چرخه عمر بانکداری نوین و مولفه‌های فناوری در ایران*

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک مدیرعامل بانک مهر اقتصاد در چکیده مقاله خود آورده است ایجاد تحول در نظام بانکی کشور جز در سایه توجه و توسعه فناوری نوین بانکداری میسر نمی‌شود؛ بنابراین در این مقاله سعی می‌شود تا چشم‌اندازها، چالش‌ها و فرصت‌های بانکداری الکترونیک در چارچوب چرخه عمر بانکداری نوین از چند دیدگاه مورد بحث و بررسی قرار گیرد. در مرحله نخست به پیدایش و چگونگی ورود بانکداری الکترونیک در اقتصاد ایران پرداخته می‌شود و در مرحله دوم که مرحله ارتقا است، چگونگی مدیریت بر مولفه‌های فناوری در نظام بانکی مورد بحث قرار می‌گیرد. مرحله سوم، مرحله تعامل است که نقطه عطف آن راه‌اندازی شبکه شتاب بوده است و مرحله چهارم مرحله یکپارچگی نظام بانکداری الکترونیک در تمامی بانک‌هاست که به نظر می‌رسد در مرحله آغازین راه باشد، مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. در پایان سعی کرده‌ایم راهکارهایی را تبیین کنیم تا بتوان در سایه آن شاهد تحول در ارایه خدمات فراگیر به تمام مشتریان باشیم.

مقدمه

تغییرات سریع در فناوری‌های مختلف دنیای امروز، سازمان‌ها را با چالش‌های مختلفی روبه‌رو کرده است، لیکن در این میان سازمان‌هایی موفق هستند که به کمک ابزارهای مدیریتی و فناوری‌های نوین، از فرصت‌های ایجاد شده به نفع خود استفاده کنند. سپردن امور تکراری و غیرخلاق به ماشین و همچنین افزایش کارآیی و آزادسازی مهارت‌های انسانی، در دهه‌های اخیر محور توسعه جوامع و سازمان‌ها قرار گرفته است. از یک سو، فناوری اطلاعات باعث از میان رفتن فاصله‌ها و در کنار هم قرار گرفتن کاربران شده و از سوی دیگر مکانیزه شدن سامانه‌های ارتباطی و افزایش ظرفیت‌های انتقال داده، همراه با افزایش سرعت، موجب تمرکز‌زدایی و ایجاد ابرشاهراه اطلاعاتی و زمینه‌ساز افزایش سرعت و کیفیت تصمیم‌گیری و مدیریت کارا گردیده است. در این راستا پرسشی که مطرح می‌شود این است که: «آیا می‌توان برخورداری از فناوری اطلاعات را به عنوان مزیت رقابتی مطرح کرد؟» در پاسخ می‌توان گفت به کارگیری فناوری اطلاعات در جوامع، به خصوص در حوزه اقتصاد و صنعت بانکداری مزیت رقابتی برای سازمان‌ها و بنگاه‌های اقتصادی به حساب نمی‌آید، بلکه این فناوری را به عنوان الزام رقابتی می‌شناسند. در ایران نیز در سال‌های اخیر اکثر بانک‌ها و موسسات مالی با استفاده از این فناوری توانسته‌اند نگرش و تجهیز دو حوزه درون سازمانی (ساختار و نیروی انسانی) و برون‌سازمانی (مشتری) را تحت تاثیر قرار دهند و دستخوش تغییر کنند. در حال حاضر بانک‌ها و موسسات با سرعت در خلق و اجرای خدمات نوین؛ گوی سبقت را از یکدیگر می‌ربایند و سعی می‌کنند مشتری‌مداری را به معنای واقعی کلمه اجرایی کنند. با وجود این نمی‌توان ادعا کرد که دستگاه خودپرداز، بانکداری اینترنتی، بانکداری همراه و… از مزیت‌های رقابتی هستند، زیرا این ابزارها در اختیار اکثر بانک‌ها و موسسات قرار دارد. از این‌رو آنچه باعث مزیت رقابتی سازمان‌ها می‌شود عبارت است از سرعت در ارایه خدمات، هزینه پایین خدمات ارایه شده، تحویل به موقع خدمات به مشتری، کیفیت خدمات ارایه شده. در حوزه درون سازمانی نیز هر سازمانی که بتواند حداکثر استفاده را از فناوری ایجاد شده بکند در واقع توانسته از دیگر رقبا در این عرصه پیشی بگیرد، از این‌رو روش به کارگیری و نحوه استفاده از این ابزارها را می‌توان یک زیرساخت برای ایجاد مزیت رقابتی آن سازمان دانست.

