آن مرد با کارت آمد

در سال 48 بزرگ‌ترین کامپیوتر متعلق به شرکت نفت بود و کوچک‌ترین را هم شرکت جنرال تایر داشت و بانک‌های آن زمان هم مرکز کامپیوتر در حد متوسط داشتند./حداکثر 20 مرکز کامپیوتر در ایران بیشتر بود. بانک صادرات هم یک کامپیوتر 145 داشت که از کامپیوترهای متوسط محسوب می‌شد و کنترل حساب‌های بانکی از طریق این کامپیوتر انجام می‌شد. اما آنلاین نبود /سال 79 هنوز هیچ کارتی از جانب بانک‌ها به عنوان کارت دبیت یا کردیت صادر نشده بود. حتی به کارت‌های چیپ‌دار تلفن هم که تازه آمده بود، کارت اعتباری می‌گفتند در حالی که یک کارت دبیت بود و چون شرکت در حوزه کارت‌های چیپ‌دار کار می‌کرد/سقف اعتبار این کارت‌ها 200‌هزار تومان بود که دارنده کارت براساس میزان حقوق اعتبار دریافت می‌کرد و پذیرنده نیز در پایان ماه صورت‌حساب به ما می‌داد و سازمان طرف قرار داد این پول را به ما پرداخت می‌کرد./افراد از ما سوال می‌کردند این کارت اعتباری یعنی چی، که فکر می‌کرد کارت متعلق به وی است و ما توضیح می‌دادیم که شما با این کارت خرید خود را انجام بده، بعد انگار که‌داری قرض می‌کنی، پایان ماه پول را پس بده.

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک،یعقوب نیک‌ اختر به عنوان اولین طراح کارت اعتباری در ایران که مستقل از بانک درمسیر پرداخت الکترونیک حرکت کرده حالا بدون ادعا در یکی از بانکها مشغول کار بعداز بازنشستگی است. درباره ثمینکار ابتدا قراربود با محمودجراحی در خصوص ثمینکارصحبت کنیم اما وی نیک اختر رامعرفی کرد. نیک اختر می گوید:با خطوط دایلاپ و پوزهای ساخت داخل و نرم افزار داخلی توانسته پایه‌گذار اولین کارت اعتباری در ایران باشد. اگرچه ثمین کارت به هر دلیل نتوانست در بازار پرداخت باقی بماند و دست‌کم تاکنون در کتاب‌های خاطره جا خوش کرده اما تجربه‌های آن برای ما می‌تواند راهگشای آینده باشد. نام ثمین کارت در واقع از نام نوه نیک اختر اقتباس شده و البته از نگاه وی تناسب نام و ارزش کارت چنین نامی را طلب می‌کرده است. ضمنا نیک اختر از جمله کسانی است که برای اولین بار سیتم عامل (OS) برای کامپیورترهای بانک صادرات نوشته است. این مرد در سال 48 در بانک صادرات در بخش کامپیوتر مشغول به‌کار شده و بعد با وساطت محسن نوربخش رییس کل بانک مرکزی وقت به ایزایران منتقل شد و ثمین را پی ریخت وحالا در دوران پس از بازنشستگی در بانک پاسارگاد مشغول به کار است. مصاحبه با این مرد بی‌ادعا را می‌خوانیم.

**********************************************

*چطور شد که وارد حوزه کامپیوتر شدید در سال 48؟

اولین بخشی در سال 48 که در آن مشغول شدم بخش کامپیوتر بود ودر دوره‌های آموزشی برنامه‌نویسی و طراحی سیستم که توسط کارشناسان آمریکایی برگزار در تهران برگزار می‌شد از طرف بانک صادرات در این دوره‌ها هم شرکت کردم.

*در سال 48، کامپیوتر چگونه بود؟

در آن زمان رشته کامپیوتر در انحصار خارجی‌ها بود و اگر یک ایرانی متخصص در این حوزه بود، چند سازمان را اداره می‌کرد. در آن موقع دو سه نفر بیشتر در این حوزه متخصص نبودند، از جمله آقای جلال فاطمی، قره‌داغی، مهندس صراف، هندی و دکتر مرزبان که همگی در خارج تحصیل کرده بودند و همچنین متخصصان شرکت IBM بودند که مدیریت کامپیوتر‌ها را بر عهده داشتند. در آن زمان اکثر کامپیوترها IBM بود. این شرکت در ایران تا سال 57 دفتر هم داشت و طبعا پشتیبانی و آموزش هم در اختیار این شرکت بود.

