پیشگیری از زیمباوه شدن

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک محمود بهمنی اعلام کرده که نهاد متبوع وی در مورد حذف سه صفر از پول ملی به نتیجه رسیده و به ایسنا گفته که در مورد این کار به نتیجه قطعی رسیده ایم و این کار را مفید می دانیم اما در شرایط فعلی اجرای آن را به تاخیر انداخته ایم.

اما از نظر کارشناسان حذف سه صفر از پول ملی در شرایطی می تواند اهداف پیش بینی شده را محقق کند که اعتقاد به انضباط پولی و بودجه ای که زمینه کنترل تورم را در پی دارد در رفتار و سیاست های دولت بروز کند. در غیر این صورت تنها به وظایف بانک مرکزی یک وظیفه دیگر اضافه می شود و آن کاهش صفر های پول ملی طی هر چند سال است.

3500 درصد رشد خالص دارایی های خارجی بانک مرکزی نتایج سیاست های پولی
مقایسه شاخص های بودجه ای طی حدود 12 سال اخیر نشان می دهد دولت های وقت یا نتوانسته با نخواسته اند که سیاست های انظباط پولی و بودجه ای را در دستور کار قرار دهند. بر اساس گزارش های آماری بانک مرکزی بدهی بانک مرکزی در آذرسال 87 نسبت به سال 75 نزدیک 2000 درصد رشد کرده است. همچنین خالص دارایی های خارجی بانک مرکزی نیز در در آذر ماه سال 87 نسبت به پایان سال 75 نزدیک 3500 درصد رشد کرده است. حجم نقدینگی نیز در پایان سال 87 نسبت به پایان سال 75 بالغ بر 1518 درص و پایه پولی نیز به مدد کنترل نرخ ارز و یارانه برای این کار تنها 823 درصد ناقابل رشد کرده است.

بودجه جاری 18برابرشد
در همین حال سیاست های غیر منضبط مال و بودجه ای باعث شده تا حجم پرداخت های دولت در سال 87 نسبت به سال 75 بالغ بر 1380 درصد رشد کند. در همین حال پرداخت هزینه های جاری نیز طی این مدت بالغ بر 1541 درصد رشد کرده است.طی این سال ها وابستگی به نفت چندان تغییر نکرده به طوری که در سال 87 بودجه کشور بالغ بر 52 درصد از منابع غیردرآمدی و نفتی بهره برده است. طی این سالها پایه محاسبه شاخص تورم در دو نوبت ،یکی در سال 76 و دیگری در سال 83 تغییر کرده چرا که در غیر این صورت رشد شاخص های تورم چندان زیاد می شد که تشخیص واقعیت تورم کمی مشکل می شد.

نتایج ارقام
تحقق ارقام بالا ناشی از سیاست های اشتباه دولت در بخش پولی و بودجه ای بوده است و چنانچه این شاخص ها همچنان با روند فعلی رشد کنند طبعا کسر سه صفر یا بیشتر تاثیری بر اوضاع ندارد.

نکته اساسی ان است که دولت می تواند از بحران حاکم بر جهان فرصت خوب بسازد. چرا که رکود سنگین و درنتیجه کاهش تورم ناشی از این مسئله اگر چه به اقتصاد خطرناک است اما زمینه اجرای سیاست های پولی مناسب را فراهم می آورد. اما آیا دولت دهم چنین رویکردی را در دستور کار قرار خواهد داد یا اینکه در سال های آتی باید شاهد ظهور یک زیمباوه دوم باشیم.

تصمیم 16 ساله
بحث اصلاح ارقام پولی در سال 72 برای نخستین بار مطرح شد. این پروژه تا شهریور 1386 مسکوت ماند تا اینکه رئیس دولت نهم در همین زمان دستور بررسی حذف سه صفر از واحد پول کشور را صادر کرد. به همین منظور کمیسیونی تشکیل شد تا موضوع کاهش صفرها را به شکل کارشناسی مورد تحلیل قرار دهد. نهایتاً با گذشت 16 سال از اولین زمان مطرح شدن طرح حذف سه صفر، بهمنی خبر قطعی شدن این طرح را به رسانه ها اعلام کرد.