1- چرخه عمر بانکداری نوین در ایران

بانکداری الکترونیک در ایران با همه فراز و نشیب‌هایی که داشته است تقریبا در یک چرخه چهار مرحله‌ای در حرکت بوده است. نمودار شماره 1 این چرخه را به عنوان چرخه عمر بانکداری نشان می‌دهد.

نمودار شماره1: پیدایش بانکداری الکترونیک در ایران

اتخاذ راهبرد رسوخ در فرآیندهای سازمان‌هاست. بدین‌معنا که؛ هر سازمانی برای اینکه کالا یا خدمت خود را بفروشد و یک فعالیت اقتصادی صورت بگیرد نیاز به یک سامانه دریافت و پرداخت دارد. از این‌رو نظام بانکی می‌تواند بیشتر نقش‌آفرینی داشته و اقدام به شناسایی فرم/مشتری کند. همانند قبض‌های آب، برق و… که بانک‌ها با شناسایی آن توانسته‌اند منبع پولی فراوانی را جذب نظام بانکی کنند. به عبارت دیگر با توجه به محدودیت‌هایی که از طرف محیط کسب و کار به نظام بانکی وارد می‌شود، نظام بانکی می‌تواند با عنوان کارآفرین و سرمایه‌گذار در فرآیندهای داخلی سازمان‌ها، رسوخ کند و منابع درآمدی بیشتری را برای خود ایجاد نماید. از جمله متغیرهایی که می‌تواند به عنوان فرصت سرمایه‌گذاری برای گشودن بازارهای جدید درآمدی برای نظام بانکی نامبرد عبارت‌انداز:

-کمبود سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در حوزه IT

-پایین بودن درصد معاملات تجارت الکترونیک

-پایین بودن سرمایه‌گذاری سازمان‌ها روی آموزش IT

-پایین بودن درصد استفاده از پرداخت الکترونیک

-پایین بودن سرمایه‌گذاری سازمان‌ها روی تجهیزات IT

-ناتوانی سازمان‌های الکترونیک در ارایه قیمت قابل رقابت

2-4- ضریب نفوذ…

حقیقت برخلاف واقعیت، امری است که لزوما با برهان‌های علمی قابل اثبات نیست. در بسیاری موارد حقیقت به نوع نگرش افراد بستگی دارد. در حالی که آنچه در جهان به صورت عینی دیده می شود، واقعیت نام دارد. حال این سوال برجا می‌ماند که حقیقت زیرساخت‌های فنی بانکداری الکترونیک نزد مدیران بانکی، در شبکه مخابرات کشور چیست؟ آیا نظام بانکی کشور از ظرفیت زیرساخت‌های مخابراتی موجود توانسته است حداکثر استفاده را داشته باشد؟ در حالی که واقعیت زیرساخت مخابراتی کشور براساس آمار و گزارش‌های مختلف در جدول شماره 1 آمده است. با توجه به ضریب نفوذ تلفن ثابت، نظام بانکی کشور چقدر توانسته از این امکان در کاهش مراجعه مشتری به شعبه بهره‌مند شود؟

جدول شماره1: وضعیت زیرساخت‌های مخابراتی کشور