بازار اعتبار باید توسعه یابد، اما نه با پنهانکردن هزینهها؛ ریسک باید کنترل شود، اما نه با انتقال یکطرفه آن به مصرفکننده؛ و نوآوری باید امکان رشد داشته باشد، اما با قواعد روشن برای شفافیت، پاسخگویی و حقوق مشتری.
در اقتصادی که قدرت خرید خانوار پیوسته تحت فشار است، اعتبار دیگر فقط یک ابزار مالی نیست؛ بخشی از سازوکار اداره زندگی روزمره است. خرید اقساطی، اعتبار خرد، پرداخت مؤخر و مدلهای «الان بخر، بعداً پرداخت کن» برای بخشی از مردم، راهی برای عبور از فاصله میان درآمد امروز و هزینههای ضروری فرداست.
در این میان، لندتکها وعده میدهند که اعتبار را سریعتر، در دسترستر و متناسبتر با رفتار مالی افراد عرضه کنند. دادههای رفتاری، اعتبارسنجی دیجیتال و فرآیندهای کمهزینهتر میتوانند دسترسی گروههایی را افزایش دهند که در مسیرهای سنتی اعتبار کمتر دیده شدهاند. اما توسعه دسترسی به اعتبار، لزوماً به معنای تحقق فراگیری مالی نیست؛ بهویژه اگر هزینه واقعی اعتبار، ظرفیت بازپرداخت و حقوق مشتری بهروشنی دیده نشود.
اعتبار زمانی میتواند ابزار توانمندسازی باشد که هزینه واقعی آن روشن، ظرفیت بازپرداخت مشتری سنجیده و پیامدهای نکول آن منصفانه مدیریت شود. در غیر این صورت، ممکن است خرید امروز را ممکن کند، اما هزینه آن ــ همراه با کارمزد، جریمه، فشار وصول و افت توان مالی ــ به آینده منتقل شود.
مسئله نخست، شفافیت نرخ مؤثر است. مشتری ممکن است با عبارتهایی مانند «اعتبار آسان»، «اقساط منعطف» یا «خرید بدون بهره» مواجه شود، اما مجموع هزینهای را که در پایان میپردازد، بهدرستی درک نکند. فاصله میان نرخ اعلامی، کارمزدها، هزینه خدمات، جریمه تأخیر و قیمت نقدی کالا میتواند تصمیم مصرفکننده را از یک انتخاب آگاهانه به تعهدی مبهم تبدیل کند.
مسئله دوم، اعتبارسنجی است. استفاده از دادههای رفتاری میتواند ارزیابی ریسک را دقیقتر کند، اما همزمان این پرسش را پیش میکشد که تصمیم اعتباردهی بر چه دادههایی استوار است، خطای مدل چگونه اصلاح میشود و مشتری در صورت ردشدن یا کاهش سقف اعتبار، چه حق اعتراض و چه مسیر روشنی برای رسیدگی دارد. الگوریتم، هر اندازه هم پیچیده باشد، جای توضیحپذیری و مسئولیتپذیری را نمیگیرد.
مسئله سوم، کنترل نکول و شیوه وصول مطالبات است. مدیریت ریسک برای پایداری هر مدل اعتباری ضروری است؛ اما مرز میان وصول حرفهای و فشار نامتناسب بر مصرفکننده کجاست؟ در اقتصادی تورمی، نکول همیشه فقط نشانه بیانضباطی مالی نیست؛ گاه با افت درآمد، بیماری، بیکاری یا افزایش پیشبینیناپذیر هزینههای زندگی پیوند دارد. یک مدل اعتباری پایدار باید میان حفاظت از منابع، حفظ کرامت مشتری و امکان بازگشت او به چرخه سالم اعتبار توازن برقرار کند.
بنابراین، لندتک را نمیتوان فقط با تعداد کاربران، حجم اعتبار اعطایی یا سرعت رشد سنجید. نسبت نکول، کیفیت اعتبارسنجی، وضوح نرخ مؤثر، سازوکار رسیدگی به اعتراض، نحوه مواجهه با نشانههای بیشمقروضشدن و مسئولیتپذیری پلتفرم در برابر تصمیمهای الگوریتمی نیز بخشی از معیار ارزیابیاند.
تعارض اصلی روشن است: بازار اعتبار باید توسعه یابد، اما نه با پنهانکردن هزینهها؛ ریسک باید کنترل شود، اما نه با انتقال یکطرفه آن به مصرفکننده؛ و نوآوری باید امکان رشد داشته باشد، اما با قواعد روشن برای شفافیت، پاسخگویی و حقوق مشتری.
در همین راستا، سخنکده متن در امتداد مسیر تحلیلی و رسانهای نشریه «بانکداری آینده»، نخستین شماره از مجله تصویری ماهانه خود با عنوان «چهارگوشه این بام» را برگزار میکند؛ رویدادی مسئلهمحور که با تمرکز بر چهار محور اصلی در حوزه بانکی، پرداخت، توکنایزیشن و لندتک، به سراغ مهمترین چالشها و فرصتهای اکوسیستم مالی میرود.
در نخستین شماره این رویداد که روز دوشنبه ۲۶ مرداد ۱۴۰۵ برگزار میشود، موضوع «اقتصاد لندتک و اخلاق اعتبار» در پنل دوم بررسی خواهد شد.
در این پنل که با حضور حجت اسماعیل زاده، پژوهشگر ارشد حوزه تنظیم گری و نظارت، مجید حسامی، مدیرعامل اسنپ پی، آرین افشار، قائم مقام تارا و حمیدرضا سعادتی، مدیر اجرایی دیجی پی برگزار می شود، موازنه توسعه بازار، مدیریت ریسک، نرخ مؤثر، اعتبارسنجی، کنترل نکول و ملاحظات مصرفکننده در اقتصاد تورمی مورد واکاوی قرار میگیرد.
پرسش محوری پنل:
«آیا لندتک موتور توسعه اعتباری است یا انتقال ریسک و بدهی به آینده؟خط قرمز کجاست و چگونه تعیین می شود»
این رویداد در روز دوشنبه 26 مردادماه 1405 به صورت پخش زنده از طریق صفحه آپارات و پیج اینستاگرام پایگاه خبری بانکداری الکترونیک برگزار خواهد شد و علاقه مندان می توانند از طریق لینک های زیر این رویداد را دنبال کنند:
نظر شما چیست؟