*در سال 48 چند کامپیوتر در ایران بود؟

در سال 48 بزرگ‌ترین کامپیوتر متعلق به شرکت نفت بود و کوچک‌ترین را هم شرکت جنرال تایر داشت و بانک‌های آن زمان هم مرکز کامپیوتر در حد متوسط داشتند.

*کامپیوتر در آن زمان چه کارایی‌های داشت.

بیشتر کار تجاری و محاسباتی و حسابداری انجام می‌داد. در مجموع شاید حداکثر 20 مرکز کامپیوتر در ایران بیشتر بود. بانک صادرات هم یک کامپیوتر 145 داشت که از کامپیوترهای متوسط محسوب می‌شد و کنترل حساب‌های بانکی از طریق این کامپیوتر انجام می‌شد. اما آنلاین نبود و بیشتر به صورت آفلاین و بچ انجام می‌شد یعنی دیتاها به صورت کاغذی به مرکز منتقل می‌شد و از اینجا ابتدا وارد کامپیوتر و سپس پردازش می‌شد و این کار هر روز بخش بود.

*مسوولیت شما آن زمان چه بود؟

من برنامه‌نویس بودم. مسوول سیستم عامل (OS) سیستم بودم.

*در چه محیطی برنامه می‌نوشتید؟

آن زمان فورترن، کوبول و پی‌ال وان بود که من در پی‌ال وان مسلط بودم. همچنین در آنالیز و طراحی سیستم‌های بانک تسلط پیدا کرده بودم. قبلا سیستم عامل مانند ویندوز آماده روی سیستم وجود نداشت. باید سیستم عامل براساس نیاز بانک نوشته می‌شد. البته آمریکایی‌ها از این کار خوششان نمی‌آمد. چون در انحصار آنها بود. اما من چون ذوق کسب این دانش را داشتم توانسته بودم در این حوزه متخصص شوم. در آن زمان از هر 10 برنامه‌نویس یک نفر متخصص OS بود و بعد از اینکه آمریکایی‌ها رفتند ما خودمان تغییر OS هم دادیم که همه تعجب می‌کردند و می‌گفتند که این کار را نکنید خطرناک است. سیستم بانک مختل می‌شود. ولی این کار را هم کردیم و اتفاقی هم نیفتاد.

در آن زمان روی os-vs1 تمرکز داشتم که از سیستم‌های عامل داس پیشرفته بود.

*چطور شد از بانک صادرات خارج شدید؟

من بانک صادرات بودم آقای جراحی با زحمت مرا به ایز ایران منتقل کرد. در آن زمان آقای ترکان وزیر دفاع بود. ایشان با آقای ترکان صحبت کرد. وزیر دفاع هم در هیات دولت به آقای نوربخش گفت طبعا بانک صاردات مایل نبود نیرویی که روی آن چندین سال سرمایه‌گذاری کرده است را از دست بدهد. در آن زمان آقای سیف مدیرعامل بانک صادرات بود. آقای نوربخش به آقای سیف گفت و ایشان به ناچار موافقت کرد که من از بانک صادرات به ایزایران منتقل شوم.

*این اتفاق در چه سالی افتاد؟

سال 70 بود که آقای جراحی به نوعی با ترفند بنده را از بانک صادرات به ایزایران منتقل کرد.

*تجربیات شما در بانک چه شد؟

بعدا در ایزایران استفاده شد.

بعد از بازنشستگی هم که به بانک پاسارگاد آمدید و مسوول شبکه شدید.

بعد از اینکه بازنشست شدم یک روز به دیدن دوستان آمده بودم که گفتند همینجا بمان و کار کن و به هر حال در بخش شبکه مشغول شدم.

