بررسی عملکرد کوچکترها در عرصه بانکداری

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک، صنعت بانکداری بدون شک یکی از مهم ترین صنایع در ایران به شمار می رود و به دلیل بانک محور بودن اقتصاد ایران، آن را به عنوان ستون اقتصاد کشور می شناسند. از دهه 80 بود که بانک های خصوصی نیز وارد به چرخه بانکداری وارد شدند به گونه ای که هم اکنون این صنعت بیش سی بانک کوچک و بزرگ و چندین موسسه اعتباری بزرگ و کوچک را شامل می شود. با ورود بانک های خصوصی و خصوصی سازی برخی بانک های دولتی، مباحث مربوط به سهامداری نیز وارد این صنعت شد و بانک ها نیز می بایست همچون سایر شرکت ها برای سهامداران خود سود سازی کنند. لذا بررسی و مقایسه عملکردها، روش ها، سیاست ها خط مشی های مدیریت بانک ها مورد توجه قرار گرفت. یکی از ملاک های مهم برای مورد مقایسه قرار دادن بانک ها، توجه به اندازه و میزان دارایی های آنهاست. در این گزارش برآنیم تا عملکرد 5 بانک کوچک (از حیث میزان دارایی اعلام شده در ترازنامه) را مورد بررسی و مقایسه قرار دهیم. (با توجه به رسالت متفاوت بانک های دولتی، در این گزارش تنها بانک های خصوصی مورد بررسی قرار می گیرند.)
بررسی های به عمل آمده نشان می دهد که پنج بانک حکمت ایرانیان، خاورمیانه، پست بانک، رسالت و کارآفرین به ترتیب کمترین میزان دارایی ها را در بین بانک های مورد معامله در بازار سرمایه به خود اختصاص داده اند.

 
بانک حکمت ایرانیان: این بانک در حال معامله در بازار سرمایه به شمار می رود. سرمایه اسمی این بانک 4 هزار میلیارد ریال می باشد این در حالی است که این بانک مبلغ 2 هزار میلیارد ریال نیز سرمایه در جریان دارد که جمع سرمایه بانک را در آینده نزدیک به 6 هزار میلیارد ریال خواهد رساند. رشد 129 درصدی مطالبات بانک از سایر بانک ها و موسسات مالی مهم ترین نکته در بخش دارایی های این بانک است که تاکنون از جزییاتی در خصوص آن منتشر نشده است.
آخرین صورت سود و زیان منتشر شده از سوی این بانک به سال 96 بازمی گردد که در آن سهم بانک از محل درآمدهای مشاع 774 بوده که این مبلغ نسبت به سال قبل افت 26 درصدی را نشان می دهد. مبلغ درآمدهای غیرمشاع بانک نیز به بیش از 1،149 میلیارد ریال رسیده که در این میان درآمد کارمزد با 1،056 میلیارد ریال (92 درصد) بیشترین سهم را به  خود اختصاص داده است. نکته جالب آن که این حساب نسبت به سال قبل با رشد بیش از 84 درصدی مواجه شده تا کاهش درآمد غیرمشاع از سایر محل ها را پوشش دهد.
در بخش هزینه ها، هزینه های کارکنان و اجرایی بیشترین سهام را دارند. نکته جالب در این زمینه سهم ناچیز هزینه های مالی و هزینه مطالبات مشکوک الوصول است. در سوی مقابل خروج 1،269 میلیارد ریال وجه نقد، در طی فرایند عملیات بانک در این سال، نشان از وضعیت نامناسب این بانک از حیث نقدینگی دارد به گونه ای که ممکن است سال بعد بانک را به رشد قابل توجه پرداخت هزینه مالی وادار نماید.

بانک خاورمیانه: بانک خاورمیانه علیرغم میزان دارایی های بسیار اندک، با ثبت حاشیه سود خالص حدود 44 درصدی نه تنها به یکی از موفق ترین بانک ها، بلکه به یکی از سودآورترین شرکت های بورسی معرفش شده است. درحالی که سهم حساب تسهیلات اعطایی و مطالبات از غیردولتی ها و غیر بانکی ها در دارایی بانک های دیگر بین 50 تا 60 درصد، سهم این حساب در بانک خاورمیانه به بیش از 70 درصد می رسد. بررسی ها نشان می دهد تنها 6 درصد از این مطالبات سررسید گذشته اند و بیش از 90 درصد از آن ها به سال های 97 و 98 مربوط می شوند.
سهم بانک از درآمدهای مشاع نیز در این سال نسبت به سال قبل رشد 12 درصدی را نشان می دهد. درآمدهای غیر مشاع بانک نیز با رشد 41 درصدی نسبت به سال قبل همراه شده که همچون سال 95، سود و وجه التزام حدود دوسوم از کل این درآمد را به خود اختصاص داده است. اما شاید مهم ترین نقطه قوت این بانک در مقابل سایر رقبا به هزینه های آن مربوط می شود به گونه ای تعداد شعب و نیروی انسانی بسیار کمتر موجب صرفه جویی در هزینه های اداری و پرسنل شده است. در بخش تسهیلات اعطایی نیز رعایت برخی چهارچوب ها موجبات کاهش هزینه مطالبات مشکوک الوصول در این بانک را نسبت به سایر بانک ها فراهم کرده است.
در بحث نقدینگی نیز، افزایش جریان نقد ورودی حاصل از عملیات باعث تقویت بنیه بانک در این حوزه شده و سهامداران را به تداوم عدم شناسایی هزینه مالی در سال های بعد امیدوار کرده است.

