بلاک‌چین؛ رمزینه‌ای شگفت‌انگیز

وظیفة دولت این است که وقتی منافع عمومی به خطر می‌افتد از طریق قانون‌گذاری از این مسئله جلوگیری کند / مطمئناً یکی از مزیت‌های بلاک‌چین شفافیت کامل است تا جایی که خودبه‌خود عدم شفافیت را منتفی خواهد کرد / ارزهای رَمزی مانند بیت‌کوین همچنان در مراحل طفولیت به سر می‌برند.

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک، بستر حقوقی در رابطه با کاربردهای بلاک‌چین مدنظر قرار می‌گیرد و الان عمده‌ترین بحث، Regulation و تنظیم مقررات است. عمده‌ترین مسئله‌ای که سبب نگرانی کشورهای مختلف شده این است که یکی از کاربردهای بلاک‌چین تحت عنوان «ارز رمزنگاری‌شده» را به چه نحوی مدیریت و قانونگذاری کنند تا این فناوری به مسیر اشتباه نیفتد، بنابراین تمرکز روی Crypto Currency (ارز رمزنگاری‌شده) است نه بلاک‌چین. بخش دوم  گفتگو با دکتر مهدی شجری استاد دانشکده مهندسی کامپیوتر و فناوری اطلاعات دانشگاه صنعتی امیرکبیر را در ادامه بخوانید:

 

*با انجام تشبیه می‌توان شاهد سوئیفت جدید بود؟
دقیقاً با همکاری بانک‌ها امکان‌پذیر است، منتها این نت‌ها هستند که باید با یکدیگر همکاری کرده و از بلاک‌چین استفاده کنند. بلاک‌چین عمومی در دنیا Trust Lees است یعنی افراد هیچ اعتمادی به هم ندارند، اما بلاک‌چین اختصاصی این اطمینان را ایجاد می‌کند که تراکنش‌ها به‌درستی ثبت خواهند شد. 

*یکی از اصول مهم بلاک‌چین که سبب ایجاد امنیت می‌شود تمرکززدایی‌ست، اما شائبة پدید آمدن بلاک‌چین خصوصی آن هم با انحصارگرایی و تمرکزگراییِ سنتی، تضادی نگران‌کننده ایجاد می‌کند؟!
بله. وجود Centralization در بلاک‌چین بی‌معناست، در حال حاضر شخصی که صاحب شبکة بیت‌کوین باشد وجود ندارد و همه در آن شرکت می‌کنند. 

*می‌توان گفت افراد از موقعیت برابر برخوردارند؟
خیر، زیرا هر کس در شبکة بیت‌کوین توان محاسباتی بالاتری داشته باشد از لحاظ موقیعتی با دیگران متفاوت خواهد بود. به نظرم هنوز زمان پدید آمدن موقعیت ایده‌آل که همه در آن برابری باشند فرا نرسیده است. 

*در عین حال افراد در موضع پایین‌تر می‌توانند برابری را مشاهده کنند و اینطور نیست که از یکدیگر پنهان باشند؟!
بله بر کسی پوشیده نیست، مطمئناً یکی از مزیت‌های بلاک‌چین شفافیت کامل است تا جایی که همة تراکنش‌ها به وضوح دیده می‌شوند؛ اینکه چه اتفاقی می‌افتد، تراکنش‌ها چگونه صورت می‌گیرند و قرارداد چطور اجرا می‌شوند هیچ‌یک در بلاک‌چین پنهان نیست، اما نمی‌توان گفت همه یکسان هستند. 

*بهتر است بگوییم در برخورداری از اطلاعات برابرند.
در برخورداری از اطلاعات برابر‌ند، اما باید قدرتی که در شبکة بلاک‌چین وجود دارد را هم مدنظر داشته باشیم. ما در بلاک‌چین حمله 51درصدی داریم؛ اگر کسی توان محاسباتی‌اش از 51 درصد توان محاسباتیِ کل بلاک‌چین و بیت‌کوین عبور کند دیگر امنیت نخواهد داشت، بنابراین فرضیاتی مبنی بر برابری قدرت نت‌ها در راستای امنیت شبکة بلاک‌چین وجود دارد یعنی هرچه قدرت نت‌ها قدرت برابر باشد شبکة بلاک‌چین امنیت مطلوب‌تری برای ما ایجاد می‌کند.