*ثمین‌کارت چگونه کلید خورد. ایده آن چگونه شکل گرفت؟

سال 79 هنوز هیچ کارتی از جانب بانک‌ها به عنوان کارت دبیت یا کردیت صادر نشده بود. حتی به کارت‌های چیپ‌دار تلفن هم که تازه آمده بود، کارت اعتباری می‌گفتند در حالی که یک کارت دبیت بود و چون شرکت در حوزه کارت‌های چیپ‌دار کار می‌کرد. لذا دنیای کارت‌های مکنت یا کارت‌های هوشمند بودیم تا بتوانیم دبیت به عنوان کارت اعتباری صادر کنیم. بر همین اساس بعد از کارت‌های تلفن، به بحث کارت‌های حافظه و هوشمند رفتیم. که  با توجه به ساختار مخابراتی آن روز ساده‌تر از دیگر کارت‌ها بود به طوری که با خط‌های دایال آپ می‌توانست به راحتی کار کند. Posهایی ساخته شد که هم می‌توانست کار مکنت و هم محوری و اسمارت را بخواند. در آن زمان به تعداد 1000 دستگاه pos بومی شده سفارش داده شد و  کم‌کم به دستگاه‌های مختلف دولتی و سازمان و شرکت‌ها با شارژ سقف 2000‌هزار تومانی عرضه شد.

*ساختار هزینه چطور بود؟

سقف اعتبار این کارت‌ها 200‌هزار تومان بود که دارنده کارت براساس میزان حقوق اعتبار دریافت می‌کرد و پذیرنده نیز در پایان ماه صورت‌حساب به ما می‌داد و سازمان طرف قرار داد این پول را به ما پرداخت می‌کرد.

*ساختار فنی آن چطور بود؟

آفلاین بود و با خط دایالآپ کار می‌کرد. بعد از اینکه دارنده کارت خرید انجام می‌داد. تراکنش‌ها در کارتخوان جمع می‌شد و پایان روز پذیرنده (صاحب فروشگاه) با شماره ما تماس می‌گرفت و تراکنش‌ها منتقل می‌شد و هفته‌ای دوبار هم به پذیرندگان پرداخت انجام می‌شد، یعنی هر سه روز یک‌بار فروش آنها پرداخت می‌شد.

*یعنی در آن زمان بانک نقشی نداشت؟

بله بانک هیچ نقشی نداشت. مبلغی که وزارت دفاع در اختیار ایزایران قرار داده بود و این پول مرتب گردش داشت یعنی اعتبار داده می‌شد سپس خرید انجام می‌شد پرداخت انجام می‌شد و در گام سوم مجموع تراکنش‌ها که در پایان ماه صورت حساب می‌شد به سازمان‌های طرف قرارداد تحویل و پول دریافت می‌شد. سازمان هم طبعا از حقوق کارکنانش کسر می‌کرد و به ما می‌داد.

یعقوب

*در ابتدا تعداد تراکنش روی هم بود چقدر بود و در پایان چقدر شد؟

یادم نیست.

*عملکرد چطور بود؟

طبعا کار نویی بود و در ابتدا برای فرهنگ‌سازی انرژی زیادی از ما گرفت و افراد از ما سوال می‌کردند این کارت اعتباری یعنی چی، که فکر می‌کرد کارت متعلق به وی است و ما توضیح می‌دادیم که شما با این کارت خرید خود را انجام بده، بعد انگار که‌داری قرض می‌کنی، پایان ماه پول را پس بده. به تعبیر دیگر این کار جا نیفتاده بود. ما به افراد تا سقف 200‌هزار تومان اعتبار می‌دادیم و فرد تا هر میزان که خرید انجام می‌داد، در نهایت در پایان ماه از حقوق وی کسر می‌شد.

*پس شما در واقع با افراد طرف نبودید با سازمان قرارداد منعقد می‌کردید.

بله سازمان در انتهای ماه به میزانی که کارمندانش از اعتبار این کارت‌ها استفاده کرده بودند، از حقوقشان کسر و طی چکی این مبلغ را به ما باز پرداخت می‌کرد.

*نرخ سود چقدر بود؟

سودی دریافت نمی‌شد. هدف ما بیشتر فرهنگ‌سازی بود و چون بانک‌ها قدمی در این خصوص بر نداشته بودند. فقط کارمزدی برای پذیرنده‌ها تعیین شده بود که آنان از یک‌درصد تا 3‌درصد فروش کارمزد پرداخت می‌کردند. در طلافروشی‌ها حتی تا 4‌درصد هم بود. ما به پذیرنده می‌گفتیم وقتی ما برای تو مشتری معرفی می‌کنیم تو نیز باید کارمزد به سرویس‌دهنده بدهی.

*درآمد پس از آن طریق حاصل می‌شد؟

درآمد البته ناچیز بود هدف بیشتر فرهنگ‌سازی بود. بعد از این زمان، بانک‌ها کم‌کم به این حوزه ورود کردند و شبیه به همین کار از سوی برخی بانک‌ها انجام شد.

