اگر دنبال راهحلی هستیم که هیچ اشکالی نداشته باشد حتی در دنیا هم چنین سامانه ای وجود ندارد / باید شبیهسازی انجام داد زیرا ابزارهای امروزی قابلیت شبیهسازی دارند و از سوی دیگر و مقیاس سنجی و ظرفیت سنجی باید انجام شوند تا مشخص شود وضعیت چگونه است، / واحد نظارتی به جای اینکه به مباحث اجرایی بپردازد، بهتر است بخش شاخصها و استانداردها را تدوین کند . اگر بخواهیم یک سامانه یکپارچه بانکی(سیب) و یا هر سامانه دیگری طراحی کنیم باید بین شاخصهای موجود، انتظارات از دادهها و اطلاعات را بیان و استانداردهای لازم را تعریف کنیم.
به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک،مدل کسب و کار مبتنی بر ifw اگر چه مدلی دارای استاندارهای جهانی است اما پیشنهاد آن از سوی نهاد ناظر طبعا ریسک هایی را برای بانک مرکزی همراه خواهد داشت. این ریسک ها زمانی بیشتر خواهد شد که اجرای چهارچوب مورد اشاره به دستور تبدیل شود. از سوی دیگر همچنان در کشور ما استاندارهای لازم از تعریف گرفته تا نتایج هنوز از سوی نهاد ناضر پیشنهاد نشده است. در گفتگو با عبدالحمید منصوری مدیرعامل شرکت مقیاس بزرگ توسن و از کارشناسان مجرب حوزه فناوری بانکی علاوه بر موضوع ifw، استقرار سامانه یکپارچه بانکی(سیب) در بانک های بالای 1000 شعبه مورد بررسی قرار گرفت. به اعتقاد وی تفاوت بنیادین در سیب برای بانک های کوچک و متوسط با بانک های بزرگ در ساختار معماری سیب نهفته است. گفتگو با عبدالحمید منصوری را با هم می خوانیم:
**************************************
* مسیری که بانک مرکزی در حوزه فناوری اطلاعات طی میکند آیا مسیر درستی است؟
به اعتقاد من واحد نظارتی به جای اینکه به مباحث اجرایی بپردازد، بهتر است بخش شاخصها و استانداردها را تدوین کند . اگر به طور مثال بخواهیم یک سامانه یکپارچه بانکی(سیب) و یا هر سامانه دیگری طراحی کنیم باید بین شاخصهای موجود، انتظارات را از دادهها و اطلاعات را بیان و استانداردهای لازم را تعریف کنیم. البته در این مسیر حرکتهای خوبی انجام شده که باید قویتر شوند. در این مسیر مشخص کردن ابزار تولید سامانه توسط بانک مرکزی مشکل است به طوری که چگونگی انجام کار را باید به کسانی که مسئولیت پذیرند، سپارد و خود ناظر بر رعایت شاخص ها و استانداردها باشد به هر حال در یک بانک هیات مدیره و مدیران آن در قبال نظارتهای بانک مرکزی مسئولیت دارند .
به طور مثال در حال حاضر چند شرکت ایرانی چهارچوب( framework) تولید خود را ارائه کردهاند حتی شرکتهای بینالمللی که ساختارهای بانکی میسازند تدریجاً سامانه های بانکی را براساس چهارچوب های خود را ارائه می دهند. چهارچوب ها یک حسن دارند و اینکه اجازه میدهند سیستم رشد خوبی داشته باشد و مدیریت تولید سامانه درگیرHard Code نمی شود. در واقع چهارچوب ها مولکول های تولید سامانه یکپارچه بانکی خواهند بود.
