دنیای تازه نظام پرداخت

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک، مارک زاکربرگ این جمله را مدتی پیش به اشتراک گذاشت: «امروزه مردم جهان روزانه 50 دقیقه به‌طور میانگین از فیس‌بوک، اینستاگرام و مسنجر استفاده می‌کنند… و این البته بدون محاسبه واتس‌آپ است.» برخی برآوردها حاکی است که بیش از 90 درصد نقل‌وانتقالات پولی برای خانواده‌هایی ارسال می‌شود که معمولا به وب‌سایت‌های شبکه‌های اجتماعی دسترسی دارند. با توجه به اینکه در سال گذشته مهاجران در سراسر جهان 600 میلیارد دلار وجه به خانه ارسال کردند، این ارتباط میان فرستندگان و دریافت‌کنندگان وجه، کانال‌های شبکه‌های اجتماعی را تبدیل به اولویت اول استفاده در پهنه بین‌المللی می‌کند.

عبور از پرداخت شخص به شخص

از سطح اولیه نظام پرداخت عبور می‌کنیم و با نگاهی تخصصی‌تر برنامه‌ها را در این بازار پرهیجان دنبال می‌کنیم. اپلیکیشن‌ها یکی پس از دیگری از راه می‌رسند تا به کاربران امکانات وسیع‌تر و راحت‌تری بدهند. بسیاری از این اپلیکیشن‌ها دیگر درگیر پرداخت‌های شخص به شخص نیست امروز نهادهای مالی با راه‌اندازی اپلیکیشن‌های رقیب می‌کوشند با امثال «ونمو» (Venmo) و «پی‌پال» (PayPal) رقابت کنند، برخی دیگر با پشت کردن به چنین اپلیکیشن‌های تک‌کاربردی، به پرداخت‌های شخص به شخص روی آورده‌اند که شامل کانال‌های چندمنظوره رسانه‌های اجتماعی می‌شود. اعتبار برنامه‌های اختصاصی پرداخت شخص به شخص در مقابل بسترهای جامعی رنگ می‌بازد که همان کارکرد را داراست به علاوه راحتی چت‌کردن، درخواست تاکسی و انجام آنچه غول‌هایی مثل واتس‌آپ (WhatsApp) اجازه انجامش را می‌دهند.

کانال‌های شبکه‌های اجتماعی از آغاز پیدایی‌شان راه زیادی پیموده‌اند و با عزیمت از خوراک خبری (news feed) و چت به بستری یکپارچه، شدیدا بر فعالیت‌های روزمره کاربران تاثیر گذاشته‌اند. با کانال‌های چندمنظوره، دیگر نیاز به پنج اپلیکیشن مختلف نیست زیرا این کانال‌های چندمنظوره، هر پنج کارکرد را در یک محیط یکپارچه اجرا می‌کنند. از آنجا که شرکت‌های مشهور فناوری قابلیت‌ها و ویژگی‌هایی متنوعی همچون توانایی فرستادن پول به دوستان را در محصولات خود گنجانده‌اند، برنامه‌های پرداخت فرد به فرد (P2P) تدریجا به عناصری زائد و جاگیر تبدیل می‌شوند. اساسا، شرکت‌هایی مثل مسنجر، واتس‌آپ، توئیتر، ویچت و دیگران با ایجاد یک تجربه کارآمد درون یک بستر، نیاز به استفاده از هر اپلیکیشن دیگری را از بین برده‌اند و نهادهای مالی باید این را فرصتی بدانند که با توجه به اهمیت روزافزون کانال‌ها در زندگی روزمره کاربران، قابلیت سرمایه‌گذاری دارند.