موافقان حذف سه صفر چندین مزایا را برای طرح مزبور قائل هستند، کاهش هزینه چاپ اسکناس یکی از این موارد است که سالانه هزینه هایی را بر دولت تحمیل می کند. افزایش اعتماد مردم یکی دیگر از مزیت های این طرح است. حذف سه صفر موجب حفظ ارزش پول و اطمینان به پس اندازها می شود. همچنین حجم اسکناس و شبه پول در جامعه کم می شود و با کاهش نقدینگی اعتماد به پول افزایش یافته و پس اندازها بیشتر در قالب پول نگهداری خواهند شد.کاهش هزینه های معاملاتی دیگر مزیت عنوان شده از سوی کارشناسان است. در حال حاضر برای انجام معاملات نیاز به حجم زیادی از اسکناس هاست. این امر از یک سو موجب می شود که اسکناس های زیادی مورد استفاده قرار گیرند و از سوی دیگر وقت و زمان بیشتری برای عملیات مالی و بانکی صرف می شود.سادگی در مبادلات، نگهداری ساده تر حساب ها، ارقام و ترازنامه ها، اشغال فضای کمتر آمار و اطلاعات مالی در حافظه و هارد، نقل و انتقال سهل تر پول، کاهش آثار روانی تورم و صرفه جویی در وقت برای شمارش اسکناس ها، کاهش نیاز به استفاده از چک های بانکی به شکل بی رویه و غیرمنطقی و اعتبار پول ایران در منطقه نیز از دیگر مزیت هایی هستند که کارشناسان مطرح می کنند.در شرایط فعلی که هم ریال در نوشته ها و حساب ها و آمار به کار می رود و هم تومان در عرف و مبادلات استفاده می شود یک واحد پول ملی مشخص می تواند محاسبات را نیز ساده کند.

استدلال مخالفان حذف سه صفر
یکی از مهم ترین دلایلی نیز که از سوی مخالفان طرح تغییر واحد پولی کشور مطرح می شود، افزایش هزینه ای سنگین در نتیجه جایگزینی اسکناس های جدید با قبلی است. از سوی دیگر در دفاتر و پایگاه های اطلاعاتی و صورت های مالی یک بی نظمی بین اطلاعات قبلی و جدید رخ می دهد که این امر موجب اتلاف وقت می شود از جمله اینکه مقایسه صورت های مالی و حساب های اقتصادی را مشکل می سازد.به گفته کارشناسان حذف سه صفر در متغیر های واقعی اقتصاد تاثیر ندارد ومعتقدند حذف سه صفر در کوتاه مدت و بلند مدت تاثیری در تقویت پول ملی ندارد. برخی کارشناسان نیز می گویند وقتی قیمت بلیت اتوبوس 200 ریال یا 20 تومان است حذف سه صفر خرید بلیت اتوبوس را دچار مشکل می کند و با یک واحد پول باید 5 بلیت اتوبوس خریداری شود.

تجربه کشور های دیگر
حذف صفر واحد پولی کشورها، نخستین بار در آلمان و پس از جنگ جهانی دوم رخ داد. این کشور زیرفشار اقتصادی ناشی از جنگ جهانی دوم و خسارت های بر جای مانده از آن، تورمی شدید را تجربه می کرد که سیاستگذاران اقتصادی آلمان را وادار به حذف صفرها از مارک کرد.براین اساس 100 مارک قدیم معادل یک مارک جدید اعلام شد و دو صفر از پول ملی آلمان حذف شد.

همچنین تورم بالا در کشور ترکیه و بی ارزش شدن پول ملی این کشور در سال های آخر قرن گذشته میلادی سبب شد تا زندگی ساکنان این کشور بسیار سخت شود. بر اساس گزارش های موجود در سال های آغازین قرن بیست ویکم میلادی مردم ترکیه برای خرید یک قرص نان باید چند میلیون لیر ترکیه هزینه می کردند. همین مساله سبب شد تا برنامه های اصلاحات اقتصادی در این کشور با جدیت بیشتری پیگیری شود.

در روز اول ماه ژانویه سال 2004 میلادی دستورالعمل حذف شش صفر از لیره ترکیه ارائه شد و اجرای آن به ابتدای سال 2005 میلادی موکول شد. در این روز اسکناس ها و سکه های تازه با نام «لیره جدید ترکیه» وارد بازار این کشور شد.اجرای این طرح زمینه را برای رشد اقتصادی این کشور فراهم کرد اما تاکید این تاثیرگذاری را می توان در سیاست هایی جست وجو کرد که عامل این رشد بودند. کارشناسان اقتصادی صندوق بین المللی پول دلیل تاثیرگذار بودن سیاست حذف شش صفر از واحد پول ملی در اصلاح اقتصاد این کشور را موفقیت آنها در مهار تورم می دانند. کشور آذربایجان نیز با تغییر نام واحد پولی این اقدام را در پیش گرفت.

حذف 10 صفر از پول ملی زیمبابوه
آخرین نمونه در این زمینه به کشور زیمبابوه مربوط می شود.دولت این کشور 10 صفر از پول ملی خود را حذف کرد.اما رکورددار این تغییرات کشور برزیل است به گونه ای که تاکنون این کشور در شش مرحله، 18 صفر از جلوی واحد پولی خود حذف کرد و هشت بار نیز واحد پولی را تغییر داد.از سال 1960 تاکنون در 71 مورد دولت های در حال توسعه مجبور شده اند چندین صفر را از پول ملی خود حذف کنند.در تمام موارد، دولت ها پیام آشکاری را برای جامعه بین المللی فرستادند و آن این که سیاست های اقتصادی دولت در گذشته اشتباه بوده است.

منبع:فردا