در تولید نرم افزار بانکی حرف های جدی داریم

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک ولی ا… فاطمی اردکانی کارمند و سپس از مسئولان دهه 70 شرکت خدمات انفورماتیک بود  که بعد از پایان خدمت در شرکت خدمات   ابتدا شرکت کیش ویر را تاسیس کرد که این شرکت بعدها به   شرکت توسن(توسعه سامانه ها نرم افزاری نگین ) تغییر نام یافت . این شرکت اکنون پس از یک دهه فعالیت در حوزه دانش و طراحی نرم افزار بانکی توانسته جایگاه معتبری را در بازار کسب کند. همچنین  توسن و فاطمی از آن رو در حوزه کربنکینگ از اهمیت قابل توجهی برخوردار هستند که هر گاه در خصوص قابلیت های سامانه متمرکز بانکی داخلی سخن به میان آمده نام آنها مورد مثال قرار گرفته وبه تعبیر دیگر کربنکینگ داخلی با فاطمی و توسن عجین شده است، برای آنکه صحبتهای فاطمی را نیز در خصوص اختلاف نظر پیش گفته (ظرفیت واقعی کربنکینگ داخلی) بشنویم قرار مصاحبه با وی را گذاشتیم. مصاحبه با وی را در دو بخش پیش رو دارید:

فاطمی در خصوص وضعیت  تولید نرم افزار سیستم جامع بانکی در ایران گفت:در بررسی  ساختاری مثل کربنکینک که به لحاظ تخصصی در سطح بالایی قرار دارد مشاهده می کنیم در حالی که طی دوره ای هنوز کشور ما این تخصص را نداشت ، دانشگاه‌ها نیز در مسیر تولید این دانش حرکت نکردندعلاوه بر این  شرکت‌های بزرگ نیز تجربه‌ای را که باید در طول چندین سال در این حوزه بدست می آوردند کسب نکردند. به تعبیر دیگر شرکت‌های مهم مثل داده‌پردازی که وظیفه‌اش تولید نرم‌افزارهای یکپارچه مخصوصا در سایزهای بزرگتر بودنیز چندین سال است که از اهداف واقعی خود فاصله گرفته و صرفا با یکسری درآمدهای نامرتبط خود را پوشش می دهد و در نهایت تولید دانش نرم‌افزار بزرگ در ایران عقیم مانده است.

وی نظر خود را در خصوص دانش نرم افزار درکشور و اینکه  چگونه می بایست پیش می‌رفت که نرفت؟ اینگونه بیان کرد:نکته‌ مهم آن است که دانش نرم‌افزار باید به صورت زنجیره ای و بهم پیوسته تامین شود و نمی‌توان یک شبه این دانش را ایجاد کرد همچنین به اعتقاد من این دانش، هم دانش نرم‌افزاری و هم بانکی است. به عبارت دیگر طراحی مفاهیمی است که که در یک سیستم بانکی مورد نیاز است و در واقع مفاهیمی که به شکل  الکترونیکی  برای ایجاد یک محصول بانکی احتیاج است نیازمندعلمی بالاتر از دانش برنامه‌نویسی است.

مدیرعامل توسن در باره زمان  انتقال دانش کربنکینگ به ایران عنوان کرد:همانطور که می‌دانید شرکت خدمات انفورماتیک حدود سال  72 تاسیس شد یعنی در  ابتدای دهه 70  که خلأ جدی درحوزه دانش نرم افزار وجود داشت .این شرکت در شروع انتقال این دانش از دنیا به داخل کشور نقش خوبی را ایفا کرد و در زمان خود توانست تیم‌های تخصصی  را به وجود آورد که با مطالعاتی که داشتند، توانستند زمینه انتقال این دانش رافراهم آورند ودر تغییر نگاه طراحی نرم‌افزار نقش مثبتی را ایفا کنند.