*آیا این یک فرضیه است یا واقعاً افرادی هستند که از مرز 51 درصد عبور می‌کنند؟
در گذشته موردی داشتیم که توان محاسباتی یکی از استخرهای بیت‌کوین به 50 درصد نزدیک شد، اما به جهت علاقه‌مندی موجود و عدم ورود خدشه به امنیت آن، خود استخر بیت‌کوین کارمزدهایش را بالاتر برد تا به اصطلاح «توان محاسباتی» که افراد به آن پول می‌گویند به 50درصد نرسد، اما به صورت بالقوه این امکان در شبکه‌های بلاک‌چین وجود دارد. رخ دادن چنین اتفاقی در آن نوع خاص سبب می‌شود که زنجیرة بلوکی امنیت کافی نداشته باشد. درهر‌صورت هدف واقعی حذف واسط است به این معنا که واسطی برای انجام تراکنش‌ها وجود نداشته باشد. تفاوتی هم ندارد که پرایوت یا پابلیک بلاک‌چین باشد. در پابلیک بلاک‌چین بانک مرکزی باید پول مجازی در بیت‌کوین معرفی کند، این پول مجازی به واسطة ارگان یا نهاد معرفی نمی‌شود، بلکه توسط کاربران ایجاد شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد. در پرایوت بلاک‌چین هم به همین صورت است، در حال حاضر بانک‌ها برای Clearing و Settlement نیازمند سامانه‌هایی هستند که تمام اطلاعات را به‌صورت متمرکز نگهداری کرده و امنیت و اعتماد کامل را به وجود  آورد. اعتماد ما به سامانه به منزلة اعتماد به متولی آن است، برخی از اتفاقات به گونه‌ای می‌افتند که قابل رؤیت نیستند و تمامی عملیات سامانه‌ها برای ذی‌نفعان شفاف نیست، اما در پرایوت‌بلاکچین می‌توان چنین ضعفی را به طور کامل حذف کرد. در حال حاضر برخی بانک‌ها در کشورهای مختلف با ایجاد بلاک‌چین تمام حساب‌های خود را به این فضا برده و یک کپی از آن می‌گیرند تا تمام تراکنش‌ها‌یشان ثبت شده و به صورت کاملاً شفاف عمل کند تا کسی ابهامی در این مورد نداشته باشد. 

*این مشخصه در حوزة B to B به راحتی قابل اجراست، اما اگر حدود 30 بانک را در نظر بگیرید که با هم بلاک‌چینی خصوصی را راه‌اندازی کنند ممکن است به حوزه‌های B to C هم ورود کنیم، مانند شرکت‌های پرداخت که با انبوهی از مردم سروکار دارند. در چنین مواقعی به دلیل عمومی و متمرکز بودن، شفافیتی در بلاک‌چین وجود ندارد. لطفاً با توجه به چالش‌هایی که در برخی مواقع انحصار ایجاد می‌کند و بعداً به تدریج از طریق بلاک‌چین انحصار را از دست می‌دهد صحبت کنید. 
در چشم‌انداز بلندمدت بلاک‌چین می‌تواند در تمام حوزه‌ها اعم از B to B، B to C، C to B و C to C نقش داشته باشد. به‌هرترتیب پیچیدگی راه‌حل‌های مختلف مبتنی بر بلاک‌چین مباحث متفاوتی را پدید می‌آورد؛ زمانی صحبت شما تصفیه بین بانکی یا بلاک‌چینی‌ست که در بازار استفاده می‌کنید این موارد هماهنگی کمتری نسبت به راه‌حل‌های عملیاتی نیاز دارند. این مسئله می‌تواند با سرعت بالایی اتفاق بیفتد. در رابطه با بانک کانادا هم به همین صورت است ممکن است پیشنهادات ارائه شده در آینده‌ای نزدیک مبتنی بر بلاک‌چین عملیاتی شوند. در این میان قابلیت‌هایی که بلاک‌چین می‌تواند ایجاد کند نیز شاید حدود 20 تا 30 سال به طول بیانجامد. همچنین لازم است در کاربرد برخی از قراردادهای هوشمند ــ که نیازمند تغییر اساسی در قوانین، مقررات، و زیرساخت‌ها برای کاربران هستند ــ تغییری ایجاد شود، تصور کنید اگر قرار باشد خرید و فروش ملک، خودرو و… براساس قراردادهای هوشمند انجام شود در هیچ‌یک از نهادهای کنونی امکان انجام این معاملات وجود نخواهد داشت. حتی می‌توان تصور کرد که اگر به مرحله‌ای برسیم که نیازی به ادارة ثبت اسناد نباشد، به نیروی انتظامی برای خرید و فروش خودرو نیازی نداشته باشیم و نهایتاً همة کارها به صورت اتوماتیک انجام بگیرد چه اتفاقی خواهد افتاد.

