شرکت طراح نرم افزار ، این نگاه  نهادینه شده باشد که تامین‌کننده شریک استراتژیک بانک است و مغازه فروش نرم‌افزار و یا سی‌دی فروش یا حتی تولیدکننده نرم‌افزار خرد و جزیی نیست. به تعبیر دیگر در اساس کسب و کار بانک  این نگرش نشسته باشد که شررکت طاح نرم افزار عملا با بانک شراکت دارد و اگر شریک لطمه بخورد بانک هم لطمه می‌خورد و اگر به رشد شریک کمک کند بانک  هم رشد می‌کند. اینها به زعم من دوران بلوغ است.

کی به این دوره می‌رسیم؟

سوال سختی است. به نظر من اول از همه مستلزم این است که درک کنیم ما در حال پشت سر گذاشتن تجربه دوره جوانی هستیم. در تجربه دوره جوانی طرفین بالغ می‌شوند و رشد می‌کنند. در این دوره  آموزش باید داده شود و یکی از اهتمام‌های جدی تامین‌کننده‌ها و شرکت‌های نرم‌افزاری باید برگزاری دوره‌های آموزشی متعدد برای رشد سمت مشتری باشد. هرچقدر مشتری رشد کند، تقاضایش کیفی‌تر می‌شود و می‌داند که بهای تقاضای کیفی را باید بپردازد. اگر این کار انجام شود می‌توان امید داشت وقتی که بانکداران جوان در سطوح هیات‌مدیره بانک‌ها نشستند یعنی حدود  5 الی 10 سال آینده، در آن موقع به دوران بلوغ برسیم.

سوال اینکه چه زمانی سامانه یکپارچه بانکی ایرانی خواهد توانست نیازهای بازار داخلی را  به نحو مطلوب  تامین کند؟

به نظرم کمابیش این پاسخگویی وجود دارد. شاید در بعضی بانک‌ها به خصوص بانک‌های بزرگ آن ریسک‌پذیری و آماده بودن برای استقرار  رخ نداده باشد. اگر بانک‌های بزرگ کشور اکنون کربنکینگ ندارند علت این است که اراده تام و تمامی در مجموعه‌شان وجود نداشته است که یک محصول را به خدمت بگیرند.  به تعبیر دیگر دستیابی به تکنولوژی مورد نیاز امکان پذیر است حال اگر  محصول موجود ایرانی پاسخگو نیست می‌ توان راجع به یک سطح  جدید با همکاری‌های جمعی ایرانی و خارجی به نتیجه رسید. درباره مشارکت یا مشاور خارجی فکر کرد یا می‌توان مشاور آورد تا بررسی دقیق انجام و راهکار ارائه دهد. اما من اعتقاد دارم که آن آمادگی سازمانی وجود نداشته است چون عمده بانک‌ها یا دولتی یا شبه دولتی هستند در نتیجه دوره  عمر مدیریت مدیران در این سازمان‌ها بسیار کوتاه است و تصمیم‌گیری برای یک همچنین تغییرات بزرگی بسیار سخت است درنتیجه  دلایل عدم  استقرار سامانه یکپارچه بانکی را باید در فضایی عمدتا غیر از فناوری جست‌وجو کرد.

منبع:فصل نامه تازه های اقتصاد، ویژه نامه اولین همایش بانکداری الکترونیک و نظامهای پرداخت

گفتگو از محمود فراهانی