لوگو بانک‌ها از قبل از انقلاب تا به الان | طراح آن‌ها چه کسی بوده؟

1. بانک ملی ایران

تأسیس بانک ملی ایران به سال ۱۳۰۷ و دوره پهلوی اول بازمی‌گردد. لوگوی قدیمی این بانک یک بیضی بود که نبرد شهریار و شیر را در مرکز تصویر به نمایش می‌گذاشت. شعار بانک ملی از همان زمان تاکنون ثابت مانده و هنوز هم این جمله است: “هرجا سخن از اعتماد است، نام بانک ملی ایران می‌درخشد.”

با این وجود، لوگوی اصلی این بانک بعد از انقلاب تغییراتی را تجربه کرده و نشان مقدس “الله” به جای صحنه مبارزه شیر و شاه در وسط دایره آن نقش بسته است.

طراح لوگوی بانک ملی ناشناس بوده و امروزه مشخص نیست که چه کسی برای اولین بار نشان بزرگ‌ترین بانک دولتی ایران را طراحی کرده است.

2. بانک ایران و انگلیس

تاریخ تأسیس بانک ایران و انگلیس به سال ۱۲۹۷ و در دوره پادشاهی سلسله قاجار بر ایران برمی‌گردد. این بانک که نشان و لوگوی آن شامل تصویر کوه دماوند و یک خورشید تابان در پس‌زمینه و یک شیر غران در جلوی تصویر بود (نمادی که احتمالاً از دوره پهلوی برای آن انتخاب شده بود)، تا سال ۱۳۵۷ به فعالیت خود ادامه داد، اما پس از انقلاب اسلامی، در بانک دولتی تجارت ادغام شد.

طراح لوگوی بانک ایران و انگلیس مشخص نیست و ممکن است یک فرد اروپایی بوده باشد.

3. بانک تهران

بانک تهران در سال ۱۳۳۲ و در دوره پهلوی دوم، در دولت دوم محمد مصدق تأسیس شد. بانک تهران نخستین بانک ایرانی بود که کارت‌های اعتباری برای مشتریان خود صادر کرد و از این نظر پیشگام بود.

لوگوی این بانک شکلی دایره‌ای را ترسیم می‌کند که در میان آن دو پادشاه یا موبد، پشت به هم، دو طرف یک مجمر آتش ایستاده‌اند و هرکدام پرچمی به دست دارند. طراح این لوگو ناشناس باقی مانده و پس از انقلاب هیچ نشانی از آن باقی نمانده است.
این بانک در سال ۱۳۵۸ به دستور مجلس وقت و با هدف کاهش تعداد سرسام‌آور بانک‌های دولتی و خصوصی تأسیس‌شده در دولت‌های پیشین، با بانک‌های داریوش، بانک بین‌المللی ایران، بیمه ایران، بانک پارس، بانک ایران و عرب، مؤسسه اعتبارات تعاونی و توزیع، بانک فرهنگیان و تجارت خارجی ادغام شد و نام بانک ملت را به خود گرفت.

4. بانک رهنی ایران

بانک رهنی ایران در سال ۱۳۱۷ و پیرو لایحه تأسیس بانک رهنی، توسط وزارت دارایی وقت در کشور راه‌اندازی شد. بانک رهنی، سومین بانک دولتی ایران است که تأسیس آن به تصویب مجلس ملی در آن زمان رسید. هدف اصلی این مؤسسه مالی تمرکز تخصصی بر امور مسکن و ساختمان بود و از جمله وظایف آن، اعطای تسهیلات مسکن در ازای رهن اموال منقول و غیرمنقول به شمار می‌رفت.

این بانک در راستای سیاست‌های احداث، تعمیر و تکمیل سریع‌تر ساختمان‌های مسکونی در کشور توسط دولت راه‌اندازی شد.

بانک رهنی ایران در سال ۱۳۵۷ در قالب بانک مسکن، با بانک‌های دیگری همچون بانک ساختمان، مؤسسه اعتباری پس‌انداز اکباتان، بانک پاسارگاد (قدیم) و مؤسسه پس‌انداز و وام مسکن کوروش، ادغام شد.

این ادغام گسترده بانک‌های فعال در حوزه مسکن و ساختمان در قالب یک بانک مرکزی تحت عنوان بانک مسکن، باعث شد تا لوگوی بانک رهنی ایران نیز از بین برود. با این وجود، از میان بانک‌های ادغام شده، لوگوی کنونی بانک مسکن بیشترین شباهت را به بانک رهنی ایران دارد.