*خیلی از اوقات ممکن است پروسه‌های موجود کاملاً بلااستفاده و زاید باشد، وقتی از ابتدا تا انتهای خودرو را می‌بینید و از سلامت آن مطمئن می‌شوید کافیست به محض خرید نهاد دولتی و حاکمیتی موافقت خود را اعلام کند و فعالیت خودبه‌خود به مرحلة بعدی برود. 
در حوزة قراردادهای هوشمند ممکن است بعضی از کاربردها امکان‌ انجام داشته باشد؛ مثلاً در بحث تحویل کالا اگر کالای موردنظر از طریق قرارداد هوشمند و تجهیز به GPS به محل ارسال شود به محض قرارگیری در محل مربوطه قرارداد هوشمند فعال شده و مبلغ به طور اتوماتیک به فروشنده پرداخت خواهد شد. این حالت‌ها بسیار ساده هستند، اما در حالت‌های پیچیده‌تر قوانین و مقررات حکومتی وجود دارد و نمی‌توان تمرکززدایی انجام داد، لازم است حتماً نیروی انتظامی بتواند انتقال خودرو یا ملک را از یک فرد به فرد دیگر انجام دهد. این کاربردها در طولانی‌مدت نیازمند بستر حقوقی بسیار پیشرفته است که مسلماً تدوین و آماده‌سازی این بستر طی سالیان متمادی اتفاق خواهد افتاد. در این شرایط بهتر است مردم آمادگی پذیرشِ انجام عملیات در بستر بلاک‌چین را داشته باشند. 

*فرض کنید که خرید و فروش خودرو بی‌نیاز از حاکمیت است و آنها وقتی می‌بینند خودرو دست‌به‌دست و خریداری می‌شود دیگر نگران فروش، مبلغی که پرداخت می‌شود، سندی که زده می‌شود و… نخواهند بود، بنابراین آیا می‌توان در صورت عدم شفافیت در موضوع نهادهای دولتی را به عنوان چالش‌های به شمار آورد؟
وجود بلاک‌چین خود به خود عدم شفافیت را منتفی خواهد کرد که می‌تواند یکی دیگر از موانع توسعة فناوری باشد. وقتی صحبت از بلاک‌چین و آینده‌ای‌ست که برای آن ترسیم می‌کنیم انتظار شفافیت صددرصدی را داریم و به دلیل عدم قابلیت انعطافی، حتی 99درصد شفافیت جایگاهی ندارد. اگر به قرارداد کنونی توجه کنید خواهید دید که اغلب برخی فازها را نمی‌توانیم به موقع تحویل دهیم، بنابراین چانه‌زنی کرده و وقت بیشتری برای خودمان می‌خریم، همچنین قراردادهای منعقد شده هیچ‌گاه قطعیت لازم را ندارند و همیشه در حال تغییر این قراردادها هستیم، اما در قراردادهای هوشمند همه‌چیز شفاف است و قدرت چانه‌زنی و عدم تعهد به‌موقع در قرارداد از بین خواهد رفت. 
 

بخش اول را اینجا بخوانید.

منبع: ماهنامه بانکداری آینده شماره 32 خرداد 97 

نظر شما چیست؟