کسی نمیتواند منکر فلسفه چهارچوب شود. این نگاه مبتنی بر تقسیمبندی کاری است. در واقع تقسیمبندی تجمیع برای ایجاد یک محصول است, اما یک نگرانی در خصوص این تکنولوژی وجود دارد و این است که فناوری اطلاعات بسیار زود کهنه میشود و حتی برخی خیلی سریع محو میشوند. به طوری که حتی اسمی از آنها نخواهد بود و برخی شرکت ها که پافشاری به حفظ آن دارند باعث نابودی خود می شوند. در سال 90 و 91 میلادی دو شرکت بزرگ آمریکایی IBM و Digital (DEC) در فناوری اطلاعات مشکل پیدا کردند هر دو هم مدعی ارائه راه حل شبکه بودند. آنها در همه سطوح به ویژه شبکه با هم رقابت می کردند. DEC در دانشگاهها بسیار نفوذ داشت به طوری که رایانه های VAX, PDP متعلق به این شرکت در اکثریت دانشگاه ها از آن استفاده می شد و آنها عملکرد قدرتمندی داشتند. زمانیکه برای این رایانه ها مشکل ایجاد شد، IBM یک متخصص از بیرون آورد و سکان شرکت را به او سپرد در حالیکه شرکت DEC مدیر تحقیقات و پژوهش (R&D)خود را مسئول این فرایند کرد. معمولا مدیرهای تحقیقات و پژوهش (R&D) این اعتقاد را دارند که محصولات ما بهترین است و به عبارتی شیفته محصولات خود هستند. اما مدیری که از بیرون وارد IBM شد هیچ چسبندگی و وابستگی به محصولات این شرکت نداشت فقط طی یک دوره چند ساله مشتری این شرکت بود و به عبارتی غرور و تکبر IBM را خیلی خوب حس کرده بود. بنابراین طی این فرآیند یک نگاه از بیرون IBM را دوباره در صنعت مطرح میکند و هنوز در فناوری اطلاعات از پیشروان محسوب میشود و از بازیکنان اصلی است ولی دیگری نامی از ِDEC دیده نمیشود.
از آنجا که در کشور ما بودجه پژوهش و تحقیق قوی وجود ندارد، استفاده از تکنولوژی تثبیت شده و به عبارتی استفاده از روشهای تثبیت شده در صنعت برای ما بهتر است.
* البته این امر ریسک ساختاری را برای بانک مرکزی بالا می برد.
توان نظارتی بانک مرکزی هم کاهش مییابد، به طور مثال سوییچ شتاب یک پروتکل استاندارد به بانک ها اعلام کرده و براساس این پروتکل یک بانک سیستم خود را براساس برنامه windows نوشته، دیگری با Unix یا اوراکل و به هر حال بانک مرکزی میگوید این داده را با این استاندارد به من ارسال کن و بانک با همین استاندارد به بانک مرکزی پاسخ می دهد. به تعبیر دیگر آنها به جای اینکه از سیستم واحدی استفاده کنند ملزم به رعایت این استاندارد در تبادل شتاب خواهند بود. بانک مرکزی نیز می تواند براساس این پروتکل انباره داده خود را جهت تدوین استراژی و نظارت بهینه ایجاد کند.
* بانک مرکزی باید استانداردهای تعامل دادهای تدوین کند که اجماع نظر بانک ها هم باشد؟
این صحبت درست است اما درخصوص اجماع نظر بانک ها نمیتوان برای هر چیزی از بانک ها اجازه گرفت. قبلا چند شورای بانکی وجود داشت مثل کار گروهی بنام کمیسیون انفورماتیک بانک ها، که درهر دورهای یک بانک متولی هدایت این کار گروه میشد. شناسه قبض و شناسه پرداخت از خروجی های این کمیسیون است. در این کارگروه باید از بانک مرکزی، سیستم مالیاتی کشور، قوه قضائیه وغیره حضور داشته باشند. ترکیب آن تقریبا مانند شورای پول و اعتبار در سطح تدوین شاخص ها و استانداردهای مورد نیا است.
یک مشکلی که ما داریم این است که وقتی عضو کارگروه میشویم، فکر میکنیم باید وظیفه سازمانی خود را در آنجا اعمال کنیم که این اشکال دارد در حالیکه وقتی عضو کارگروه میشویم باید چالشهای آنجا را به عنوان یک کارشناس ببینم به هر حال ممکن است ناخواسته مقداری منافع سازمان خود را در نظر بگیریم ولی در کل نگاه کارشناسی باید صورت گیرد و به عبارتی باید فراسازمانی نگاه شود.
* استانداردهای جهانی و تجربیات جهان چگونه است؟
در کشورهای مختلف این آییننامهها و استانداردها توسط سازمانی یا سازمان های استاندارد با همان مدل که قبلاً عرض کردم تدوین می شوند و چون فراسازمانی هم شده از آن استفاده می کنند.
* به هر حال بسیاری از محصولات سختافزاری و نرمافزاری استانداردهای خاص خود را دارند چرا بانک مرکزی به سمتی نرفته که این کارگروه را ایجاد و استانداردها را تعیین کند؟
تحلیل من این است که بانک مرکزی هنوز تفکر عملگرایی دارد و مسیر را از این راه هدایت میکند. در واقع این تفکر را دارد که بانک ها این توان را ندارند که خودشان پیش بروند البته مصداقهایی هم از این تفکر در سیستم وجود دارد مثلا برخی بانک های ما 15 سال است که دنبال سامانه یکپارچه بانکی هستند در حالیکه هنوز هم به نتیجه لازم نرسیدند و وقتی حرکتی خوب آغاز نمیشود معمولا یک سازمان بالاسری به خاطر رسالتی که دارد حرف خود را به کرسی مینشاند. دقیقاً همان نقش پدرانه اعمال میشود. به عقیده من بانک مرکزی باید به مساله نظارت، هدایت و تعیین شاخصها بپردازد. اگر بانک ها درست عمل نمیکنند باید بانک مرکزی هدف و زمان مشخص کند. اگر بخواهیم جمع بندی کنیم که چرا حرکت بانک مرکزی برای تدوین شاخص ها سامانه یکپارچه بانکی موفق نبوده، دو دلیل وجود دارد؛ یکی تفکر عملگرایی بانک مرکزی و دیگری خوب عمل نکردن بانک برای داشتن سامانه یکپارچه بانکی(سیب).
* اگر بخواهیم وارد بحث هزار شعبه شویم چه مسایلی در ایران وجود دارد، هم به لحاظ سختافزاری و هم نرمافزاری که نتوانستهایم به کر بالای هزار شعبه دسترسی یابیم؟
مثال عینی آن ساختمانسازی است. ساختن یک ساختمان 2 طبقه راحت است. اما ساختن یک برج بزرگ بسیار متفاوت است پس از انقلاب یک روند مشخصی برای معماری نرمافزار نداشتیم، نه در دانشگاهها و نه در سازمانها. همه، حتی در بخش خصوصی به سمت استفاده از کامپیوترهای کوچک حرکت کردند. زیرا ارزانتر و سهل الوصول تر بود و عملا به سمتی رفتیم که تفکر ساختار بزرگ را از دست دادیم.
البته در شرکت خدمات سیستمها براساس یک معماری اصولی پیاده شده است که توانسته تا حدودی قابل قبول جواب دهد و این معماری به لحاظ سختافزاری و نرمافزارهای بنیادین نسبتا خوب است. ولی این معماری دو بعد دارد؛ معماری سختافزاری و نرمافزاری پایهای مثل بانک اطلاعاتی، نرم افزارها تولید سامانه و دومی معماری طراحی مثل چهارچوب و سرویسگرا. البته مدل های سرویس گرا و چهارچوب در در حال حاضر در کشور نداریم. البته معماری استفاده شده در شرکت خدمات از نوع Client/Server اولیه است که تا حدودی پاسخگو بوده است، مثلا در بانک ملی با بیش از 3000 شعبه کار میکنند. ما در تولید سامانه یکپارچه بانکی(سیب) به یک معمار نیاز داریم تا وظیفه طراحی سامانه را براساس مقیاس بانک و مولفه های مورد نیاز تدوین کند. یکسری شرکتها با سیستمهای کوچک و فاقد معماری مناسب شروع کردند و حالا میخواهند این سیستم کوچک را در محیط بزرگ اجرایی کنند که چندان ساده نیست.
* چرا در ایران تا به حال این معماری شکل نگرفته است.
اگر دنبال راهحلی هستیم که هیچ اشکالی نداشته باشد حتی در دنیا هم چنین سامانه ای وجود ندارد اما یک دیدگاه دیگر وجود دارد که ممکن است معمار محاسبات را اشتباه انجام دهد یا طوری طراحی کند که بهینه نباشند. نکته قابل توجه که طی 12 سال اخیر اجازه نداد معماری ها شکل بگیرند این است که سامانه ها براساس بدعت گذاری تولید و اجرا شدند، که علت آن تعجیل در تولید سامانه به هر طریق بود. علاوه بر این، فشار اجرا و رقابت بر سر افزایش سهم بازار نیز دلیل دیگر است. پس مواردی که گفتم مجالی برای تولید براساس تفکر معماری به ما نداد.
