گزیده سرمقاله‌ های اقتصادی روزنامه‌های امروز

وطن امروز:حرکت ایران به سوی تولید20 هزار مگاوات برق هسته‌ای«حرکت ایران به سوی تولید20 هزار مگاوات برق هسته‌ای»عنوان سرمقاله‌ِ روزنامه‌ی وطن امروز به قلم کاظم جلالی است که در آن می‌خوانید؛در بحث‌های مربوط به راه‌اندازی نیروگاه هسته‌ای بوشهر، ‌در وهله اول باید نگاهی به تاریخچه این نیروگاه داشت زیرا بیان این تاریخچه کمک زیادی به […]

وطن امروز:حرکت ایران به سوی تولید20 هزار مگاوات برق هسته‌ای

«حرکت ایران به سوی تولید20 هزار مگاوات برق هسته‌ای»عنوان سرمقاله‌ِ روزنامه‌ی وطن امروز به قلم کاظم جلالی است که در آن می‌خوانید؛در بحث‌های مربوط به راه‌اندازی نیروگاه هسته‌ای بوشهر، ‌در وهله اول باید نگاهی به تاریخچه این نیروگاه داشت زیرا بیان این تاریخچه کمک زیادی به فهم دلایل حرکات اخیر کشورهای غربی در تهدید ایران به دلیل راه‌اندازی این نیروگاه می‌کند. در دهه 50 و قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، ‌برخی قدرت‌های بزرگ مانند آمریکا، ‌فرانسه و آلمان قراردادی را با دولت وقت ایران نوشته و امضا کردند که 14 نیروگاه هسته‌ای برای ایران احداث کنند که راه‌اندازی نیروگاه شماره یک و 2 بوشهر برعهده آلمان‌ها گذاشته شد.

البته نیروگاه‌های دیگری مانند دارخوین نیز بود که تاسیس آن را فرانسوی‌ها پذیرفتند و گفت‌وگوهایی نیز با آمریکایی‌ها انجام شده بود که آنها هم نیروگاه‌هایی را برای ایران احداث کنند. در همین فرآیند، انقلاب اسلامی ایران رخ داد و نیروگاه اتمی بوشهر و فاز یک آن که همین نیروگاهی است که توسط روس‌ها هم‌اکنون به مرحله سوخت‌گذاری رسیده است، به مرحله‌ای رسیده بود که تنها ساختمان‌های آن ساخته شده بود و در عین حال که هنوز تاسیساتی در آن نصب نشده بود، بخشی از این تاسیسات به داخل ایران وارد شده بود.

در یک‌چنین شرایطی انقلاب اسلامی به ثمر نشست و در فرآیندی، ادامه کار توسط آلمان‌ها به انسداد رسید و آلمان‌ها به این کار استمرار نبخشیدند. نهایتا طی سالیانی این کار تعطیل بود تا بعد از دوران دفاع مقدس که عملا جمهوری اسلامی ایران پیگیر ساخت نیروگاه می‌شود. ذکر این تاریخچه برای بیان دو نکته درباره نیروگاه اتمی بوشهر بود: دولت‌ها و کشورهای غربی در دهه 50 حاضر شده بودند برای رژیم پهلوی 14 نیروگاه اتمی بسازند اما همین کشورها در دهه 70 هنگامی که جمهوری اسلامی کار تاسیس نیروگاه را با روس‌ها استمرار بخشید، ‌بلافاصله جوسازی شدیدی را در سراسر دنیا شروع کردند مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی ایران که دارای این همه منابع فسیلی است چرا باید از نیروی هسته‌ای، برق تولید کند و اساسا نیازی به نیروگاه هسته‌ای ندارد. غربی‌ها در دهه 70 تلاششان بر این بود که جمهوری اسلامی ایران به هیچ‌وجه دارای نیروگاه اتمی نباشد.

اگر امروز مشاهده می‌شود که همین کشورها در بسته‌های تشویقی‌شان اعلام می‌کنند ما آمادگی داریم نیروگاه اتمی برای‌تان بسازیم این نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران توانست سیاست‌های موفقیت‌آمیز خودش را گام به گام به پیش ببرد که در حال حاضر این کشورها چنین سیاستی را دنبال می‌کنند. این کشورها تا دیروز همین نیروگاه را نیز بر نمی‌تابیدند و اعلام می‌کردند جمهوری اسلامی ایران حتی نیروگاه هم نباید داشته باشد و این تغییر، موفقیت بزرگی برای سیاستمداران ایرانی است.