اپلیکیشن اضافه ممنوع

مطلبی تحت عنوان «گذار از اپلیکیشن‌ها به کانال‌های رسانه‌ای» در این شماره بانکداری آینده نگاهی مبسوط به کانال‌هایی دارد که امروز این وظیفه خطیر را برعهده گرفته‌اند. «پیکی» یک شرکت نوپای فناوری است که به همان راحتی چت یا ارسال عکس به دوستی در واتس‌آپ، فیس‌بوک، مسنجر یا توئیتر، پرداخت‌های شخص به شخص را امکان‌پذیر می‌کند. «پِیکی» یک برنامه صفحه کلید موبایلی طراحی کرده است که برای پرداخت مطمئن و فوری به بانک وصل می‌شود. گسترش کانال‌های رسانه‌ای برای پرداخت‌های شخص به شخص تماما وابسته است به یافتن جایی در زندگی روزمره مشتریان. یک مصرف‌کننده متوسط نمی‌خواهد یک‌سره اپلیکیشن جمع کند، بلکه تحت تاثیر کیفیت خدماتی قرار می‌گیرد که از کانال مورد علاقه‌اش دریافت کرده است. شرکت‌ها باید به‌جای تلاش برای چپاندن یک اپلیکیشن دیگر در گوشی هوشمند مصرف‌کنندگان، در پی راه‌هایی برای بهره‌گیری از کانال‌های دیرپایی باشند که مورد علاقه مشتری‌اند.

کمک یک میلیارد دلاری موبایل به خرده‌فروشی

این بخش جذاب نظام پرداخت یعنی برنامه‌های نوین خدماتی به‌طور مفصل در صفحات پیش رو قابل پیگیری است. اما اگر بخواهیم پرداخت را در یک سطحی کلی‌تر بررسی کنیم در بین همه علاقه‌مندی‌ها ملاحظه می‌کنیم که موسسات مالی به‌طور خاص، علاقه شدیدی به پرداخت‌های موبایلی دارند. این را از آمارها می‌توان فهمید. وقتی می‌بینیم حدود 55 بانک در اقصی نقاط جهان طرح‌ها و برنامه‌هایی را با هدف حمایت و پشتیبانی از خدمات پرداخت آغاز کرده‌اند و باز می‌بینیم در سال 2014 به‌کارگیری پرداخت‌های موبایلی به‌جای کارت‌های اعتباری، چک و پول نقد، یک‌میلیارد دلار به بخش خرده‌فروشی بریتانیا کمک کرده است؛ دیگر جای شک برایمان باقی نمی‌ماند که با اطمینان بگوییم پرداخت موبایلی محبوبیت زیادی در دنیای پرداخت امروز دارد. مقرون به‌صرفه بودن نیز یک دلیل مهم و عمده برای توسعه و گسترش روش‌های پرداخت موبایلی است. دلیل اصلی افزایش درآمد نیز به بالا رفتن سرعت پرداخت نسبت داده می‌شود زیرا در این حالت به‌جای ارائه پول نقد و انتظار برای بازپس گرفتن وجه باقیمانده، با قرار دادن دستگاه موبایلی روی پایانه‌های پرداخت غیرتماسی کل فرآیند پرداخت به چند ثانیه تقلیل داده می‌شود.

31 درصد کاربران؛ جوانان 25 تا 34 ساله

برای آگاهی بیشتر مخاطبان میزان رسوخ این دست پرداخت‌ها را در میان افراد مختلف و گروه‌های سنی متفاوت بررسی کرده‌ایم. یک آمار ساده‌ می‌گوید اکثر کاربران پرداخت‌های مجاورتی همراه در ایالات‌متحده جوانانی هستند که 9/11 میلیون نفر آنان در سال 2016 در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال قرار دارند – یعنی 1/31 درصد از کل کاربران. تا سال 2020، این گروه سنی از مرز 21 میلیون نفر خواهد گذشت، گرچه با افزایش استفاده مصرف‌کنندگان مسن‌تر از پایانه‌های فروش (POS)، سهم جوانان به 27.8 درصد کاهش خواهد یافت. نزدیک به 55 درصد کاربران پرداخت‌های مجاورتی همراه در آمریکا در سال 2017 زیر 35 سال خواهند داشت و بیش از سه‌چهارم زیر 45 سال خواهند بود.