*واکنش بانک‌ها چه بود؟

آنها به ما می‌گفتند، این کار ماست شما چرا ورود کرده‌اید؟

*در بحث فرهنگ‌سازی چقدر موفق شدید؟

خیلی خوب بود به همین خاطر بانک‌ها خیلی سریع از خواب بیدار شدند و به سرمایه‌گذاری در این حوزه پرداختند. و مقاومت‌ها هم در همین‌جا شروع شد. بانک مرکزی به وزیر دفاع وقت آقای شمخانی نامه نوشت. ایشان هم اعلام کردند که بانک‌ها هم این کار را انجام دهند اگر در این حوزه موفق بودند ما خوشحال هستیم و ما در حقیقت کار بانکی نکرده‌ایم، به تعدادی از افراد کارت داده‌ایم که خرید انجام دهند و در پایان ماه هم از حقوقشان کسر می‌کنیم. به هر حال بانک‌ها سریع وارد این حوزه شدند و کارت دبیت را گسترش دادند و شبکه ATM و کارتخوان گسترش پیدا کرد.

*در اینجا بود که ثمین‌کارت عملا از بازار خارج شد؟

ثمین‌کارت، کارش این نبود که رقابت کند. هدفش این بود که این کار در جامعه گسترش پیدا کند که در این کار هم موفق شد.

*چرا پس در بازار نماند؟

من در سال 82 بازنشست شدم، ولی ثمین‌کارت تا سال 83 هم در بازار وجود داشت و مجوزهای لازم را هم از مراجع بانکی دریافت کرده بود. ولی مسوولان بعد از من هم چندان تلاش نکردند تا ثمین‌کارت در بازار باقی بماند.

*اولین pos را چه سالی خریدید؟

اواسط سال 79 بود که اولین posها در فروشگاهی در اطراف ایزایران در اقدسیه نصب شد. با 5 فروشگاه (سوپر) به صورت آزمایشی این کار انجام شد. بعد از آن در فروشگاه‌های سپه و صنوف مختلف فروشگاه انتخاب کردیم و posها را در آنجا نصب کردیم.

*چرا 200‌هزار تومان اعتبار را انتخاب کردید، ارزش امروز 200‌هزار تومان چقدر است، دو‌میلیون تومان؟

نه اینقدر ارزش نداشت. براساس حقوق افراد تعیین شد، مثلا اگر فردی 400‌هزار تومان حقوق می‌گرفت کارت اعتباری 200‌هزار تومانی دریافت می‌کرد و اگر حقوقش کمتر بود طبعا به همان نسبت اعتبار می‌گرفت.

*چطور مشتریان را اعتبارسنجی می‌کردید؟

ما بیشتر با سازمان‌ها طرف قرارداد بودیم و آنها متعهد می‌شدند. دریافت کارت اجباری هم نبود در هر سازمان هر شخص تقاضا می‌کرد کارت برای وی پیش‌بینی می‌شد. سپس لیست متقاضیان به ما داده می‌شد و ما نیز برای این افراد کارت صادر می‌کردیم.

*هیچ معوقاتی هم داشتید؟

کم بود. هر زمان سازمانی به تعهداتش عمل نمی‌کرد سریع کارت را مسدود می‌کردیم تا زیاد با معوقات مواجه نشویم.

*چرا نام ثمین کارت را انتخاب کردید؟

چندین نام انتخاب شد، من نیز ثمین را پیشنهاد کردم که در نهایت این انتخاب شد.

*نوه شما هم ثمین هستند. در این نامگذاری موثر بود؟

هدف ما تناسب نام و ارزش کارت بود که ثمین برای این کارت با مسما بود.

*برای فرهنگ‌سازی با چه مشکلاتی مواجه بودید؟

ما برای اینکه افراد بفهمند که این کارت چیست به آنها توضیح می‌دادیم که مثلا در قدیم چوب خط بود و وقتی فردی به نانوایی می‌رفت. در طول ماه به ازای هر مثلا 5 نان یک خط روی چوب فرد کشیده می‌شد و در پایان ماه به ازای تعداد چوب‌خط‌ها فرد پول نان‌ها را محاسبه و پرداخت می‌کرد. این کارت هم همین‌طور است شما ابتدا خرید انجام می‌دهید و در پایان ماه پول آن را پرداخت می‌کنید.