در هر صورت جمهوری اسلامی ایران قرارداد را با روس‌ها بست و اگر چه گله‌گذاری‌های زیادی نیز درباره تاخیرهای مکرر روس‌ها در راه‌اندازی این نیروگاه وجود دارد اما به پایان رسیدن این پروژه نشان می‌دهد پایمردی جمهوری اسلامی ایران و ایستادگی مردم برای شکستن این سد در داشتن نیروگاه هسته‌ای به ثمر نشسته و امروز ایران می‌تواند ادعا کند نخستین نیروگاه هسته‌ای او در شرف در مدار قرار گرفتن است و ما دارای یک نیروگاه هستیم.

بحث دیگر در مساله نیروگاه اتمی بوشهر بررسی تاریخچه شیطنت‌های غربی‌ها در انرژی هسته‌ای ایران است. نخستین شیطنت‌هایی که انجام شد در بعد رسانه‌ای و فضای روانی و شانتاژ در دنیا این بود که اساسا جمهوری اسلامی ایران نباید دارای نیروگاه هسته‌ای باشد و این تلاش را به شکل جدی انجام دادند و در زمانی که جمهوری اسلامی با چینی‌ها و روس‌ها برای تکمیل نیروگاه اتمی بوشهر قرارداد بست، آنها فضای رسانه‌ای خیلی شدیدی را علیه ایران و حتی علیه روسیه و چین انجام دادند که می‌شود در آرشیوهای رسانه‌ها کاملا این را دید.

امروز که جمهوری اسلامی ایران نخستین نیروگاه هسته‌ای خود را وارد مدار می‌کند و سوخت این نیروگاه نیز در اختیار کشور ماست، ‌فضای رسانه‌ای که ایجاد کرده‌اند، ‌شکل دیگری پیدا کرده است. این فضاسازی‌های جدید به این دلیل است که امروز خواسته این کشورها این است که ایران اساسا دارای غنی‌سازی نباشد لذا در بحث تکنولوژی هسته‌ای، ‌همه فرآیندهای دیگر تکنولوژی هسته‌ای را رها کرده‌اند و جمهوری اسلامی ایران موفق شده آنها را امروز در اختیار داشته باشد. تنها فرآیندی نیز که آنها خیلی روی آن تمرکز کردند -که ایران این فرآیند را در اختیار نداشته باشد یا اگر دارد، ادامه ندهد- غنی‌سازی هسته‌ای است.

البته در حال حاضر، ما هم تکنولوژی غنی‌سازی هسته‌ای را در اختیار داریم و هم مواد آن را و به همین دلیل نیز کشورهای غربی به دنبال این هستند که نشان دهند شما اساسا نیازی به غنی‌سازی ندارید و باید این مساله تعطیل شود. امروز نیز به بهانه بهره‌برداری از نیروگاه اتمی بوشهر با بیان اینکه «شما تنها نیروگاهی که دارید، نیروگاه اتمی بوشهر است و سوخت آن نیز توسط روس‌ها تامین شده است»، اشاره می‌کنند که دیگر چه نیازی به غنی‌سازی دارید؟ حال آنکه چند نکته در این مساله وجود دارد.

داشتن تکنولوژی غنی‌سازی هسته‌ای برای مصارف صلح‌آمیز حق همه کشورهای امضا‌کننده ان‌پی‌تی است.

جمهوری اسلامی ایران در یک برنامه دقیق تنظیم شده می‌خواهد در آینده نزدیک 20 هزار مگاوات برق هسته‌ای تولید کند. این تکلیفی است که مجلس برعهده دولت گذاشته است و دولت موظف است در این مسیر حرکت کند. طبعا ما نیز برای داشتن سوخت برای این نیروگاه‌هایمان نیازمند این هستیم که غنی‌سازی را استمرار بخشیم.مساله سومی که وجود دارد، راکتور تهران است. راکتور تهران تجربه خوبی برای ملت ایران بود از این جهت که در جریان مذاکرات و توافق تهران نیز کاملا آشکار شد غربی‌ها در این مساله صادق نیستند، ‌سوخت در اختیار ما قرار نمی‌دهند و ما باید خودمان سوخت را تامین کنیم. باید این پرسش را مطرح کرد که چرا کشورهای غربی برای راکتوری مانند تهران که راکتوری کاملا آموزشی و پزشکی است و در اختیار بیماران صعب‌العلاج قرار دارد، ‌چنین بازی و جنجال و شانتاژی را از خود نشان دادند؟ طبیعی است که این کشورها برای راکتورهای دیگر ما نیز سوخت در اختیار ما قرار نمی‌دهند و ما باید خود به فکر چاره در این باره باشیم.

