مقایسه وضعیت پرداخت الکترونیک ایران و ترکیه/ ۵۵۲ سال فاصله در صدور کارت اعتباری

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک مقاله سید مجید میرکبیری مدیرعامل شرکت کارت اعتباری ایران کیش با عنوان «مقایسه وضعیت پرداخت الکترونیک ایران و ترکیه»به شرح زیر است:

مقدمه: تصحیح استراتژی و جلوگیری از تفسیرهای سلیقه ای

لزوم ایجاد یک نقشه راه و ترسیم مسیر پیش روی صنعت پرداخت الکترونیک در کشور به منظور جلوگیری از هدر رفت منابع ملی و اتخاذ استراتژی های جامع و مناسب در این خصوص ما را برآن می دارد تا با بررسی تجارب سایر کشورها در این عرصه و بومی سازی آن با شرایط خاص کشور، استراتژی های صنعت پرداخت الکترونیک و شبکه بانکی کشور را تصحیح و همچنین برای جلوگیری از تفسیرهای سلیقه ای و غیر کارشناسی، از متر و معیاری مشخص برای اندازه گیری شاخص های توسعه یافتگی پرداخت الکترونیک در کشور استفاده کنیم.

  چرا ترکیه؟

1- کشور ترکیه با توجه به جداول مطالعاتی این مقاله جمعیتی نزدیک به جمعیت ایران را داراست.
2- بافت فرهنگی و مذهبی نزدیکی با کشور ما دارد.
3- میزان توسعه یافتگی اقتصادی این کشور فاصله چشمگیری با ایران ندارد.
4- قدرت خرید در ترکیه با توجه به جداول شاخص برابری قدرت خرید، تفاوتی با ایران ندارد.
5- در فروشگاه های هر دو کشور امکان وجود چندین دستگاه POS وجود دارد.

در این نوشتار سعی شده با مقایسه شاخص های مهم و موثر در ارزیابی کمیت و کیفیت عملکرد شبکه بانکی کشور و شرکتهای PSP با کشور ترکیه، میزان فاصله ایران در هر یک از این شاخص ها با این کشور بررسی و نکاتی مورد غفلت واقع شده و استراتژیهای نامناسبی که اتخاذ گردیده، به روشنی معین گردد تا زمینه برای تصمیمگیریهای هر چه بهتر در بانک مرکزی و شبکه بانکی کشور فراهم شود.

از مهم ترین شاخص هایی که برای مقایسه وضعیت اقتصادی کشورها استفاده می شود، تولید ناخالصی ملی و درآمد سرانه هر کشور است. در واقع با تبدیل درآمد سرانه هر کشور به یک ارز معادل خارجی، می توان درآمد سرانه کشورهای مختلف را مقایسه کرد اما با توجه به تفاوت هزینه کالا و خدمات در کشورهای مختلف، برای مقایسه رفاه از شاخص دیگری با عنوان شاخص قدرت خرید  
 PPP) Purchase Power Parity) یا شاخص متوازن استفاده می شود. در واقع این شاخص درآمد سرانه ملی را به عددی دیگر تبدیل می کند که براساس آن می توان سطح زندگی و قدرت خرید مردم کشورهای مختلف را با یکدیگر مقایسه کرد.

براساس شاخص های فوق هر ایرانی می تواند با درآمد سرانه خود سطح زندگی معادل 11209 دلار در آمریکا را داشته باشد حال آن که این شاخص برای هر فرد در ترکیه برابر 11463 دلار است. قدرت خرید در ترکیه 02/1 برابر  ایران (2 درصد بیشتر)  است (آمار سال1387). براین اساس تفاوت قدرت خرید در ایران و ترکیه مبلغ ناچیزی بوده و میتوان کلیه شاخصهای پرداخت الکترونیک در این دو کشور را با  تقریب مناسبی با هم مقایسه نمود.

مقایسه سرانه پایانه فروش

1- در ترکیه به ازای هر 40 نفر و در ایران به ازای هر 60 نفر یک دستگاه POS وجود دارد بنابراین برای رسیدن به شاخص ترکیه می بایست حداقل 50% به تعداد پایانه های فروش کشور اضافه گردد (بالغ بر 590 هزار پایانه فروش).

2- در ترکیه در هر شهر به طور متوسط 2157 پایانه فروش نصب شده که این رقم برای ایران 1061 پایانه فروش است. از این حیث برای رسیدن به شاخص کشور ترکیه
می بایست حداقل 203 درصد به شماره پایانه های فروش کشور افزوده شود. (حداقل بالغ بر 000/200/1 دستگاه پایانه فروش)

لازم به ذکر است در زمان انجام تحقیق جمعیت ایران 71 میلیون و 940 هزار  نفر و جمعیت ترکیه 71 میلیون و 517 هزار  نفر و تعداد شهرهای ایران 1115 شهر در قالب 31 استان و تعداد شهرهای ترکیه 829 شهر در قالب 74 استان بوه است. همچنین مساحت ایران بالغ بر 1.65 کیلیومتر مربع با تراکم جمعیت نزدیک 43.6 نفر و مساحت ترکیه 783.5 هزار کیلومتر مربع با تراکم جمعیت 91.4 نفر از سوی مرکز امار اعلام شده بود.

نسبت کارت به POS

به نمودار نسبت کارت های نقدی به POS و کارت اعتباری به POS دقت نمایید:
1-در ترکیه به ازای هر POS در ماه می سال 2010، 37/25 کارت اعتباری و در ایران در همین ماه به ازای هر POS ،37/0 کارت اعتباری صادر شده است.
2- در ترکیه به ازای هر POS در ماه می سال2010، 9/37 کارت نقدی و در ایران به ازای هر POS 98/78 کارت نقدی صادر شده است.

مجموع شرایط فوق نشان می دهد که شبکه بانکی کشور مسیری کاملاً متفاوت را در پیش گرفته و به صدور انواع کارت های نقدی تمایل بسیاری دارد تا جایی که به صورت کامل از صدور کارت های اعتباری غفلت کرده است.

ریشه یابی تفاوت تعداد تراکنش روی هر POS
                                                               
 باتوجه به آنچه در نمودار «نسبت تعداد تراکنش به ازای هر POS» و فاصله چشمگیر ترکیه (144 تراکنش بر روی هر POS) و ایران (29 تراکنش بر روی هر POS) دیده می شود، کاملا واضح است که علت را باید در نسبت 68 برابری صدور کارت های اعتباری به ازای هر POS در ترکیه (در مقایسه با ایران) جستجو کرد.

در واقع بدون توسعه صدور کارت های اعتباری، شبکه بانکی کشور نمی تواند انتظار رسیدن به شاخص های بین المللی و یا کشوری همانند ترکیه را داشته باشد.

11 سال فاصله در متوسط تراکنش روی هر POS

با وجود این که تعداد کارت بیشتری به ازای هر POS در ایران نسبت به ترکیه صادر شده است (79 در برابر 63)، نسبت تعداد تراکنش های انجام شده بر روی هر POS در ترکیه فاصله معناداری با ایران دارد.

پیش بینی:

با فرض به تعادل رسیدن تعداد تراکنش های ترکیه و رشد متوسط 17 ماهه اخیر این شاخص در ایران که به طور متوسط در هر ماه 82/0 درصد به تعداد تراکنش هر POS افزوده شده، بنظر میرسد بالغ بر بر 11 سال (140 ماه) طول خواهد کشید تا این شاخص به شاخص فعلی کشور ترکیه رسیده و از آن عبور کند. به به عبارت دیگر در حال حاضر و با روش فعلی 11 سال از ترکیه عقب هستیم.

فقدان بستر مناسب صدور کارت اعتباری علت اصلی عقب ماندگی

1- با توجه به نسبت مجموع کارت به POS در هر دو کشور و بالاتر بودن این شاخص در ایران، وجود سرانه تراکنش پایین تر در ایران نشان دهنده تأثیر عواملی دیگر نظیر نوع کارتهای صادره (نسبت کارت اعتباری به نقدی) و توجه شبکه بانکی ترکیه به صدور وسیع کارت اعتباری است که چندین برابر کارت های نقدی در این کشور است و گسترش فرهنگ استفاده از کارت جهت پرداخت هزینه های روزانه را نشان می دهد.

2- این در حالیست که مطابق با آخرین آمار بانک مرکزی در خرداد ماه امسال، بالغ بر 93 میلیون کارت نقدی در برابر438 هزار کارت اعتباری در ایران صادر شده است.

چگونه فاصله را کم کنیم

موضوع مهم جهت گیری رشد صدور کارت های نقدی و اعتباری در دو کشور است که در این زمینه می توان گفت:
این نسبت از 006/0 در ماه ژانویه 2008، به 005/0 در ماه می 2010 در ایران رسیده که به معنای کاهش نسبت صدور کارت اعتباری در قبال هر کارت نقدی است درحالیکه این نسبت در همین مدت برای ترکیه 669/0 در مقابل676/0 است. (حفظ وضعیت)

ضمن آن که در ترکیه پس از برآورده سازی نیاز بازار کارت های اعتباری و رسیدن به عدد 43 میلیون کارت در ماه ژوئن 2009، شیب نمودار کند و بر آهنگ رشد صدور کارت های نقدی افزوده شده است اما این آهنگ رشد برای کارت های اعتباری ایران چیزی نزدیک به صفر بوده و صدور کارتهای نقدی به شدت در حال افزایش است.

552 سال فاصله

اگر ترکیه را مدل الگوی توسعه فرض کنیم، با سرعت رشد فعلی در ایران (با توجه به سرانه ماه شروع مقایسه (ماه ژانویه 2009) که عدد 004/0 بوده است و سرانه پایان دوره مقایسه (ماه می 2010) که عدد 006/0 بوده است)، برای رسیدن به وضعیت فعلی سرانه کارت اعتباری در ترکیه 552 سال (6640 ماه) دیگر زمان لازم است به عبارت دیگر دو خط موازی در بی نهایت به هم می رسند.