طراح اصلی این لوگو ناشناس است.

5. شرکت پس‌انداز و وام مسکن کوروش بزرگ

شرکت پس‌انداز و وام مسکن کوروش بزرگ نیز یکی دیگر از تلاش‌های دولت برای تشویق مردم به پس‌انداز و خرید یا ساخت مسکن در دهه ۵۰ شمسی بود. دستور تأسیس این مؤسسه در سال ۱۳۴۶ صادر شد، اما در نهایت این شرکت در سال ۱۳۵۰ شروع به کار کرد.

هدف اصلی این مؤسسه مالی و اعتباری جذب سپرده‌های بخش خصوصی و پرداخت وام‌های بلندمدت ساخت مسکن بود.
لوگوی این بانک تصویر دو سرباز هخامنشی را نشان می‌دهد که از سنگ‌نگاره‌های تخت جمشید برداشته شده است. طراح این لوگو هنوز هم ناشناس است.

این بانک پس از انقلاب اسلامی در قالب بانک مسکن، با مؤسسه‌های مالی و اعتباری دیگر ادغام شد.

6. بانک تجارتی ایران و هلند

بانک تجارتی ایران و هلند، یک مؤسسه مالی و اعتباری بین‌المللی به شمار می‌رفت که در سال ۱۳۳۷ تأسیس شد. این بانک که در زمان خود از نظر امکانات و تجهیزات انفورماتیک از همه پیشرفته‌تر بود، تنها در تهران ۲۷ شعبه و در شهرهای دیگر ایران ۲۳ شعبه داشت.

لوگوی زیبای بانک تجارتی ایران و هلند پیش از انقلاب یک طرح نوآورانه بود که از اشکال هندسی ساده تشکیل می‌شد. ظاهر مینیمال و متفاوت لوگوی این بانک به‌خوبی بین‌المللی بودن آن را نشان می‌داد. طراح این لوگو متأسفانه ناشناس باقی مانده است.

بانک تجارتی ایران و هلند پس از انقلاب اسلامی در قالب بانک تجارت به فعالیت خود ادامه داد و بعدها لوگوی جدید آن توسط استاد مصطفی اسدالهی بازطراحی شد.

7. بانک ‌صادرات و معادن ایران

بانک صادرات و معادن ایران در سال ۱۳۳۱، توسط محمدعلی مفرح تأسیس شد. وی که تا سال ۱۳۲۸ یکی از موسسین بانک بازرگانی ایران به شمار می‌رفت، پس از اختلاف نظر با دیگر اعضا، اقدام به تأسیس این بانک جدید نمود.

لوگوی بانک صادرات و معادن ایران در آن زمان طرح دایره‌ای داشت که در مرکز آن یک اسب بالدار قرار داشت. جالب اینکه منبع الهام این لوگو یک انگشتر کهنه بود که از یک مغازه عتیقه‌فروشی در خیابان ناصرخسرو خریداری شده بود. انتخاب این نشان پیشنهاد ادوارد ژوزف بود که در آن زمان یکی از اعضای اصلی هیئت مدیره بانک صادرات و معادن ایران به شمار می‌رفت.

این لوگو سمبلی از سرعت، استقامت و نجابت بود. اسب بالداری که آغوش بازی برای بلندپروازی‌های آینده داشت و البته شباهت زیادی به مهر انوشیروان ساسانی (یکی از بزرگ‌ترین پادشاهان کهن ایرانی) داشت.

بانک صادرات و معادن ایران گرچه کار خود را به عنوان یک موسسه مالی و اعتباری خصوصی آغاز کرده بود، اما پس از انقلاب اسلامی ایران به عنوان یکی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین بانک‌های دولتی، در قالب بانک تجارت ادغام شد.

8. بانک داریوش

بانک داریوش در سال ۱۳۵۲ به عنوان یک بانک خصوصی و با مشارکت چند شرکت صنعتی و چند بانک خارجی تأسیس شد. از جمله مؤسسان این بانک می‌توان به آقای جعفر اخوان که در آن زمان رئیس هیئت مدیره شرکت سهامی جیپ ایران بود، اشاره کرد.

لوگوی زیبای بانک داریوش با نشان دیگر بانک‌های آن دوره تفاوت داشت و به جای رفتن به سراغ طرح‌های پرطمطراق هخامنشی، با وجود یدک کشیدن نام داریوش، از طرح یک غنچه استفاده کرد. هرچند سبک طراحی همچنان نزدیک به سبک هنری دوران هخامنشی در نظر گرفته شده بود. طراحی این لوگو همچنان ناشناس است.

بانک داریوش پس از انقلاب همراه با چند بانک خصوصی دیگر در قالب بانک ملت ادغام شد و لوگوی آن از بین رفت.

9. بانک سپه

بانک سپه یکی از قدیمی‌ترین بانک‌های ایرانی است که تأسیس آن به سال ۱۳۰۴ بازمی‌گردد. این بانک که در ابتدا با نام بانک قشون پهلوی بنیان‌گذاری شده بود، در سال اول تنها به رسیدگی امور مالی نظامیان شاغل در ارتش ملی می‌پرداخت، اما بعد از مدتی فعالیت‌های خود را گسترش داد و عملاً به یک بانک دولتی و ملی تبدیل شد و شروع به تأسیس شعب عمومی کرد.

اساسنامه بانک قشون پهلوی در سال ۱۳۰۵ تغییرات اساسی پیدا کرد و نام آن ابتدا به بانک پهلوی و سپس (در سال ۱۳۱۶) به بانک سپه تغییر یافت. البته در سال ۱۳۲۱ نام این بانک دوباره عوض شد و به بانک تعاونی سپه تغییر پیدا کرد. در سال ۱۳۲۴ این بانک به شرکت سهامی تبدیل شد و اجازه انجام معاملات ارزی را نیز پیدا کرد. تا اینکه در سال ۱۳۲۴ تیمسار آق‌اولی به عنوان ریاست این بانک انتخاب شد و نام آن دوباره به “سپه” تغییر یافت.

بانک سپه از معدود بانک‌هایی است که پس از انقلاب اسلامی دچار تغییر نام نشده و همچنان با همان هدف اولیه، به فعالیت‌های خود ادامه می‌دهد.

طراح لوگوی اصلی و قدیمی بانک سپه آقای فردریک تالبرگ بود و جالب اینکه بجز طرح میانی، کلیت لوگوی این بانک (حتی لوگوتایپ آن) تا امروز دست‌نخورده باقی مانده و حفظ شده است.

برجسته‌ترین طراحان لوگو در ایران

در ایران، طراحان گرافیست مختلف نقش مهمی در تغییر لوگوی بانک‌ها ایفا کرده‌اند. یکی از برجسته‌ترین طراحان لوگو در دوران معاصر ایران، مرتضی ممیز بود. وی که به عنوان “پدر گرافیک مدرن ایران” شناخته می‌شود، لوگوهای بسیاری را برای نهادهای مختلف طراحی کرده، اما متأسفانه طراح اصلی هیچ‌کدام از بانک‌های مورد اشاره نیست. طراحی لوگوی بانک‌ها بیشتر به صورت تیمی انجام می‌شده است.

گرچه ممیز هرگز به صورت مستقیم لوگوی هیچ بانکی را طراحی نکرده، اما تأثیرات سبک هنری وی را می‌توان به وضوح در طراحی لوگوی بسیاری از بانک‌ها مشاهده کرد.

یکی دیگر از طراحان برجسته لوگو در تاریخ معاصر ایران، قباد شیوا است که توانست با سبک طراحی خاص خود، لوگوهای بسیار مهمی را برای موسسات گوناگون طراحی کند.

شما می‌توانید آموزش طراحی لوگوهای ساده و جذاب و همچنین آموزش فتوشاپ و پریمیر را از اینجا ببینید.

سخن آخر

لوگوهای بانک‌ها از قبل از انقلاب تا به امروز تحت تأثیر تحولات فرهنگی، سیاسی و اقتصادی تغییرات زیادی کرده‌اند. در دوران قبل از انقلاب، نمادهای ملی و تاریخی در طراحی لوگوها غالب بودند، در حالی که بعد از انقلاب، بانک‌ها تلاش کردند تا با بازطراحی لوگوهای خود ارزش‌ها و اصول جدید اسلامی را منعکس نمایند.

این روند نشان می‌دهد که لوگوهای بانکی به عنوان بخشی از هویت سازمانی، همواره تحت تأثیر شرایط اجتماعی و سیاسی قرار گرفته‌اند و با تغییرات جامعه همگام بوده‌اند.