وی در باره نصب اولین نرم افزار در کشور گفت:اواسط سال 74 اولین نرم‌افزار در بانک رفاه راه‌اندازی شد که مفهوم ترنزکشن بیس(پایه تراکنش) را معرفی می کرد. ترنزکشن بیس در دنیا دارای مفهوم خاص خود بود اما در ایران آشنایی چندانی با این مفهوم وجود نداشت.

فاطمی در باره ارتباط مسیر ازمون و خطای دانش نرم افزار و بازار در ایران تصریح کرد:باید دید مسیر آزمون و خطا و کسب تجربه با چه سرعتی و نیاز بازار با چه سرعتی رشد می‌کند در صورتی که این دو مسیر نتواند در جایی با هم تلاقی داشته باشند هیچ‌وقت به یکدیگر پاسخ نخواهند داد. به تعبیر دیگر اگر رشد بازار با سرعتی حرکت می‌کند که رشد دانش و تکنولوژی در مقابل آن اندک باشد همیشه جامعه عقب است و از سوی دیگر درحالی که خلأ و فاصله تشدید می شود مدیریت سعی می‌کند آن را به نحوی پوشش دهد.

مدیرعامل شرکت توسن در خصوص وضعیت دانش نرم افزار در دنیا گفت:باید پذیرفت که سرعت تولید دانش نرم‌افزار در دنیا بسیار سریع است ولی نکته مهم این است که در دنیا بانکها به نرم‌افزارهایی با حجم بزرگ و نرم‌افزارهایی با حجم کوچک نگاه متفاوتی دارند به طوری که در حال حاضر درصد زیادی از بانک‌های دنیا هنوز نرم‌افزارهایشان طراحی حدود 15 سال پیش را دارد و به راحتی هم آن را تغییر نمی دهند و فقط در enterpace (اینترپیس‌ها)ی خود تغییر ایجاد می‌کنند یعنی enterpace که سرویس را عرضه می‌کند جدید می‌شود ولی کربنکینگ طبق طراحی قبلی عمل می‌کند.

این کار شناس بانکداری الکترونیک در باره نگاه ایرانی به کربنکنیک افزود:اما در فرهنگ ما با توجه به اینکه از نگاه‌های واقع‌گرایانه دور بوده و به دلیل نگاه‌های آرمان‌گرایانه‌ای که داریم در این گونه مسائل دارای افراط و تفریط هستیم به طوریکه همیشه تصور می شود با یک سرعت اکسل می توان همه‌چیز را هندل(هماهنگ سازی و عملیاتی) کرد در صورتیکه اصلا اینگونه نیست. به تعبیر دیگر وقتی در گستره وسیعی مانند یک بانک قرار است از طریق نظام یکپارچه و متمرکز خدمات ارائه  کنیم در اینجا حجم مهم بوده و توان تحمل  سنگین آن برای سرویس دهی نان استاپ (nonstop) اهمیت ویژه ای دارد. بنابراین پاسخ دهی متناسب با رفتار مردم و نیاز های مشتری  کار چندان ساده ای نیست که به طور مثال با یک اکسل بتوان پاسخ داد.

 وی با اشاره به اینکه در هر حال دانش داخل نیز در حال رشداست و امروز با 10 سال پیش بسیار متفاوت شده خاطر نشان کرد: در عین حال این دانش نتوانسته در مسیر آکادمیک و انتقال face to face خود حرکت کند.

وی همچنین در خصوص موانعی که اکنون در مسیر توسعه این صنعت وجود دارد گفت:طی دهه اخیر  شرایط حاکم بر روابط بین المللی کشور تا حدی مانع از ایجاد و تقویت ارتباط بوده است. برای مثال در این چند سال تیم های  خارجی بسیاری آمدند و نرم‌افزار آوردند اما نتوانستند بمانند و رفتند اگر رابطه face to face در انتقال تجارب نباشد مثل این است که صفحه‌ای کاغذ در اختیار شما قرار گیرد و گفته شود خودت بخوان و هرچه فهمیدی استخراج کن. در عین حال باید تاکید کرد که طی 20 سال گذشته دانش داخلی با زحمات بسیار توانست رشد کند و امروز به جایی رسید که به جرات می‌توان ادعا کرد به لحاظ دانش تولید نرم‌افزار می‌شود حرف جدی زد و حتی می‌توان به جایی اتکا کرد که حتی قدرت صادرات و توانایی ادعای صدور محصول را داشت.

این صاحب نظر  در پاسخ به این سوال که آیا در تولید نرم افزار کربنکینگ می توانیم ادعای بین المللی داشته باشیم؟ اظهار کرد:وقتی می‌خواهیم ادعای بین‌المللی کنیم باید بتوانیم توانایی خود در خصوص بحث استانداردهای تولید نرم‌افزار، توانایی‌های نرم‌افزارو همچنین قدرت اجرایی و در نهایت رقابت بازاررا اثبات کنیم.جمع‌بندی من این است که دانش داخلی با تمام محدودیت‌ها راه را آغاز کرده و چندین کر (core) جدید متناسب با نیازمندی‌ها تولید شده است والبته این گله وجود دارد که هیچ‌کجا روی این مساله سرمایه‌گذاری ملی صورت نگرفته و همه اینها در محدوده بخش خصوصی بوده است ، انتظار می‌رفت که شرکت‌های بزرگ، بانک مرکزی و دستگاه‌هایی که در حوزه کلان حاکمیت هستند حداقل منابعی را در این کار اختصاص دهند و حمایت‌هایی را داشته باشند

وی با طرح این سوال که آیا داشتن یک دانش داخلی در بحث رقابت اقتصادی یک قدرت محسوب نمی‌شود جواب خود را با سوال دیگر مطرح کرد: آیا واقعا امروزه بحران خوابیدن یک ربع سیستم بانکی کشور چقدر اهمیت دارد قطعا از نظر شبکه بانکی سطح اهمیت این موضوع کم نیست به طوریکه اگر فقط یک ساعت سیستم بانکی کشور دچار وقفه شود بحران شدیدی ایجاد خواهد شد اما حساسیتی نسبت به این قضیه وجود ندارد بنابراین در اینجا یک گله اساسی وجود دارد به طوریکه از سوی بانک مرکزی در هیچ‌یک از سطوح برنامه و بودجه صراحتا به این کار اهمیتی داده نشده است.

فاطمی در خصوص تفاوت گذشته و حال و آینده شرکت خدمات انفورماتیک گفت:در سال 71 در خصوص ایجاد شرکت خدمات اهدافی در نظر گرفته شد اما متاسفانه آینده‌ این شرکت کاملا به بحث بیزینس واگذار شد و به جای اینکه در مسیر تولید حرکت کند در مسیر یافتن فرصت های ویژه  از منابع بانک‌ها گام برمی دارد و صرفا سود سهام توزیع می‌کند. یعنی نقش مثبت و موثری در ایجاد ارزش افزوده دانش نرم‌افزار بانکی ایفا نکرده است. از هر کدام از فعالان که سوال کنید متوجه می‌شوید که خدمات دیگر نقشی در تولید این دانش ندارد خدمات به طور جد هیچ نقشی حتی یک درصد هم در این حوزه ندارد.

وی در عملکرد فعلی شرکت خدمات گفت:دقیقا همان نرم‌افزار خارجی که 20 سال پیش آورده روی همان نرم‌افزار کار انجام می‌دهد. البته بعد از 15 سال یک نرم‌افزار از مالزی برای شعبه‌ای خریداری کرده که تکنولوژی آن کاملا قدیمی و از رده خارج است و حرفی برای گفتن ندارد. در خصوص قدرت توسعه این تکنولوژی هم کاری نکرده وتیم آرندی (تحقیقات وتوسعه) آن نیز حرفی برای گفتن ندارد.
 
