بانک قرض‌الحسنه معنا دارد

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک در همین ارتباط شاهین شایان ارانی، کارشناس پولی به «فردا» گفت: تشکیل بانک قرض‌الحسنه در ایران، یک مقوله من درآوردی است که در هیچ‌ کجای دنیا سابقه ندارد و اساساً آوردن بانک در کنار قرض‌الحسنه تضاد ماهوی ایجاد می‌کند.

این کارشناس بانکی بانکی با بیان اینکه بانک قرض‌الحسنه معنا ندارد، افزود: هر یک از نهادهای مالی به واسطه نامشان، وظایف و کارکردهای خودشان را دارند. برای مثال وقتی می‌گوییم نهادهای مالی عبارتند از بانک، بیمه، شرکت‌های سرمایه‌گذاری، بانک‌های سرمایه‌گذاری، موسسات قرض‌الحسنه، موسسات مالی و اعتباری، لیزینگ‌ها و… هر یک از این نهادها، براساس یک سری قواعد، مقررات و دستورالعمل های خاص شکل می‌گیرند که این قواعد و مقررات، باعث افتراق این نهادهای مالی از یکدیگرمی‌شود.

وی با بیان اینکه نهاد مالی یک شخصیت حقوقی است که وظیفه جذب و صرف منابع را دارد گفت: اما وقتی می‌گوییم بانک، منظورمان یک نهاد مالی است که با سرمایه‌ای مثلاً 100 تومان تأسیس می‌شود، می‌تواند تا 9 تا 10 برابر منابع در قالب سپرده جذب کند، در این میان سپرده نیز تعریف خاص دارد. و احکام «کمیته بال» در این نهاد مالی اعمال می شود. نسبت‌های ذخیره و تضامین این نهاد مالی در بانک‌ مرکزی در قالب قوانین مشخص است، و در نهایت اینکه سپرده‌های جذب شده در قالب عقود اسلامی باید صرف تسهیلات شود.تسهیلات نیز تعریف خاص خود را دارد.

شایان آرانی، ادامه داد: اما نهاد قرض‌الحسنه هیچ یک از این قواعد و مقررات را شامل نمی‌شود. بلکه صندوق یا موسسه‌ای است که خیرین به هدف انجام امورخیر، منابع آن را تجهیز می‌کنند و مردم برای رفع نیازهای کوتاه مدت خود این منابع را جذب می‌کنند.

وی با بیان اینکه بانک مرکزی به عنوان ناظر ارشد پولی باید قوانین و مقررات خاص برای این موسسات تعریف کند، تاکید کرد: اما این تدوین مقررات باعث نمی‌شود تا نام بانک بر این نهاد مالی گذاشته شود.

این کارشناس پولی و بانکی با بیان اینکه نظارت بر موسسات قرض‌الحسنه ضروری است گفت: بانک مرکزی با طراحی ساز و کارهای منطقی باید، نهاد بزرگ قرض‌الحسنه کشور را ترغیب کند تا تحت نظارت بانک مرکزی درآید، اما این ضرورت باعث نمی‌شود که یک فرایند مالی غیرانتفاعی و خیری در قالب یک فرایند کاملاً انتفاعی و برای کسب سود را در کنارهم قرار داد.


جایگاه نهادهای قرض الحسنه در ایران

اساس تشکیل صندوق های قرض الحسنه به بعد از سال 1300 شمسی برمی گردد. مقابله مردم با بانک های خارجی در زمان مشروطیت ، مجلس را در سال 1285 ناگزیر کرد در زمانی که دولت قصد استقراض از خارج را داشت طرح ایجاد بانک را ارائه ودر سطح کلان بانک ملی ایران و در سطح خرد، ابتکارهای افراد و بخش خصوصی در تشکیل صندوق های سرمایه گذاری و قرض به عنوان نمونه ای از نشاط ملی و مذهبی در جامعه ایرانی بعد از سال های 1300هجری شمسی ایجاد شد.

نمی توان تاریخ مشخصی برای آغاز سنت حسنه قرض بدون بهره ، درایران تعیین کرد، اما به نظر می رسد تأسیس صندوق سرمایه گذاری «اثنی عشر» در سال 1317 هجری شمسی، اولین حرکت در این زمینه باشد. این صندوق به همت محمد حشمتی مولایی و به معاونت جعفر همت براساس طرح مرحوم آیت ا… شاه آبادی تشکیل و با دریافت سپرده های مشارکتی و تخصیص آن به سرمایه گذاری به این شرط که بتواند بخشی از ذخیره اضافی آن را در شرایط اضطراری به طور موقت در اختیار گیرندگان واقعی قرض الحسنه قرار گیرد تشکیل شد.

