خطرات خطوط

وام باضامن و بدون ریسک

وام باضامن و بدون ریسک وامی است که فرد به وام‌دهنده تضمین بازگشت وام را می­دهد. این تضمین می­تواند با گرو گذاشتن سند یک ماشین، خانه یا حتی یک قطعه جواهرات گران قیمت باشد. این وام ممکن است در قالب وام مسکن، وام خودرو، وام­های تجاری، برخی از انواع کارت­های اعتباری و وام­های شخصی باشد. دادن وثیقه به وام­دهند، ریسک ناشی از عدم بازگشت پول او را کاهش می­دهد. هرچه میزان وامی که وام‌گیرنده تمایل به دریافت آن دارد بیش­تر باشد، نیاز به گذاشتن وثیقه بیش­تری نیز دارد.

خطوط اعتبار اسنادی یا LC:

اعتبار اسنادی تعهدی است که به خریدار و فروشنده از طرف بانک داده می­شود. به این صورت که بانک متعهد می­شود که میزان پرداختی خریدار به فروشنده به موقع و با مبلغ صحیح به دست فروشنده خواهد رسید و اگر خریدار قادر به پرداخت مبلغ نباشد بانک موظف است مبلغ مورد نظر را بپردازد. اعتبار اسنادی اغلب در معاملات بین‌المللی به منظور اطمینان از دریافت مبالغ پرداختی مورد استفاده قرار می­گیرد.

انواع خطوط اعتبار اسنادی

اعتبارات اسنادی خارجی- ارزی در ایران: مهم­ترین خطوط اعتباری قابل گشایش توسط بانک عبارت­اند: از اعتبارات نقدی، اعتبارات مدت­دار، اعتبار از محل صندوق ذخیره ارزی، اعتبار اسنادی با استفاده از خطوط اعتباری کوتاه‌مدت (ریفاینانس) و اعتبار اسنادی با استفاده از خطوط اعتباری بلندمدت(فاینانس)

اعتبارات اسنادی کوتاه‌مدت(ریفاینانس): نوعی گشایش اعتبار اسنادی است که فروشنده در زمان معامله اسناد طبق شرایط اعتبار وجه اسناد را به صورت نقد از بانک کارگزار دریافت می­کند و خریدار با توجه به قرارداد منعقده با بانک در زمان تعیین شده اقدام به پرداخت وجه اسنادی می­کند. حداکثر مهلت خریدار جهت پرداخت وچه اسناد از زمان مبادله اسناد یک سال است.

اعتبارات اسنادی بلندمدت: قرارداد این نوع اعتبارات در صورت وجود خط اعتباری فعال، بین بانک ایرانی و خارجی(اعتباردهنده) تحت نظارت بانک مرکزی منعقد می­شود. این تسهیلات بلندمدت بوده و بانک خارجی تا 85درصد مبلغ را برای پرداخت وجه اسنادگشایش یافته تخصیص می­دهد.

 بانک‌هایی که خطوط اعتباری اسنادی بین‌المللی واگذار می‌کنند، علاوه بر ریسک اعتباری استاندارد، ریسک مرتبط با شرایط داخلی کشور فرد یا سازمان قرض‌گیرنده را هم تعهد می‌کنند. بنابراین، ریسک کشوری یا حاکمیتی طیفی از ریسک‌ها را دربرمی‌گیرد که از فضای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی کشور خارجی نشأت می‌گیرد و ممکن است عواقب بالقوه‌ای برای بدهی و سرمایه خارجیان در آن کشور داشته باشد. ریسک انتقال تمرکز ویژه­تری دارد بر ظرفیت یک قرض‌گیرنده در کسب مقدار ارز ضروری برای پرداخت بدهی‌های فرامرزی و دیگر تعهدات پیمانی. در تمام موارد تراکنش‌های بین‌المللی، بانک‌ها باید روند جهانی شدن بازارهای مالی و امکان بالقوه تاثیرات سرزیر شدن ارز از کشوری به کشور دیگر یا تاثیرات سرایت به کل یک ناحیه را به خوبی درک کنند.

بانک‌هایی که خط اعتباری بین‌المللی واگذار می‌کنند، باید خط‌مشی و رویه‌های مناسبی برای تشخیص، سنجش، رصد و کنترل ریسک کشوری و ریسک انتقال در فعالیت‌های بین‌المللی سرمایه‌گذاری و استقراض‌شان داشته باشند. پایش عوامل ریسک کشوری باید این موارد را لحاظ کند: 1. نکول بالقوه طرف‌ها در بخش خصوصی کشور خارجی در اثر عوامل ویژه اقتصادی در آن کشور و 2. قابلیت اجرایی توافق‌های وام و زمان‌بندی و توانایی تحقق وثیقه در چارچوب قانون ملی آن کشور. این کارکرد غالبا برعهده گروه ویژه­ای از متخصصان است که با مسائل ویژه این حوزه آشنایی کافی داشته باشند.

