پهلوانی که طلای سیاه گرفت

اولین دبیر کل اوپک یک ایرانی بود که چهار سال بر صندلی ریاست این سازمان تکیه زد اما از آن تاریخ تاکنون هنوز یک ایرانی نتوانسته است بر این صندلی تکیه زند/ جهان گاز را جانشین ذغال سنگ می‌کند و هنوز برای نفت رقیبی نیست.

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک 50 شمع روشن روی بشکه‌های نفت، شمار سال‌هایی که از عمر اوپک گذشته است را نشان می‌دهد. برای همین اوپکی‌ها از 28 شهریور تا 7 مهر جشن 50 سالگی خود را در وین برگزار می‌کنند؛ سازمانی میان سال که با هدف کنترل قیمت نفت و سود بیشتر تولیدکنندگان متولد شد و علیرغم تصور اولیه کشورها و شرکت‌های غربی 5 دهه دوام آورد و توانست در بسیاری از دوران‌های تاریخ سرنوشت ساز وارد صحنه شود. اوپک در حالی پا به 50 سالگی گذاشت که در کارنامه کاری‌اش طی سال‌های اخیر نمره قبولی را کسب کرده است. در حالی که جهان سخت‌ترین و طولانی‌ترین بحران اقتصادی خود را پشت سر می‌گذارد، ‌اعضای اوپک توانسته‌اند گرد هم آیند و با سهمیه بندی قیمت‌ها را از حدود 30 دلار به هفتاد و چند دلار برسانند. 40 دلار در این دوران سخت بحران کم چیزی نیست. نه برای کشورهای تولید کننده نفت و نه برای کشورهای مصرف کننده نفت.
از عمر نفت در این کره خاکی حدود صد سال می‌گذرد و نیمی از این سال‌ها با اوپک سپری شده است. به گواه آمار و ارقام نفت احتمالا تا 5 دهه دیگر یا کمی بیش و کم دوام دارد و بعد برای همیشه جهان باید با نفت خداحافظی کند و اگر نفت تمام شود اوپک نیز یا باید تغییر ماهیت دهد که دیگر اوپک نیست یا باید با عرصه سیاست خداحافظی کند و پا از وادی اقتصاد بیرون بگذارد. در هر دو حالت اوپک چیزی نیست که امروز هست؛ سازمانی با اساسنامه‌ای قدیمی در دنیایی جدید.
می‌گویند ایده تشکیل سازمان اوپک از دل رایزنی‌های دراز نفت دو کشور ونزوئلا و عربستان بیرون آمده است. سازمانی که بتواند منافع تولید کنندگان را نیز در بازاری که در اختیار مصرف کنندگان قرار داشت حفظ کند. ایران و کویت و عراق نیز دعوت شدند و اولین جلسات در بغداد برگزار شد. جالب اینجاست که شاه سابق از اساس با تشکیل چنین سازمانی مخالف بوده و به دلیل روابط صمیمانه‌ای که با کنسرسیوم داشت معتقد بود نباید با چنین اقداماتی روابط فیمابین را با مشکل و بحران روبرو کرد.
اما بالاخره از دل نشست‌های چهار روزه بغداد که اتفاقا نماینده ایران هم در آن حضور داشت سازمان اوپک متولد شد. سال 1349بود. 17 سال از ملی شدن صنعت نفت ایران می‌گذشت و حالا دوباره بازار نفت می‌خواست تجربه‌ای تازه را بیازماید.
در اولین روزهای تشکیل این سازمان اما بسیاری از آنها که سر و کارشان با نفت بود اوپک را جدی نمی‌گرفتند. حتی رجوع به سخنان زمامداران غربی نشان می‌دهد که در حرف و گاهی نیز در عمل زبان با تحقیر و انتقاد از اوپک نیز می‌گشودند. 14 سال از تشکیل اوپک که گذشت هنوز اتفاق خاصی نیفتاده بود و غرب دیگر می‌توانست نفسی به راحتی فرو دهد که جنگ شش روزه اعراب و اسراییل رخ داد و غربی‌ها یک پارچه پشت سر صهیونیست‌ها صف کشیدند و اوپک نیز فرصتی یافت تا ضرب شصت خود را به جهان نشان دهد. تحریم فروش نفت قیمت‌ها را تکان داد. بهای نفت در سال 1974چهار برابر سال قبل بود. غرب فهمیده بود که سازمان پا گرفته است و دیگر نهالی نیست که به راحتی بتوان آن را از ریشه درآورد. سازمان در حقیقت دو سال پس از تولدش بود که متولد شد.
اولین دبیر کل اوپک یک ایرانی بود که چهار سال بر صندلی ریاست این سازمان تکیه زد اما از آن تاریخ تاکنون هنوز یک ایرانی نتوانسته است بر این صندلی تکیه زند. غلظت سیاست در سازمان آنقدر بالا رفته است که اعراب نگذارند ایران دبیرکلی اوپک را عهده‌دار شود و ایران نیز به تبع آن با دبیرکلی عربستان موافق باشد.
هر چند بر اساس قوانین حاکم در اوپک دبیر کلی سازمان باید به ترتیب حروف الفبا انتخاب شود تا به همه کشورها فرصت دبیر کلی داده شود اما پس از پایان دبیر کلی گابن امکان استفاده از این فرصت برای ایران فراهم نشد چرا که به جای یک نفر کاندیدا 5 نفر به سازمان معرفی شدند و همین سبب شد ایران باری دیگر از در اختیار گرفتن پست دبیر کلی باز بماند.
ایران دومین تولید کننده بزرگ نفت در اوپک است که البته فاصله قابل توجهی با اولین تولید کننده این سازمان یعنی عربستان دارد.
به هر حال تاثیر ایران بر روند حاکم بر سازمان و موقعیت استراتژیک آن بر بازار جهانی چیزی نیست که بتوان آن را از نظر دور داشت.
اوپک طی سال‌هایی که گذشت همواره با دو نگاه پر زور مواجه بوده است. از یک سو عربستان و حامیانش که موافق با پایین نگه داشتن قیمت نفت بودند و از یک سو ایران و حامیانش که موافق با بالا بردن قیمت نفت بوده‌اند. در این میان طیف سومی نیز در سازمان 12نفره فعلی حضور دارند که با توجه به منافع خود هر بار به یک سمت گرایش پیدا می‌کنند.
در این 5 دهه این سازمان نفتی فراز و نشیب‌های فراوانی را داشته است. از میان 5 عضوی که هیات موسس اوپک بودند 3 عضو درگیر جنگ با یکدیگر شدند. صدام حسین یک بار جنگی هشت ساله را به ایران تحمیل کرد یک بار جنگی چند ماهه را به کویت. غربی‌ها آژانس بین المللی انرژی را برای هماوردی با اوپک تاسیس کردند و اتفاقا پیش‌بینی‌ها و نظرات این سازمان توانسته است اهمیت فراوانی را در بازار به جا بگذارد. سازمان اوپک که از سوی بسیاری از کشورهای غربی از ان به عنوان‌ سازمانی جهان سومی یاد می‌شود در بسیاری از دوران‌ها با رقابت‌های شدید اعضای حاضرش روبرو بوده و گاه این رقابت‌ها که برای حفظ منافع ملی است به منافع جمعی تولید کنندگان آسیب وارد کرده است.
اساسنامه این سازمان به عقیده برخی کارشناسان قدیمی است و روند حاکم بر جهان تغییراتی را در آینده این سازمان رقم خواهد زد. عراق پر قدرت و پر زور در حال توسعه میادین نفتی خود است و می‌خواهد عنوان دومین تولید کننده بزرگ اوپک را از ایران ربوده و از آن خود کند.
بسیاری از کارشناسان معتقدند اوپک در پنج دهه آتی عمر خود تاثیری به مراتب بیش از 5 دهه گذشته بر بازار نفت خواهد داشت. وابستگی دنیا به نفت علیرغم دست و پا زدن‌های متعدد غربی‌ها برای رهایی از نفت و جایگزینی آن بیش از گذشته شده است. به نظر می‌رسد این وابستگی در دهه‌های آتی به اوج خود برسد.
این سال‌ها سازمان جدیدی تشکیل شده است که هر چند برخی به نام اوپک گازی آن را می‌خوانند اما نام اصلی‌اش مجمع صادر کنندگان گاز است. آنچه بر اوپک گذشت نشان می‌دهد که اوپک گازی نیز در آینده‌ای نزدیک در مناسبات و محاسبات بین المللی تاثیری شگفت خواهد گذاشت. اگر تا دیروز کشورهای تولید کننده نفت ترجیح می‌دادند به دلیل برخی ملاحظات دبیرخانه سازمان خود را در ژنو و یا وین قرار دهند امروز دبیرخانه این سازمان جدید در دوحه، کشوری که عنوان بزرگترین صادر کننده ال ان جی را از آن خود کرده است قرار می‌گیرد و همین تصمیم نشان دهنده تغییر بسیاری از مناسبات است. آنها که مانند ایران هم در سازمان اوپک حضور دارند و هم در مجمع صادر کنندگان گاز، به شرط برنامه‌ریزی‌های دقیق می‌توانند تاثیری استراتژیک و ویژه در بازار جهانی انرژی داشته باشند.
جهان گاز را جانشین ذغال سنگ می‌کند و هنوز برای نفت رقیبی نیست.

منبع:ایلنا

نظر شما چیست؟