هدف رفع مشکلات مالی نیازمندان

در ایران مؤسسات اعتباری باعنوان صندوق های قرض الحسنه یا سرمایه گذاری، بیشتر برای رفع مشکلات مالی نیازمندان تشکیل شده است. طبق بررسی انجام شده در سال 1359، در جمهوری اسلامی ایران، 640 صندوق قرض الحسنه در نقاط مختلف کشور وجود داشته که 141 صندوق آن در تهران، 134 صندوق در اصفهان و 365 صندوق در سایر مناطق کشور مستقر بوده است. به طور کلی صندوقهای قرض الحسنه تقریباً بدون هزینه وجوه افراد ثروتمندتر را به افراد نیازمند منتقل و بخش قابل توجهی از مشکلات مهم آنان را برطرف می کنند.

سیستم بانکی ناتوان

از آنجایی که سیستم بانکی در شرایط حاضر توانایی حل سریع و آسان و بدون انتظار دریافت هزینه را ندارد، چنانچه این قبیل موسسات، صندوق ها و حوزه ها نباشند، مشکلات فردی، جزئی و اقتصادی اقشار نیازمند جامعه همچنان پابرجا خواهد ماند. از این رو وجود صندوقهای قرض الحسنه کمک بسیار موثری برای رفع نیازها و پاسخگویی به مشکلات اقتصادی این قبیل اقشار محروم و کم درآمد جامعه است. اما منظور از صندوق قرض الحسنه همان صندوقهای قرض الحسنه واقعی است که هدف آنها سودجویی نیست.و بانک مرکزی باید در تدوین مقررات قرض الحسنه ها به این نکته توجه کند.

صندوقهای قرض الحسنه پول ایجاد نمی کنند

صندوقهای قرض الحسنه واقعی پول ایجاد نمی کنند ولی می توانند بر سرعت گردش نقدینگی بیفزایند. ازدیاد سرعت گردش پول به نوبه خود می تواند تاثیر به سزایی در فعالیت های اقتصادی داشته باشد. اگر در حال حاضر اثر سرعت گردش پول را نادیده بگیریم، صندوقهای قرض الحسنه فقط موجب تداوم حرکت دوار پول بین پس انداز کنندگان خرد با وام گیرندگان خرد در اقتصاد می شوند. همان طور که پس اندازکنندگان با پس انداز خود به طور مستقیم بر قرض گیرندگان، نمی توانند زیاد فعالیت اقتصادی کنند، این موسسات نیز با وام دادن پس اندازهای جمع آوری شده خود به قرض گیرندگان نمی توانند به فعالیتهای اقتصادی بیفزایند و عمل وساطت مالی آنها علت ایجاد نکردن پول جدید، فی النفسه تاثیری در عرضه پول ندارد، اما تاثیر آن در سرعت گردش پول را نباید نادیده گرفت.

تعداد صندوقهای قرض الحسنه در ایران

مرکز آمار ایران برای اولین بار در سال 1374 و سپس در سالهای 1379 و نیز در سال 1380 به منظور جمع آوری اطلاعات صندوقهای قرض الحسنه طرحی را اجرا کرد.

نتایج اجرای این طرح نشان می دهد که در سال 1379 تعداد 1229 صندوق قرض الحسنه در سطح کشور در زمینه ارائه خدمات واسطه گریهای مالی (اعطای وام و اعتبار) فعالیت داشته اند. استانهای اصفهان، تهران و مازندران به ترتیب با 6، 30/15، 7/14 درصد بیشترین سهم از لحاظ تعداد صندوق قرض الحسنه را دارا بوده اند. همچنین این بررسی نشان می دهد که استانهای اصفهان، تهران و مازندران بالغ بر 60 درصد صندوقهای قرض الحسنه کل کشور را به خود اختصاص داده اند.

این بررسی درخصوص ارزش سپرده، وام اعطایی و وام مستهلک شده نشان می دهد که در سال 1379 از مجموع 2110 میلیارد ریال سپرده نزدیک به 1573 میلیارد ریال (5/74 درصد) به صورت وام به مشتریان صندوق اعطا شده است.

براساس همین بررسی از مجموع کل وام اعطایی نزدیک به 953 میلیارد ریال (6/60 درصد) مستهلک شده است. به این ترتیب استان تهران با نزدیک به 573 میلیارد (27 درصد) بیشترین مبلغ سپرده را به خود اختصاص داده و بعد از آن استانهای اصفهان با 571 میلیارد ریال، مازندران با 314 میلیارد ریال و خراسان با 157 میلیارد ریال و آذربایجان شرقی با 112 میلیارد ریال قرار دارند.این درحالی است که از لحاظ وام اعطایی استان اصفهان با 502 میلیارد ریال، استان تهران با 379 میلیارد ریال، استان خراسان با 167 میلیارد ریال و استان مازندران با 160 میلیارد ریال قرار دارند.

رئیس کل بانک مرکزی اخیرا از تشکیل یک بانک قرض الحسنه بزرگ با تجمیع 1200 صندوق قرض الحسنه زیر مجموعه سازمان اقتصاد اسلامی با مجوز بانک مرکزی در آینده خبر داده است.

این بانک قرض الحسنه بزرگ در واقع دومین بانک قرض الحسنه است که در ایران شکل خواهد گرفت. بانک قرض الحسنه مهر اولین بانک قرض الحسنه بود که توسط سیستم بانکی در سال 86 تاسیس شد.