بررسی استفاده از نظام‌های جدید پرداخت در کشورهای مختلف نیز نتایج جالبی به دست می‌دهد. 85 درصد از جمعیت جهان در کشورهایی هستند که هنوز ظرفیت رشد بازار پرداخت در آنها بسیار بالا است. جمعیت 5/2 میلیاردی چین و هند به تنهایی یک‌سوم جمعیت جهان را تشکیل می‌دهد. درنتیجه کوچک‌ترین تغییر در بازار این کشورها به همراه رشد اقتصادی قابل‌توجه، منجر به تغییرات بزرگی خواهد شد. در این کشورها، انتظارات مشتریان تاثیر بسزایی بر صنعت پرداخت خواهد گذاشت. تقریبا 90 درصد از جمعیت زیر 30 سال جهان در کشورهای درحال توسعه زندگی می‌کنند و براساس تحقیقات انجام‌شده در هند، این رده سنی بخش اعظم تراکنش‌های آنلاین را در اختیار دارند. برای آنکه جزئیات تحولات و روند صعودی استفاده از این فناوری در کشورهای مختلف را بدانید مطلبی تحت همین عنوان را می‌توانید در ادامه این پرونده مرور کنید.

مقررات‌ دیدگاه دخالتی دارند نه دیدگاه نظارتی

گفت‌وگویی با مدیرعامل شرکت پیشگامان پویا بخشی بود که یک وجه از این شبکه را در ایران به بحث می‌گذارد. این وجه نیز کارت‌های اعتباری است. شکوهی به عنوان متولی کارت اعتباری بانک ملی درخصوص اقدامی که بانک‌مرکزی در ماه‌های گذشته مصرانه دنبال عملیاتی‌سازی آن بوده صحبت می‌کند. «طبق آخرین آمار بیش از 305 هزار کارت اعتباری صادر شده که حدود 72 هزار عدد از آن کارت خرید کالای ایرانی بوده و مابقی انواع کارت‌های مرابحه اعتباری بوده است. یکی از محصولاتی که به تازگی به مشتریان ارائه‌شده کارت‌های فراگیر است. در این مدل، کارت اعتباری به نحوی طراحی شده که در ماه برای افراد در زمان مصرف، سودی برای مشتریان محاسبه و دریافت نمی‌شود، اما بعد از دستورالعمل جدید که محاسبه و دریافت سود را از روز تراکنش تعیین کرده است، صدور این نوع کارت متوقف شد. این درحالی بود که حدود 65 هزار کارت مرابحه فراگیر صادر شده است. بعد از صدور دستورالعمل جدید مبنی بر صدور انواع کارت اعتباری مرابحه، حدود 9 هزار کارت مرابحه طلایی، 20 هزار کارت نقره‌ای و 120 هزار کارت برنزی صادر شده که صدور کارت‌های نقره‌ای و طلایی بعد از دستورالعمل جدید از ماه مهر صورت گرفته است.» اگرچه اقدامات اولیه برای صدور کارت‌های اعتباری انجام شده است اما نظام پرداخت در ایران همچنان نیازمند تحولاتی است که امروز در جهان در سطح وسیعی درحال رخداد است.

امروزه ابزارهای خوبی در دنیا تولید، آماده عرضه و سازگار با نظام پرداخت هستند که می‌توانند حتی با زیرساخت فعلی پیاده‌سازی شوند که استقلال، امنیت، رشد و پایداری را نیز فراهم آورند. سرمایه‌گذاران خوبی نیز هستند که خواهان سرمایه‌گذاری در این صنعت باشند، مشروط به اینکه بتوانند اعتماد کنند و این اعتماد زمانی ایجاد می‌شود که قوانین با پایه علمی، حقوقی و قابل اتکا توسط رگولاتوری قدرتمند تنظیم شود.

منبع: ماهنامه بانکداری آینده شماره 16 و17 آبان 95