شواهد حاکی از این است که چند کشور دارای سلاح هسته‌ای قصد دارند مونوپولی برای سوخت راکتورهای اتمی ایجاد کنند و بگویند سوخت برای کشورهای دارای سلاح هسته‌ای است تا عملا بتوانند در آینده جریان انرژی دنیا را به نوعی به نفع خودشان بچرخانند.

در حال حاضر عمده سوخت دنیا در دست کشورهای در حال توسعه است و این برای این کشورها یک مولفه قدرت است. هر چند این کشورها نتوانسته‌اند از این مولفه قدرت بخوبی استفاده کنند. کشورهای غربی و کشورهای دارای بمب اتم در حال حاضر به این مساله می‌اندیشند که این فرآیند را کاملا معکوس کنند و در آینده چون نیروگاه‌های هسته‌ای و اتمی اصلی‌ترین انرژی دنیا را تامین می‌کنند، ‌سوخت این نیروگاه‌ها یا ماده اصلی این نیروگاه‌ها از ناحیه کشورهای غربی باید تامین شود و به همین جهت، پیرامون غنی‌سازی در کشور ما جنجال ایجاد ‌کرده یا اعلام کنند که غنی‌سازی مساوی است با بمب و بیان می‌کنند که هیچ کشوری غیر از خودشان نباید دارای غنی‌سازی باشد که در آینده اگر کشوری نیروگاه هم داشت، ‌دستش برای تامین سوخت به سمت کشورهای غربی دراز باشد.

طبعا ما چنین امری را بر نمی‌تابیم و فرآیند غنی‌سازی خودمان را استمرار می‌بخشیم. در همین راستا باید گفت مکان‌یابی برای ساخت 10 نیروگاه هسته‌ای جدید پروسه‌ای است که با توجه به نیازهای ایران در بحث هسته‌ای بشدت و در کمال شجاعت در داخل کشور دنبال می‌شود و معتقدیم که در این راه انسداد و مانعی در برابر مردم ایران نباید وجود داشته باشد و دولت نیز با تمام قدرت این راه را تا انتها می‌پیماید.

 

دنیای اقتصاد:کار از کجا خراب شد؟

«کار از کجا خراب شد؟»عنوان سرمقاله‌ی روزنامه‌ی دنیای اقتصاد به قلم دکتر موسی غنی‌نژاد است که در آن می‌خوانید؛قیمت‌گذاری دولت بر کالاها و خدمات، چه در بخش دولتی و چه در بخش‌خصوصی، مدت‌ها است که در کشور ما رواج دارد؛

اما قبح ‌این کار نادرست به قدری ریخته است که مراکز مختلف تصمیم‌گیری در درون دولت بر سر‌اینکه چه کسی باید متولی‌این امر باشد، مسابقه گذاشته‌اند و سر و دست می‌شکنند. هفته پیش خبری در صدر اخبار اقتصادی قرار گرفت که طبق آن «کارگروه طرح تحول اقتصادی» مسوولیت قیمت‌گذاری همه کالاها و خدمات را به عهده گرفته و از بقیه دستگاه‌های دولتی در ‌این خصوص سلب اختیار شده است. این خبر واکنش ریاست شورای رقابت را در پی داشت که مدعی شد وظیفه قیمت‌گذاری طبق قانون در حوزه اختیارات ‌این شورا است.

لازم به یادآوری است که شورای تازه تاسیس رقابت در چارچوب قانون اجرایی کردن سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی به وجود آمده و هدف نهایی از تصویب ‌این قانون، غیردولتی کردن اقتصاد ‌ایران است. حال چگونه است که چنین شورایی که قاعدتا باید مروج رقابت باشد و در جهت توسعه بازارهای رقابتی (بخش خصوصی) فعالیت کند‌، آستین‌ها را بالا زده تا متولی منحصر به فرد قیمت‌گذاری شود؟ گویا ‌این واقعیت ساده به فراموشی سپرده شده که توسعه بازارهای رقابتی تنها با آزادسازی قیمت‌ها از قید و بند دخالت‌های دیوان‌سالاران دولتی امکان‌پذیر است. از سیاست‌هایی که عملا جز به چاه ویل اقتصاد دولتی راه به جایی نمی‌برد، نباید انتظار معجزه داشت.