نمودار شماره 1 درصد تامین خطوط اعتباری توسط بانک­ها و نهادهای مالی در ایران را در مقایسه با کشور آمریکا نشان داده است. همان­طور که مشاهده می­شود میزان اعتباری که توسط نهادهای مالی در آمریکا و ایران تامین می­شود بسیار بیش­تر از تامین اعتبار توسط بانک­ها است. اما اختلاف میزان وجوهی که در آمریکا توسط نهادهای مالی تامین می­شو، چندین برابر این میزان در ایران است.

نمودار شماره 2 میزان تامین اعتبارات داخلی و خارجی در ایران در سال 2016 نشان داده شده است. همان­طور که مشاهده می­شود میزان تامین اعتبار وجوهی که در داخل ایران تامین می­شود حدودا 5 برابر تامین اعتبارات وجوه خارجی است.

نمودار شماره 3 خالص تامین اعتبار داخلی است که توسط کشورهای منتخب تامین می­شود. همان­طور که مشاهده می­شود آمریکا در بین کشورهای مورد بررسی بیش­ترین اعتبار داخلی را داشته است. پس از آن کشورهای فرانسه و ترکیه تامین‌کننده اعتبار داخلی بیش­تری هستند.

نمودار شماره 4 میزان اعتبار خارجی است که توسط کشورهای آلمان، سوئد، سوئیس و آلمان تامین شده است را نشان داده است. همان­طور که مشاهده می­شود میزان اعتبار خارجی آمریکا در سال 2016 منفی بوده است.

نمودار شماره 5 روند میزان پوشش ریسک خطوط اعتباری توسط بانک­های کشورهای منتخب را نشان داده است. همان­طور که مشاهده می­شود تمامی کشورها از جمله ایران و فرانسه روند رو یه رشدی داشته‌‌اند، اما کشور چین در سال 2016 جهش بزرگی را نسبت به سال قبل تجربه کرده است و میزان ریسک بیش­تری از خطوط اعتباری را نسبت به سایر کشورهای مورد بررسی پوشش داده است.

نمودار شماره 6 روند میزان ریسک خطوط اعتیاری که در ایران پوشش داده شده را نشان داده است. همان­طور که مشاهده می­شود میزان ریسکی که از خطوط اعتباری توسط ایران پوشش داده شده طی سال­های مورد بررسی به خصوص سال­های 2013 تا 2016 به شدت افزایش داشته است.

نمودار شماره 7 میزان ریسکی از خطوط اعتباری که توسط کشورهای منتخب در سال 2016 پوشش داده شده را نشان داده است. از میان کشورهای مورد یررسی کشور چین حدود 90 درصد از ریسک خطوط اعتباری را پوشش داده است. پس از آن ایران حدود 50 درصد و فرانسه 45 درصد ریسک اعتباری را پوشش داده­اند. کشورهای کویت، امارات متحده عربی و آلمان هر کدام به ترتیب 15، 10 و 5 درصد از ریسک خطوط اعتباری را پوشش داده­اند.

نمودار شماره 8 رشد تامین اعتبار توسط بانک­ها در اقتصادهای نوظهور و کشورهای با درآمد بالا نشان داده است. همان­طور که مشاهده می­شود رشد تامین اعتبار توسط بانک­ها در هر دو منطقه در اواخر سال 2008 متوقف شده و رشد نزولی آن آغاز شده است و این روند تا سال 2011 ادامه داشته است. کاهش اعتبار در این سال­ها در اقتصادهای نوظهور بیش­تر از کشورهای با درآمد بالا بوده است. یکی از نمودهای این کاهش اعتبار کاهش شدید وام­ها توسط بانک­ها بوده است. وام­های کوتاه‌مدت هم در اقتصادهای نوظهور و هم در کشورهای با درآمد بالا کاهش داشته است. اما کاهش وام­های بلندمدت در اقتصادهای نوظهور بسیار شدیدتر از کشورهای با درآمد بالا بوده است.

راهبردی برای احتراز از ریسک

ریسک ارزی بخش جدایی‌ناپذیر کسب‌وکارهای بین‌المللی است. ارزش ارزهای عمده پیوسته درحال نوسان در برابر هم است که همین باعث می‌شود کسب‌وکارها از میزان درآمدهای خود اطمینان دقیقی نداشته باشند. بسیاری از کسب‌وکارها برای حصول اطمینان از میزان آتی درآمدهای خود، می‌کوشند که بر نرخ‌های ارز در آینده تمرکز کنند اما برخی نیز نوسانات ارزی را به عنوان فرصتی نهفته برای سودآوری می‌بینند که هر لحظه ممکن است آشکار شود.

پرداخت و دریافت به ارز کشور خودتان یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای دوری از گرفتار شدن در مخاطرات ارزی است. اما اگر مشتریان شما موقعی اقدام به پرداخت می‌کنند که بتوانند از نوسانات نرخ ارز بهره ببرند، ریسک نقدینگی‌تان بالا می‌رود. هم چنین، ممکن است مشتریان خود را به رقبایی ببازید که انعطاف ارزی بیشتری دارند و ممکن است عرضه‌کنندگان شما مایل نباشند پرداخت‌های شما را با ارزی قبول کنند که برای آنها خارجی محسوب می‌شود. بنابراین، مشاهده می‌کنید که همیشه به راهبردی برای مدیریت ریسک ارزی نیاز دارید تا بتوانید مخاطرات ارزی پیشارویتان را به نحوی کارآمد مدیریت کنید.

