چک این روزها بلای جان دولت و ملت شده هر روز اخباری در خصوص رکورد زدن چک های برگشتی و انباشته شدن زندان ها از محکومان چک به گوش می رسد . اما این بلای خانمان سوز که قرار بود سبب آرامش وتسهیل مبادلات تجاری باشد از کجا نازل شد؟(ببخشید منظور ابداع بود)
به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک به نقل از بانکی بر اساس قدیمیترین شواهدی که از چک و بانکداری در دست است،تاریخچه ابداع آن به دوره هخامنشیان میرسد.بانکداری در دوره پیش از اسلام، به خصوص دوره ساسانی اهمیت زیادی داشته است. مراکزی همچون بانکهای امروزی وجود داشتهاند و در آنها کارهای بانکی از قبیل قرضه، برات، چک و… صورت میگرفته است.
قدیمیترین شکل بانکداری را در بینالنهرین در دوره هخامنشیان سراغ داریم که عمده ترین مرکز سکونت یهودیان بود و در آنجا یهودیان عهدهدار امور بانکداری بودند. مدارکی هم از این ناحیه به دست آمده که کاملا حکم چک دارد. کلمه «بانک» هم در آن زمان مصطلح بود و لغت «چک» نیز از همان زمان متداول شده که تا امروز باقی مانده است. در نوشتههای دوره ساسانی به زبان پهلوی لغت چک را داریم و همین واژه از ایران به زبانهای دیگر جهان راه یافته است. مسلما چک در طول تاریخ روندی داشته است اما سیر روند آن را نمیدانیم.
از دیگر امور مهم بانکی، برات است. برات چیست و از چه زمانی در ایران متداول شد؟
بر اساس کتاب تاریخ تمدن در دوره مغول، از مرکز یا از مراکز ایالاتبرات یا همان حواله مینوشتند و آن را به دست مامورانی میدادند. این ماموران با در دست داشتن حواله مورد نظر موظف میشدند باج یا عوارض یا وجه نقدی یا جنسی از کسی یا سازمانی یا جایی بگیرند. به این حواله برات میگفتند.
برات همچون موارد دیگر در دوره مغول روند خطرناکی پیدا کرد. هر دولتمدار یا محصل مالیاتی میتوانست برات بنویسد. به این ترتیب، یک نفر ممکن بود از یک دایره یا شخص به خصوص چندین برات دریافت کند و موظف شود مطالبات مختلف جنسی یا نقدی این براتها را پاسخگو باشد.

این مساله مثل موارد دیگر موجب اغتشاش شد تا سرانجام با اصلاحات غازانخان یا به عبارتی اصلاحات خواجه رشیدالدین فضلالله مسائل مربوط به برات را سامان داد.
دکتر بیانی معتقد است این اصلاحات را در واقع باید اصلاحات خواجه نامید. خواجه رشیدالدین فضلالله که از زمان گیخاتو ارج و قربی بلندپایه نزد شاه یافته بود، در زمان سلطنت غازانخان تصدی کارهای خطیر را عهدهدار شد و سرانجام به مقام وزارت رسید. وی که در علم و ادب و ملکداری سرآمد بود، در زمان صدارت اصلاحاتی را تنظیم کرد که بسیار مهم بود اما به نام سلطان وقت به اصلاحات غازانی معروف شد.
یکی از این اصلاحات که در امر اجتماع و اقتصاد تاثیر فراوانی داشت، محدود کردن استفاده از برات بود. وی استفاده از برات را قانونمند کرد و مشخص کرد که کدام سازمانهای دولتی یا مالیاتی اجازه صدور آن را دارند. مجازاتهای خیلی سختی را هم برای تخلف از این امر در نظر گرفتند. اگر کسی غیر از افرادی که مجوز داشتند، برات صادر میکرد، به مرگ محکوم میشد. مامور مالیاتی (بیتکچی) هم که برات غیر مجاز را نوشته بود، به قطع دست محکوم میشد. این مجازاتها واقعا هم اتفاق افتاده است و به گفته دکتر بیانی، تمام این موارد در «جامع التواریخ» اثر بسیار مهم خواجه رشیدالدین فضلالله همدانی در تاریخ مغول، ضبط است.
پس از این اصلاحات، برات به معنی واقعی کلمه به کار رفت و محصلان مالیاتی یا دیوان استیصاء یا هر جای دیگر در مواقع جنگ یا صلح برات مینوشتند و میفرستادند و کسی که برات را دریافت میکرد باید موارد خواسته شده را میفرستاد.
نظر شما چیست؟