البته‌، ‌این سیاست‌های مداخله‌جویانه همیشه با نوعی توجیه ‌ایدئولوژیک عوام‌پسند پیش برده می‌شود‌: اگر دولت قیمت‌گذاری نکند عده‌ای سرمایه‌دار، تاجر و واسطه سودجو با افزایش قیمت‌ها خون مردم را در شیشه می‌کنند. گویا بازار هیچ نظمی ‌از آن خود ندارد و فروشندگان به دلخواه خود قیمت‌ها را تعیین می‌کنند و خریداران در انفعال کامل ناگزیر از خرید به قیمت عرضه شده هستند. نگاهی به اصول مقدماتی علم اقتصاد معلوم می‌کند که حتی در بازار انحصار کامل فروشنده‌، قیمت‌گذاری انحصارگر مستقل از تقاضای مصرف‌کنندگان نمی‌تواند صورت گیرد وگرنه سود انحصارگر حداکثر نخواهد شد.

وانگهی‌، راه فائق آمدن بر شرایط انحصاری‌، آزادسازی و‌ ایجاد رقابت است و نه قیمت‌گذاری دولتی که نتیجه‌ای جز تشکیل بازارهای موازی و غیررسمی ‌ندارد. یکی از بزرگ‌ترین دستاورد‌های علم اقتصاد نشان دادن‌ این واقعیت است که در شرایط بازار رقابتی‌، قیمت‌ها کاهش یافته و کیفیت کالاها و خدمات افزایش می‌یابد. به سخن دیگر‌، نتیجه نهایی بازار رقابتی افزایش رفاه مصرف‌کنندگان است؛ اما یکی از شرایط شکل‌گیری بازار رقابتی امتناع از قیمت‌گذاری دستوری است. با ‌این تفاصیل‌، اصرار دولتمردان و رقابت آنها بر سر قیمت‌گذاری را چگونه می‌توان توضیح داد؟ آیا غیر از ‌این است که با کشیدن عکس مار، حقیقت را با رضایت موقتی عامه سودا می‌کنیم؟

به راستی چگونه در‌ این دام گرفتار آمده‌ایم؟ برای پاسخ به‌ این پرسش شاید بهتر باشد همه مبحث مربوط به علم اقتصاد و دنیای مدرن را موقتا کنار بگذاریم و به عقل سلیم نهفته در سنت‌ها به ویژه سنت دینی‌مان اشاره کنیم. همه می‌دانند که پیامبر اسلام در سال‌های جوانی به داد و ستد اشتغال داشت؛ بنابراین با عالم تجارت و سازوکار آن بیگانه نبود. به نظر نمی‌رسد که در سیره نبوی هیچ موردی از تایید قیمت‌گذاری در بازار یافت شود، اما بر عکس‌، روایات معتبر و متعددی حاکی از مخالفت صریح ‌ایشان با هر گونه قیمت‌گذاری است. در سنت اسلامی‌، اکثریت فقها قائل به ممنوعیت قیمت‌گذاری از سوی حاکم اسلامی ‌هستند و اقلیتی که به قیمت‌گذاری قائلند آن را محدود به موارد خاص به ویژه احتکار می‌دانند. (1)

بنابراین‌، می‌توان گفت که در سنت فقه اسلامی‌ اجماع فقها بر‌ این رای است که قاعده کلی عدم قیمت‌گذاری است و تنها در موارد استثنایی مانند احتکار می‌توان قیمت‌گذاری کرد. نکته‌ اینجا است که ما بیش از سی سال است که درصدد جاری ساختن احکام و سنت‌های اسلامی ‌هستیم،‌ آیا همه ‌این مدت و در اغلب بازارها اقتصاد ‌ایران در شرایط استثنایی قرار داشت یا‌ اینکه ما به دلایلی جای استثنا و قاعده را عوض کرده‌ایم؟ شاید بتوان گفت که کار از آنجا خراب شد که ما از سنت‌های حسنه فرهنگ اسلامی‌خود غافل شدیم و در دام ‌ایدئولوژی‌های وارداتی چپ‌گرایانه و پوپولیستی افتادیم. ناکارآمدی مزمن اقتصادی ما شاید تاوانی است که برای ‌این غفلت می‌پردازیم.

1 – موسویان‌، سید عباس (1387)‌، «بررسی فقهی و اقتصادی تعیین نرخ سود بانکی»‌، مجموعه مقالات نوزدهمین همایش بانکداری اسلامی‌، موسسه عالی آموزش بانکداری ‌ایران.