*چرا از دارنده کارت سود نمی‌گرفتید؟

اولا فرهنگ این کار نبود. اگر این کار را می‌کردیم احتمالا استقبال زیادی از این کارت‌ها نمی‌شد. دوما باید کار کارشناسی می‌شد که شامل ربا نشود و در نتیجه کارت‌ها بدون سود بود.

*بانک مرکزی چه مخالفت‌هایی کرد؟

بانک مرکزی می‌گفت این فعالیت شما مربوط به سیستم بانکی است و شما یک شرکت IT هستید و نباید این کار را بکنید. آقای جراحی هی می‌گفتند ما بستر را آماده می‌کنیم و همه می‌توانند از این بستر استفاده کنند، دو بانک هم آمدند ثمین کارت را بخرند و حتی تا پای قرارداد هم رسید اما آنها گفتند که از بانک مرکزی نیز مجوز بگیریم که بانک مرکزی در آن زمان مخالفت کرد.

*کدام بانک‌ها بودند؟

بانک‌های تجارت و ملت بودند. موسسه اعتباری توسعه هم اعلام آمادگی کرد. اما بعدا عنوان کردند بانک مرکزی مجوز نداده و در نتیجه منصرف شدند.

*مسوول آن زمان در بانک مرکزی چه کسی بود؟

اقای زرین قلم بودند. ایشان شدیدا به این کار معترض بودند. ما اعلام کردیم که ما بستر را آماده می‌کنیم کارت را هم تهیه می‌کنیم شما به مشتریان بانک‌ها تحویل دهید. در آن زمان ما عقیده داشتیم که نوعی شتاب را راه‌اندازی کنیم یعنی بستری که بانک‌ها را به هم متصل کند و سپس از این کارت‌ها استفاده شود. اما بانک مرکزی و بانک‌ها این ایده را برای خودشان برداشتند و شتاب را ایجاد کردند.

*یعنی ایده شتاب ابتدا از دل ثمین‌کارت درآمد؟

بله ما در ابتدا می‌خواستیم شتاب ایجاد کنیم منتها تعداد کارت و مشتریان ما کم بود.

*ایده ثمین‌کارت چگونه شکل گرفت؟

آقای شمخانی یک‌بار آمدند شرکت و گفتند من می‌خواهم به کارمندان 50‌هزار تومان پول بدهم که اجناس بخرند ولی پول نقد ندهم. در عین حال بن کالا هم مایل نبودند که به کارمندان بدهند. از ما خواستند که یک روش آسان برای این کار پیدا کنیم. به طوری که هم بتوانند کالا بخرند و هم اینکه پول در اختیارشان نباشد. این طور بود که ایده ثمین‌کارت در ذهن من خطور کرد و بعد هم طراحی و ساخته شد. بعد از این کار برای فرهنگ‌سازی ما در مراکز مختلف می‌رفتیم و سخنرانی می‌کردیم برای اینکه توضیح دهیم این کارت چیست.

*قیمت پوز چقدر بود؟‌هزار تا پوز چقدر هزینه بود؟

در آن زمان pos آماده خیلی‌گران تمام می‌شد چون نرم‌افزار را به ما می‌فروختند ضمن اینکه هزینه زیادی را هم برای پیاده‌سازی طلب می‌کردند به همین خاطر ما 1000 دستگاه پوز سفارش دادیم که بسازند. در آن زمان یک طراحی ایرانی که مقیم انگلیس بود حاضر شد این کار را انجام دهد. نرم‌افزار آن را هم کارشناسان ایزایران نوشتند.

*آیا آن پوزها را نمی‌شد تولید انبوه کرد؟

چرا اما شرایط اجازه نداد. سازنده نیز با این امید که سفارش انبوه داده شود با قیمت پایین با ما حساب کرد اما سفارش داده نشد و این فرد هم ضرر زیادی را متحمل شد. حتی بعد به ما مراجعه کرد که سفارش بیشتر مثلا 500‌هزار تایی بگیرد اما موفق نشد.

*این پایانه‌ها جایی نیست که یک عکسی از این پایانه‌ها بگیریم؟

نمی‌دانم.

نظر شما چیست؟

سایر دیدگاه ها

  • فاطمه خیری | 10 دی 1278 - 12:00

    این است نمونه مردان بی ادعا

  • مهدی نیک اختر | 10 دی 1278 - 12:00

    سلام عمو منم مهدی برادرزاده ات حال شما خوبه بابام سلام میرسونه