پست بانک ایران: جمع دارایی این بانک نیمه دولتی در پایان سال 96 نسبت به سال قبل از ان رشد 43 درصدی را نشان می دهد. بخش عمده این افزایش دارایی ها به افزایش 485 درصدی مطالبات از بانک ها و سایر موسسات اعتباری مروبط می شود که افزایش سپرده گذاری های یک شبه پست بانک نزد بانک های گردشگری، دی، آینده و ایران زمین مهم ترین دلیل آن به شمار می رود. در طرف چپ ترازنامه نیز این افزایش به تنها شامل بخش بدهی ها شده و حقوق صاحبان سهام بانک، نسبت به سال 95، تغییر چندانی را تجربه نکرده است. همچنین، ثبت زیان انباشته 1456 میلیارد ریالی از عملکرد زیان بار پست بانک در سال های قبل خبر می دهد. هر چند این زیان در سال 96، تا حدودی کاهش یافته اما سهامداران پست بانک همچنان خطر شمول ماده 141 اصلاحیه قانون تجارت بر این بانک را حس می کنند.
نگاهی به عملکرد شرکت در حوزه درآمدها و هزینه ها نیز نشان از عدم تغییر سهم بانک از درآمدهای مشاع 1,985 در سال 96 نسبت به سال 95 دارد. این در حالی است که در این سال درآمدهای غیرمشاع بانک 31 درصد افزایش یافته است. بخش عمده ای از این افزایش به رشد درآمد کارمزد باز می گردد. این حساب با سهم حدود 90 درصدی منبع اصلی درآمد غیرمشاع پست بانک است. با این وجود، هزینه های بانک عملا تمام این درآمد ها را بی اثر کرده و همچون سال قبل تنها بانک را از زیان دهی نجات داده است. در میان اقلام هزینه ای هر چند بیشترین سهم از آن هزینه های کارکنان است اما سهم هزینه های مالی نسبت به سایر بانک ها قابل توجه است.

 
بانک قرض الحسنه رسالت: بر اساس صورت های سال 95 (به دلیل عدم انتشار صورت های مالی سال 96) در سمت چپ ترازنامه این بانک، سرمایه ثبتی اندک (تنها مبلغ 500 میلیارد ریالی) و همچنین ثبت زیان انباشته 124 میلیارد ریالی باعث شده نسبت بدهی به دارایی شرکت به عدد یک میل نماید. (البته صورت های مالی سه ماهه سال 96، این بانک نشان دهنده آن است که بانک قرض الحسنه مهر ایران 175 میلیارد ریال سود انباشته کسب کرده است.) همچنین، تمرکز صرف بر ارائه تسهیلات قرض الحسنه موجب شده، حساب سپرده های مدت دار که در سایر بانک ها بخش عمده بدهی ها را به خود اختصاص می دهد، در این بانک صفر باشد. 
در صورت سود و زیان نیز به علت رشته تخصصی این بانک موجب شده تنها درآمدهای مشاع بانک صفر بوده و تکیه بانک صرفا بردرآمدهای غیرمشاع باشد که این رقم نسبت به سال قبل از آن رشد بیش از 50 درصدی را نشان می دهد. هزینه های بانک نیز در این سال 4,322 میلیارد بوده است. این موضوع موجب شده سود این بانک به 303 میلیارد ریال برسد. افزایش 64 درصدی وجه نقد ورودی عملیاتی بانک، نسبت به سال قبل از آن از دیگر نکات مثبت این بانک به شمار می رود.

بانک کارآفرین: در ترکیب دارایی این بانک در پایان سال 96، سهم تسهیلات اعطایی و مطالبات از اشخاص غیردولتی و غیربانکی با 13 درصد رشد مبلغی نسبت به سال قبل از آن، به 66 درصد می رسد که از میانگین صنعت بالاتر است. بررسی ها نشان می دهد بیش از 85 درصد از این مطالبات جاری بود و 15 درصد از آنها در طبقات معوق، سر رسید گذشته و مشکوک الوصول قرار می گیرند. نکته قابل توجه دیگر در ترازنامه بانک کارآفرین در پایان سال 96، رشد بیش 1000 درصدی در حساب مطالبات از بانک‌ها و سایر موسسات اعتباری است که به دلیل عدم انتشار یادداشت های صورت های مالی (در زمان نگارش این نوشتار)، دلیل آن مشخص نیست.
در بخش سود و زیان نیز، اگرچه سهم بانک از درآمدهای مشاع 26 درصد کاهش یافته، اما افزایش 47 درصدی درآمدهای یر مشاع بانک تا حدودی آن را جبران نموده است. در این بخش بزرگترین سهم درآمدی به درآمد کارمزد با بیش از 40 درصد مربوط می شود.

اگرچه عوامل زیادی به غیر از اندازه دارایی ها بر عملکرد مدیران در شرکت ها ( و بانک ها) تاثیر دارند اما بررسی کوچکترها در صنعت بانکداری نشان از ثبت سود (هرچند اندک) توسط آنها دارد. این درحالی است که بانک های بزرگ در این بین وضعیت چندان مناسبی ندارند و در برخی موارد درآستانه ورشکستگی هستند. نکته قابل تامل اینکه اگر سایر عوامل تاثیرگذار صرف نظر کرده و تنها اندازه بانک را ملاک قرار دهیم، نتیجه برخلاف راهی است که هم اکنون، بانک مرکزی در حال طی کردن آن است. در سیاست ادغام که هم اکنون در دستور کار بانک مرکزی است کوچک تر ها با هم جمع شده و بزرگ می شوند حال آن که اگر تنها در موفقیت بانکداری از اندازه آن تصور کنیم باید بزرگتر ها تفکیک شده و به چند بانک کوچک اما چابک تبدیل شوند.
 

منبع: ماهنامه بانکداری آینده شماره 32 خرداد 97