جهان صنعت:علم‌گرایی یا فردگرایی‌

«علم‌گرایی یا فردگرایی‌»عنوان سرمقاله‌ی روزنامه‌ی جهان صنعت به قلم حمید رضا طهماسبی پور است که در آن می‌خوانید؛ انگار قرار نیست خبرسازی‌های طرح بنگاه‌های زودبازده ساحل آرامشی داشته باشد. روند این طرح از ابتدا با مخالفت در کلیت، سپس روش اجرا و نظام بودجه‌دهی همراه بود. ناف این طرح را با قیچی اشتباه بریدند تا در نهایت، نتیجه آن هم داستان دنباله‌دار انحراف در تسهیلا‌ت‌دهی را کلید زند.

 آمارهای ضدونقیض انحراف این بنگاه‌ها و تسهیلا‌تی که به خرید مایحتاج مصرفی مردم هم رسید به نوعی خاتمه یافت اما در نهایت آنچه امروز می‌دانیم این است که این طرح عجیب و غریب، هنوز هم نصفه و نیمه است و حتی خود دولت هم به صورت قاطع نه آن را رد می‌کند و نه جدیتی در دفاع از آن دارد.

شاهد این مدعا نیز گفته‌های رییس مرکز نوسازی، تحول اداری و بودجه وزارت کار است که دیروز از ورشکستگی قریب‌الوقوع 300 هزار بنگاه زودبازده خبر داده و 900 هزار فرصت شغلی را نیازمند 14 هزار میلیارد تومان بودجه تصویب شده در شورای عالی اشتغال دانسته است.

این نکته همان چیزی است که بار دیگر ما را به رسم مالوف دولت بازمی‌گرداند که با تغییر مدیری کارها و برنامه‌هایش به ناگاه کمرنگ می‌شود و طرح‌هایی تازه جایگزین می‌شوند تا نشانی شود برای‌ کارایی مدیر جدید.

قصد دفاع یا رد بنگاه‌های زودبازده را نداریم و بحث هم این تک موضوع نیست چراکه موضوع مهم‌تر نبود کارشناسی در طرح‌هایی اینچنینی است که باعث می‌شود سلیقه‌ها حاکم بر امور اجرایی کشور شود. فردی باسلیقه و تفکرات خود روزی این طرح را حلا‌ل مشکلا‌ت دانسته و امروز فردی دیگر با بی‌میلی آن را ادامه می‌دهد. روزی مدیری در راس امور همه چیز را خوب و خیر می‌داند اما به محض برکناری می‌شود منتقد اول که رویه‌ها را خوب نمی‌داند.

 مصداق این نکته هم حرف‌های فتاح، وزیر سابق نیرو است که دیروز در مصاحبه‌ای روندهای خصوصی‌سازی را مشکل‌دار تبیین کرده اما نگفته چرا زمانی که وزیر نیرو بود حرف‌هایش چیز دیگری بود و این‌گونه حقایق را نمی‌دید.
به هر حال، مصداق دیگری هم بیاوریم تا به عدد سه برسیم.

بحث سبد سوختی کشور هم دیگر موضوع شخص‌محوری در برنامه‌هاست که روزی برای تغییر سبد و وابستگی بیش از حد به بنزین  تصمیمی گرفته می‌شود که صنعتگران و سرمایه‌گذاران به بخش ‌CNG هدایت شوند و روزی دیگر با تغییر مدیران به ناگاه سیاست‌ها تغییر می‌کند و سرمایه‌های بخش خصوصی و فعالیت‌ها به سادگی بی‌اهمیت تلقی شده و حمایت‌ها تضعیف می‌شود تا بسیاری زیان مالی ببینند.

اینها تنها مشتی از خروار فردگرایی هستند اما به واقع تا به کی قرار است به جای پژوهش، تحقیق و اثبات علمی، افراد و مدیران کنونی دولتی تصمیم بگیرند و هزینه‌های ملی را بالا‌تر ببرند.

آیا هنوز درنیافته‌ایم که این رویه وجود دارد و به نوعی هم در ضمیر ناخودآگاه دولت پذیرفته شده است؟ آیا وقت آن فرا نرسیده که به فردگرایی پایان دهیم و نگرش علمی و تحقیقی را برای اجرای طرح‌های بزرگ و هزینه‌بر اجرا کنیم.

اگر این‌گونه است چرا در طرح هدفمندی یارانه‌ها این چنین اقدامی صورت نمی‌پذیرد تا دریابیم که از گذشته و اشتباهات قبلی درسی مطلوب گرفته‌ایم.

شاید هنوز هم این اشتباهات را باور نداریم و فکر می‌کنیم رویه کنونی درست است و علم‌گراییم و این تصمیمات خلق‌الساعه و فردی نیست که این‌گونه ادامه می‌دهیم.

نظر شما چیست؟