صندوق‌های پوشش ارز برای مدیریت ریسک ارزی

صندوق‌های پوششی ساده ارز که شامل پیمان‌های آتی هم می‌شوند، هسته اصلی راهبردهای مدیریت ریسک ارزی را برای بسیاری از کسب‌وکارها تشکیل می‌دهند و برای پلتفرم‌های پرداخت ارز بین‌المللی آنان نیز مناسب است.

پیمان‌های آتی ارزی بر سر یک نرخ مشخص ارز در آینده به توافق می‌رسند. برای نمونه، فرض کنید شما واردکننده استرالیایی پشم از بریتانیا هستید و درخواست موجودی کالای سال آینده را داده‌اید. بعد از یک‌سال باید 100 میلیون پوند بپردازید که با نرخ تبدیل دلار استرالیا به پوند انگلیس به مقدار 0.5 مساوی می‌شود با 200 میلیون دلار. اما اگر نرخ برابری تا 0.45 بالا برود، ارزش دلار موجودی درخواستی شما 22 میلیون دلار دیکر بالا می‌رود یعنی 10 درصد دیگر به هزینه‌هایتان افزوده شده است. برای احتراز از این مخاطره نرخ ارز، می‌توانید وارد یک پیمان آتی شوید تا 100 میلیون پوند استرلینگ را طی یک سال به نرخ امروز خریداری کنید.

ابزارهای مشتقه

اگر باید پرداخت‌های ارزی زیادی بکنید- برای مثال، اگر از طریق یک خط اعتباری برای تامین منابع‌تان پرداخت می‌کنید، وارد یک پیمان آتی منعطف شوید که فرقش با پیمان آتی ثابت این است که تاریخ معامله هم می‌تواند در تاریخ تعیین شده باشد و هم می‌تواند قبل از آن تاریخ صورت بگیرد. بنابراین، به ویژه اگر دوره پیمانی که بسته‌اید طولانی است، پیمان‌های آتی منعطف که می‌توان چندین تاریخ معامله دلخواه را برایشان تعیین کرد، کارکرد بسیار بهتری از پیمان‌های آتی با تاریخ ثابت دارند. هرچند که پیمان‌های آتی باعث می‌شوند از حصول درآمدتان اطمینان داشته باشید اما در مقابل نمی‌توانید از جابه‌جایی نرخ ارز در طی زمان سودآوری داشته باشید. و البته خوب است که در راهبرد مدیریت ریسک ارزی‌تان نگاهی هم به ابزارهای مشتقه‌ای مثل اختیار معامله و سواپ داشته باشید. با این‌حال، اینها هم مشکلات خاص خودشان را دارند، به ویژه زمانی که دیگر بدانها نیاز ندارید خروج از آنها دشواری‌هایی دارد و معمولا گران تمام می‌شود. در مجموع، مدیریت هوشمندانه نقدینگی ارز با پشتیبانی یک خدمات‌دهنده ارزی کارآمد، انعطاف بیشتری برای شما تدارک می‌بیند و مخاطرات ارزی را برای‌تان کاهش می‌دهد.

خلاصه اینکه می‌توانید با جلو انداختن یا با به تعویق انداختن پرداخت‌ها تاثیرات نامساعد نرخ ارز را محدود کنید یا از نوسانات مساعد سودآوری کنید. اگر دارید با چندین ارز به کسب‌وکار می‌پردازید، می‌توانید پرداختی‌ها و دریافتی‌هایتان را جوری تنظیم کنید که نقدینگی ارزی را برای ارزهایی خنثی کند که به همدیگر وابستگی دارند مثل ین ژاپن و وان کره‌جنوبی. هشدار به موقع درباره نرخ ارز با کمک پلتفرم پرداخت بین‌المللی ارزی به شما یاری می‌رساند تا بتوانید زمان پرداخت‌هایتان را برای دوری از مخاطرات ارزی تنظیم و مدیریت کنید.

کلام آخر

به‌طور کلی رشد اعتبار در هر کشوری به نرخ تورم و میزان باز بودن درهای تجاری آن کشور وابسته است. درواقع کشورهایی که دارای شرایط تقاضای پررونقی هستند و از روابط بالای تجاری برخوردارند، اعتبار سرمایه‌گذاری بیش­تری برخوردار می­شوند. هرگونه راهبرد مدیریت مخاطرات ارزی که استفاده می‌کنید، اگر روابط تجاری بلندمدت با حوزه‌های قضایی خارجی دارید، باید پیوسته وضعیت نوسانات ارز خارجی را رصد کنید. نرخ‌های ارز تحت تاثیر عوامل سیاسی، اقتصادی، و مالی بازارهایی قرار می‌گیرند که در آن فعال اند. یک خدمات‌دهنده ارزی خوب می‌تواند دسترسی شما به داده‌های اقتصادی، تقویم‌های اقتصادی، و اطلاعات نرخ ارز را تسهیل کند.

منابع: