اپک گازی و دستهای خالی ایران

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک اگرچه ایده تشکیل این مجمع از سوی ایران بود، اما به دلیل سیاست گذاری های ایران در بخش گاز و همچنین سرمایه گذاری ناکافی در بخش گاز صادراتی، عملا در میان اعضای مجمع غریبه خواهد بود. این درحالی است که ایران به عنوان دومین دارنده بزرگ ذخایر گازی در کنار روسیه و قطر 60 درصد گاز جهان را در اختیار دارند.

به گفته مسئولین شرکت ملی گاز، میزان تولید ایران 105 میلیارد متر مکعب معادل تقریبا 3 درصد تولید دنیا است. این مسئولان با توجه به میزان مساوی صادرات گاز به ترکیه و واردات گاز از ترکمنستان، صادرات واقعی گازکشوررا صفر می دانند. مصرف بالای داخلی درقالب مصارف خانگی ،صنعتی و تزریق به چاهای نفت بسیار بالاست و عملا چیزی برای صادرات باقی نمی گذارد.

یازده کشور عضو مجمع مشتمل بر الجزایر، ایران، بولیوی، ترینیدادوتوباگو، روسیه، قطر، گینه استوایی، لیبی، مصر، نیجریه، ونزوئلا دیروز گر هم آمدند تا در باره بودجه شش ماه دوم مجمع، حق عضویت، تامین نیروی انسانی و از همه مهم تر برگزیدن دبیرکل مجمع کشورهای صادر کننده گاز تصمیم گیری کنند. براساس اساسنامه مجمع، اگر کشورهای عضو به اجماعی درباره انتخاب دبیرکل دست نیابند، دبیرکل براساس حروف الفبای کشورها به مدت دو سال انتخاب خواهد شد. ایران، حجت الله غنیمی فرد را به عنوان کاندیدای خود برای احراز پست دبیر کلی معرفی کرده است. این در حالی است که وزیر نفت خبر داده انتخاب دبیر کل به نشست آتی درآبان ماه موکول شده است.

به گفته نوذری در نشست دیروز الجزایر پیشنهاد داد که بحث قیمت و بازار گاز به دلیل کاهش قیمت گاز در بازارهای جهان در دستور کار اجلاس بعدی قرار بگیرد. وی ادامه داد تا پایان سال جاری میلادی کشور قطر رئیس اجلاس و ونزوئلا قائم مقام کنفرانس خواهد بود.همچنین به دلیل ابراز علاقه هلند برای همکاری با مجمع، عضویت این کشور به عنوان ناظر مورد پذیرش اعضا قرار گرفت.

غلط مصطلح اوپک گازی
اوپک در واقع مخفف سازمان کشورهای صادرکننده نفت است در حالی که سازمان کشورهای صادر کننده گاز مخفف دیگری خواهد داشت. (G.E.C.F) در این میان تشکیل کارتلی مانند اپک که بر تعیین قیمت نفت تاثیر گذاراست برای گاز حداقل در شرایط فعلی قدری مشکل است. چرا که مصرف کنندگان اصلی گاز که کشورهای اروپایی هستند به دلیل اشتراک منافع خود با روسیه چندان تمایلی ندارند که مجمع صادر کنندگان گاز رفتار کارتلی داشته و برای قیمت گاز برنامه ریزی کند.در عین حال تشکیل سازمانی که بتواند در خصوص آینده گاز در جهان بویژه در بحث صادرات و سرمایه گذاری های مشترک وحدت نظری میان کشورهای صادر کننده به وجود آورد بحث اساسی و هدف تشکیل دهندگان مجمع صادرکنندگان گاز است.

مسائل سیاسی
مسائل سیاسی در چگونگی و روند تشکیل مجمع صادر کنندگان گاز بسیار اثر گذار تاثیر است. اکنون در ساختار مجمع صادر کنندگان گاز نیز، این مساله به چشم می خورد. کارشناسان اعتقاد دارند گرایش مجدد روسیه و قطر به سمت تهران، که درقالب نشست سه جانبه سه کشور در سال گذشته اتفاق افتاد در عین حال که منافع مشترک زیادی برای سه کشور دارد اما گرایش های قطر به سمت ایالات متحده همچنین منافع مشترک روسیه با اروپا و آمریکا، احتمال روند مطلوب برای مجمع صادر کنندگان گاز را با تردید مواجه می کند.از سوی دیگر کارشناسان اعتقاد دارند ایران به دلیل آنکه نیازهای داخلی اش مانع از آن است که به عنوان یک صادرکننده گاز واقعی مطرح باشد، عملاً از همکاری کشورهای صادرکننده گاز نمی تواند سود چندانی ببرد.در عین حال که روابط خارجی ایران بر هرگونه ارتباط اقتصادی با دیگر کشورها تاثیر مستقیم می گذارد.

امید به خط لوله صلح و کرسنت
اما از سوی دیگر کارشناسان معتقدند، چنانچه ایران در آینده به اجرایی شدن قراردادهایی چون کرسنت و خط لوله صلح امید دارد، تلاش برای تقویت تشکیل سازمان همکاری های کشورهای صادرکننده گاز، به یک امر حیاتی تبدیل خواهد شد.در این میان ایران باید در خصوص معادلات درون سازمانی و برون سازمانی مجمع صادر کنندگان گاز به درستی نقش ایفا کند.

ایران روسیه و قطر به تنهایی 60 درصد گاز جهان را در اختیار دارند و به گفته سید محمد علی خطیبی در حال حاضر نزدیک به 70 درصد ذخایر گازی دنیا در اختیار کشورهای عضو این مجمع بین المللی قرار دارد، و بر خلاف اوپک نفت، هم اکنون مهمترین بازیگران بازارهای جهانی گاز در مجمع کشورهای صادر کننده گاز عضویت دارند.

«قرن گاز» و دستان خالی ایران
اگر قرن بیستم، «قرن نفت» نام گذاری شود، قرن بیست و یکم را که در آن شاهد رشد چشمگیر بخش گاز هستیم، باید «قرن گاز» بنامیم.اما ایران در بازار بین المللی گاز تقریبا با دستانی خالی حضور پیدا کرده است.

بر اساس گفته مدیرعامل سابق شرکت ملی صادرات گاز، سهم ایران را از صادرات دنیا صفر درصد است. نصرت الله سیفی با اشاره به اینکه تزریق گاز به چاه های نفت (برای ازدیاد برداشت) به دلیل صادرات گاز با مشکل روبه روست، گمراه کننده است، گفت:زیرا صادرات گاز ما با توجه به این که به میزان صادرات گاز به ترکیه از ترکمنستان گاز وارد می کنیم، صفر است.

وی مصرف بی رویه گاز در کشور را مشکلی جدی توصیف می کند و در تشریح اهمیت صادرات گاز برای کشور گفت: وضعیت انرژی در دنیا بحرانی است و هدف از افزایش تحرکات نظامی اخیر، تسلط بر منابع انرژی است. سیفی تاکید کرد: ایران 16 درصد از مخازن گازی و 3 درصد از تولید گاز دنیا را در اختیار دارد، اما میزان صادرات آن صفر درصد است.

سریع ترین نرخ رشد
گاز در سال های اخیر، سریع ترین نرخ رشد را در میان انرژی های اولیه در بازار جهانی به خود اختصاص داده است؛ به گونه ای که میزان ذخایر گاز طبیعی جهان ظرف دو دهه گذشته از ۸۳ میلیارد مترمکعب به ۱۷۰ میلیارد متر مکعب رسیده است.

اگر بحث سیاست گاز را در حد و اندازه میزان کنونی عرضه در کشور در نظر بگیریم، شاید اصلا گاز چندانی برای صادرات وجود نداشته باشد. در چنین بستری ایران، فضای زیادی برای تحرک بین المللی در اختیار ندارد، اما اگر به موضوع گاز در ایران به عنوان دومین دارنده این منبع در جهان پس از روسیه نگاه کنیم و اصل را بر آن بگذاریم که سرانجام این گاز باید از اعماق زمین به سطح بیاید و تولید شود، در این شرایط در یک افق بلند مدت و با یک دید استراتژیک، به طور قطع صنعت گاز در کشور در یک موقعیت ممتاز و کم نظیر ارزیابی می شود. کارشناسان اعتقاد دارند در آینده نه چندان دور، در کنار «دیپلماسی نفتی» «دیپلماسی گازی» هم مطرح می شود.

میزان ذخایر نفتی کشور پیوسته در حال افزایش است، اما میزان نفتی که در میدان های کنونی برداشت می شود، با سرعت نسبتا بیشتری افت می کند که علت اصلی آن عمر طولانی چاه ها و برخی علل فنی دیگر است. اما ذخایر گاز طبیعی کشور، جوان و پربازده است و با سرمایه گذاری کافی و استفاده از دانش فنی مناسب، منابع تامین انرژی قابل اعتمادی خواهد بود.

بازار بالقوه ایران
صادرات گاز ایران از کشورهای همسایه شروع می شود که تقریبا همگی در بخش گاز تراز منفی دارند. ایران در این زمینه دو بازار اصلی پیش رو دارد: یکی بازار اروپا که در واقع ما در آن مسیر حرکت و از ترکیه کار را شروع کرده ایم. بازار دیگر، خط لوله آسیایی و صادرات به پاکستان و هندوستان است. هر دو منطقه هم به شدت خواهان گاز ایران هستند. ترکیه و کشورهای اروپایی، از امنیت عرضه گاز روسیه نگرانند. قطع صدور گاز روسیه به اوکراین و تهدید پیاپی همسایگان خود در سال گذشته از آن جمله است.البته هند و پاکستان هم دو بازار تشنه انرژی هستند و به منابع عرضه متنوعی دسترسی ندارند.

رشد مصرف انرژی در هندوستان نیز سالانه ۷/۵ درصد است که پس از چین، بالاترین نرخ رشد مصرف را دارد، ولی هر دو بازار پاکستان و هند، از نظر عرضه گاز ناشناخته هستند و حتی با انجام کارهای کارشناسی هنوز هم نکات ناشناخته زیادی وجود دارد.

امکان صادرات به این بازارها وجود دارد؟
البته مسئولین شرکت ملی گاز اعتقاد دارند موفقیت های مهمی در زمینه تولید و عرضه گاز طبیعی در کشور داشته اند و با استناد به اینکه حدود ۴۰ میلیون نفر در ایران زیر پوشش گاز طبیعی هستند، سرمایه گذاری در حوزه گاز را موفقیت آمیز می دانند.اما واقعیت آن است که کارشناسان معتقد هستند شاید 20 سال طول بکشد که کشور ما به صادر کننده مطرح تبدیل شود.چرا که با وجود مصارف بالای گازی در کشور هنوز تقاضای داخلی به نقطه اشباع نرسیده است.البته، اما باید در نظر داشت این بازار سرانجام به اشباع می رسد و پس از دستیابی به سطحی از پوشش داخلی، گسترش انشعاب غیراقتصادی می شود و توسعه گازرسانی مقرون به صرفه نخواهد بود. به یقین ما در ۲۰ سال آینده سر ریز مصرف گاز خواهیم داشت و گاز اضافی باید صادر شود،اما این گونه نیست که بتوانیم تصمیم به صادرات را به سال های آینده واگذار کنیم. بازارهای بین المللی می بایست به موقع بازاریابی شوند و ساختارها لازم فراهم شود. اکنون بیش از ۷۰ درصد از مصرف داخلی، زیر پوشش گاز طبیعی است.

ایده تشکیل
ایده تشکیل اوپک گازی برای اولین بار از سوی ایران در بهمن سال 85 مطرح شد و در اسفندماه همان سال مهم ترین موضوع اجلاس وزرای انرژی کشورهای صادرکننده گاز در مسکو بررسی ساختار تشکیل اوپک گازی بود در نهایت تشکیل اپک گازی به سرانجام نرسید. تا اینکه وزیران نفت و انرژی کشورهای عضو مجمع کشورهای صادرکننده گاز سوم دی 1387 در شهر مسکو پایتخت روسیه گردهم آمدند و اساسنامه این مجمع را تصویب کردند؛ با تصویب این اساسنامه، مجمع کشورهای صادرکننده گاز هویت سازمانی یافت.

روسیه، ایران و قطر، مهم ترین کشورهای تولید کننده گاز در سال 2001 میلادی، نخستین جلسه خود را در تهران برای تشکیل مجمع کشورهای صادرکننده گاز برگزار کردند.

پس از برگزاری نشست وزاری مجمع کشورهای صادرکننده گاز در سال های 2003 و 2007 در دوحه، نشست دیروز دوحه سومین بار است که قطر میزبان نشست مجمع عمومی بود.

منبع:فردا