مدیرعامل توسن در پاسخ به این سوال که ارندی شرکت خدمات اظهار می‌کنند که کارهای بسیاری در خصوص دانش نرم افزار انجام داده اند، خاطر نشان کرد:من به لحاظ نگاه بیرونی و بازار بررسی می‌کنم که با این نگاه توسعه چندانی مشاهده نمی شود. مگر اینکه در حال تحقیق و بررسی هستند که بعدا وارد بازار رقابتی می‌شود. در واقع خدمات انفورماتیک   شرکتی است که سالانه 80 میلیارد سود توزیع می‌کند البته جای خوشحالی است که بانک مرکزی به گونه ای برنامه ریزی کرده که  از  محلی ، منابعی تامین کند و به این شرکت بدهد که هزینه کند اما حرف من آن است که این شرکت نباید فقط سود توزیع کند بدون اینکه چند نرم‌افزار عالی بانکی به بازار ارایه کند. این شرکت خصوصی است اما با یک ورژن دولتی ایجاد شده است. بانک مرکزی سهامدار عمده این شرکت محسوب می‌شود وقطعا باید از این شرکت بخواهد که ظرف 2 یا 3 سال خروجی دانش بانکی داشته باشد. ساختاری پیچیده  در شرکت خدمات ایجاد شده است که مقداری از آن مقصرش رسانه‌ها هستند زیرا برای رسانه‌ها و مطبوعات این مساله اصلا مهم نیست.

وی در پاسخ به این گفته خبرنگار «بانکداری الکترونیک» که ما عملکرد خدمات را زیاد مورد تحلیل و نقد قرار داده ایم کرده ایم گفت:حرفه شما اقتضا می کندکه روی نقطه‌ای دست بگذارد که بتواند عکس‌العمل مثبت داشته باشد نه منفی. ممکن است وقتی شما شتاب را مورد انتقاد قرار دهید ذهنیت منفی ایجاد شود اما اگر از این نقطه بررسی شود که خدمات ت، ولید دانش بانکی نکرده است  هیچ‌کس نمی تواند روی این قضیه نقد منفی داشته باشد.

فاطمی در باره اینکه  یک کربنکینگ استاندارد دارای  چه ویژگی‌هایی است تصریح کرد:به اعتقاد من این مقوله دارای تعریف بیرونی وداخلی است. کارگروه کربنکینگ بانکداری الکترونیک که آقای صیاد رئیس این کارگروه بودند یک تعریفی را ارائه کردند که البته با بررسی تعاریفی که از کرهای دنیا وجود دارد می‌توان به یک تعریف مشترک و استاندارد رسید.در عین حال باید دید در چه حوزه‌ای می‌خواهیم صحبت کنیم. در یک تعریف کلی و با بررسی مشکلات کر در ایران می توان گفت:کربنکبنگ عبارت است از ارائه همه خدمات بانکی به صورت متمرکز در یک بانک اطلاعاتی برای هر نقطه و هر جا. در عین حال باید اضافه کرد که بحث همه خدمات بانکی مهم است زیرا اگر بانکی یک خدمت خود را فقط در یک شعبه بتواند عرضه کند مشخص است که کربنکینگ آن هنوز کامل نیست. همچنین در خصوص معماری نرم‌افزار ، یک کربنکینگ باید بتواند به همه کانال‌های بیرونی چه خارج و چه داخل کشور ارتباط یابد و بحث توسعه سریع محصولات جدید نیز از دیگر پارامترهای مهم محسوب می‌شود.

وی در باره این سوال که اگر مشاور یک بانک بخواهد در خصوص معماری سیستم اطلاع کسب کند که کربنکینگ مورد نظر آیا مطلوبیت مورد نظر را دارد یا خیراین معماری چطور تشخیص داده می‌شود؟ گفت:اگر بخواهیم به شرایط روز بنگریم در حال حاضر به عنوان یک نیاز بحث سایز مطرح است که کربنکینگ مورد نظر در چه سایز می‌تواند کار کند نکته مهم دیگر اینکه باید به وضع موجود بانک‌ها توجه شود که بانک‌های ما به لحاظ تعداد شعبه در دنیا تقریبا مقام اول را دارد بنابراین مهمترین پارامتری که امروز می‌تواند در شناسایی یک نرم‌افزار بانکداری در ایران تاثیرگذار باشد بحث سایز و اندازه است. در همین حال  اگر بخواهیم بین‌المللی به سامانه متمرکز بنگریم برای بانک‌های بزرگ انتخاب خیلی خاص خواهد بود. طی مطالعاتی که در سال 71 صورت گرفت تنهاچهار نرم‌افزار دنیا  می‌توانست به بانک ملی  به دلیل شعب بسیار سرویس دهد .