* تفاوت راهاندازی سیستمهای بالای 1000 شعبه چیست؟
به لحاظ عملکرد بسیاری از سیستمهای کنونی عملکرد بانکی را پاسخ میدهد. ممکن است مشکلاتی داشته باشند ولی به هر حال نظام بانکی اکثر کارهایش مکانیزه شده است. یک مشکلی که ما در کشور داریم در مورد مقیاس پذیری و ظرفیت سنجی در تولید سامانه های بانکی است.
یک معمار وقتی کاری را انجام میدهد مهمترین بخش کارش ظرفیت سنجی راستیآزمایی است. بانک مرکزی هم میتواند برای اینها شاخص بگذارد که ما در «کر» نداریم. در نهایت میتوان گفت تفاوت پیادهسازی کر بالای 1000 شعبه یا کمتر در استفاده از ابزارهای مناسب است. یک معمار باید استفاده از ابزارها و زیرساختهای مناسب را بشناسد. مسئله فقط یک واریز و برداشت نیست در این میان معماری فیزیکی هم از اهمیت بسیاری برخوردار است زیرا به هر حال این دادهها باید یک جا ذخیره و سپس بازیابی شوند. در این بین حتی به جایی میرسیم که استقرار داده ها در کجا و چگونه باشد که همه اینها مهم است.
* شاید اگر یک تیم خارجی کنار تیم داخلی میآمد کار بهتر پیش میرفت؟
به هر حال دنیا روی تعامل میچرخد. زمانی به این مسئله پرداخته شد که باید در چرخه تولید نرمافزار به نقطه خودکفایی برسیم، زمانی گفته میشود باید سیستم عامل ملی داشته باشیم. اما به هر حال به این مرحله رسیدیم البته به نظر من، ما می توانیم در سطح کاربرد و استفاده از ابزارها سامانه یکپارچه بانکی(سیب) تولید کنیم، یعنی از توان فکری کارشناسان خودمان استفاده کنیم.
پس میتوانیم در استفاده از سیستمهای کاربردی به خودکفایی برسیم ولی چگونگی این کار مهم است، زیرا ما هنوز معماری را به خوبی نمیشناسیم .
صنعت بانکی با مردم سر وکار دارد پس نمیتوان آنچه که در اروپا اجرایی و صددرصد حاکم است در ایران پیاده کرد زیرا با مسایل فرهنگی در هم آمیخته است. اما در معماری نیاز به تعامل زیادی با خارج داریم تا بتوانیم به خوبی از یک معماری مناسب و خوب استفاده کنیم.
* پس مشکل «کر» بالای 1000 شعبه نبود معماری مناسب است.
استفاده از ابزارهای جدید یک راهش این است که بخریم و یک راهش این است که سرمشق بگیریم که ما در گرفتن سرمشق مشکل داریم و به هر حال یک سری مسایل و به عبارتی فوت کوزهگری را باید با تجربه به دست بیاوریم. ما در کشور معمارهایی داشتیم که به خاطر فشار اجرای سریع، تفکر معماری را جاری تحقق نداد پس در مملکت جریانی نیاز داریم که معمار بسازد.
* چه تضمینی وجود دارد که شما این معمار باشید؟
در حال حاضر اگر کسی در کشور مدعی معماری بالای 1000 شعبه باشد باید شاخصهایی تعریف شود و قبل از اینکه سیستم در بانکی برود باید آنها را تعیین کرد. پس باید شبیهسازی انجام داد زیرا ابزارهای امروزی قابلیت شبیهسازی دارند و از سوی دیگر و مقیاس سنجی و ظرفیت سنجی باید انجام شوند تا مشخص شود وضعیت چگونه است، هم از نظر تعداد سرویس و هم از نظر تعداد کاربرها و همچنین رفتار داده ها.
در واقع همانطور که قبلا هم عنوان کردم معماری فیزیکی هم از اهمیت زیادی برخوردار است. مقیاس سنجی و ظرفیت سنجی شاخصی است که باید لحاظ شود و به هر حال لازم است مشخص شود ظرفیت این سیستم چقدر است و ضریب تحرک(mobility) باید مشخص شود. واحد نظارتی هم میتواند در این مسایل مواردی را تدوین کند.
برای دقیق پاسخ دادن به سوال شما درباره مقیاس پذیری و ظرفیت سنجی سامانه می توان گفت، آینده نشان خواهد داد که نقش معمار و معماری در آن چیست.
نظر شما چیست؟