این کارشناس  در خصوص گستره عمل سامانه های متمرکز بانکی اظهار کرد: وقتی نرم‌افزاری برای حدود 100 شعبه طراحی شود هرچقدر هم معماری ان بهینه شود نهایتا خواهد توانست به 120 هزار تا 150 هزار شعبه سرویس دهد. اشتباه اصلی در توسعه نرم‌افزار این است که تصور کنیم یک نرم‌افزار که معماری و طراحی آن برای 100 شعبه بوده می‌تواند برای بیش از این مقدار کارایی داشته باشد.در نتیجه هر برنامه باید براساس خود بانک و سایز آن طراحی شود علاوه بر این بانک‌ها باید دقت کنند که چه برنامه‌ای برای رشد و توسعه خود در آینده دارند.
 
وی درپاسخ به اینکه یک شرکت طراحی نرم افزار چگونه ادعای خود را برای سرویس دهی نرم افزاری قبل از فروش به مشتری اثبات می کند تصرح کرد:فکر می‌کنم بهترین و تنها تضمین واقعی بحث بازار است و از سوی دیگر هم اکنون خیلی راحت می توان نرم‌افزارهای جدید را  تست کرد.
 
 
فاطمی در خصوص پروژه های  توسن طی یک دهه فعالیت در  بازار گفت:طبعا  نرم افزارهایی که  در ابتدا ما طراحی کردیم قطعا برای ظرفیت بالا دچار مشکل بود یعنی معماری آن براساس دانش چندین سال پیش طراحی شده بود که تنها تا یک ظرفیتی را پوشش می داد اما اکنون این ظرفیت قطعا در حال رشد است .

مدیرعامل توسن با شاره به اینکه اولین تجربه شرکت  برای بانک سامان بود.در خصوص چالش‌های آن زمان یاداور شد:ما از تجربه سایز کوچک آغاز کردیم و می توان گفت  چالش جدی همین مسیر رشد است به طور مثال در ابتدای کار با هدف طراحی مثلا 20 شعبه برای یک بانک آغاز می کنیم اما به مرور به صد شعبه می‌رسد. در بسیاری موارد نزدیک 2 بار سعی کردیم نرم‌افزار را بهینه کنیم ولی به هر حال معتقدیم که طراحی نرم‌افزاری برای 1000 شعبه نمی‌تواند پاسخگوی آینده آن باشد و می توان گفت برای این نوع معماری یک دفاع فنی وجود ندارد که آیااین نرم افزار  می تواند برای بالای 1000 شعبه اعتماد آینده را در برداشته باشد.
 
وی در پاسخ به این سوال که « به عبارتی برنامه‌های فعلی شما ظرفیت شعب زیر 1000 تا را دارد؟گفت:بله! همین طور است که البته با این تجربه برای افق بالای 1000 شعبه هم حرکت کردیم.
 
فاطمی در باره اینکه چندبار  اتفاق افتاده که برنامه‌ای را نوشته و کنار بگذارید و دوباره بنویسید؟ افزود:یک زمانی همه‌چیز کنار گذاشته می‌شود و یک زمانی یک قسمت‌هایی کنار گذاشته می‌شود و بهینه می‌گردد ما تقریبا هر سه سال یکبار بهینه‌سازی جامع داشتیم اما تنها یکبار به طور کلی همه فنداسیون را از ابتدا طراحی کردیم.