سپاس؛ ضرورت یا افزایش بوروکراسی پرداخت ؟/ مرز حساس سپاس کجاست

سپاس ( سامانه پرداخت الکترونیک سیار) در حالی در شش ماهه اول سال 93 راه اندازی می شود که ماهیت وجودی آن هنوز در ابهام قرار دارد و برخی کارشناسان معتقدند با وجود شاپرک و سامانه های مجزا برای کیف پول الکترونیک که مبالغ خرد را در خود جای می دهد وجود سپاس تا حد زیادی موازی کاری محسوب می شود. از سوی دیگر کارشناسانی نیز هستند که وجود سپاس را برای توسعه کیف پول ضروری ارزیابی می کنند./اگر فرض را بر این بگذاریم که مسئولیت کیف پول هر شخص بر عهده صاحب کیف است و هر گونه مسئولیتی از دوش نهاد ناظر بانکی و بانک ها ساقط است بنابراین چه کیف چرمی باشد، چه یک چیپ موجود در گوشی موبایل یا یک اپ قاعدتا برای بانک مرکزی نباید مسئله یا مسئولیتی ایجاد کند.

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک،سپاس در حالی در شش ماهه اول سال 93 راه اندازی  می شود که ماهیت وجودی آن هنوز در ابهام قرار دارد و برخی کارشناسان معتقدند با وجود شاپرک و سامانه های مجزا برای کیف پول الکترونیک که مبالغ خرد را در خود جای می دهد وجود سپاس تا حد زیادی موازی کاری محسوب می شود. از سوی دیگر کارشناسانی نیز هستند که وجود سپاس را برای توسعه کیف پول ضروری ارزیابی می کنند.

طبق گفته  مسئولان سپاس این سامانه در واقع  زیرساختی را فراهم می کند که  موبایل همانند کیف پول فرد عمل کرده و بعد از دریافت پول از کارت بانکی مسئولیت کیف پول الکترونیک با خود شخص است و در صورت مفقود شدن کیف مسئولیتی بر عهده بانک نیست. در همین حال در فرایند پرداخت ، مسیر تراکنش از بانک نمی گذرد چرا که پول از چرخه بانک خارج شده و متولی کیف مسئولیت به انجام رساندن تراکنش را بر عهده دارد. بانک مرکزی برای این کار سپاس را طراحی کرد تا مدیریت تراکنش های کیف پول را بر عهده این سامانه قرار دهد و همچنین امکان ردیابی پول برای ناظر فراهم باشد.

بود یا نبود سپاس

اگر فرض را بر این بگذاریم که مسئولیت کیف پول هر شخص بر عهده صاحب کیف است و هر گونه مسئولیتی از دوش  نهاد ناظر بانکی و بانک ها ساقط است بنابراین چه کیف چرمی باشد، چه یک چیپ موجود در گوشی موبایل یا یک اپ  قاعدتا برای بانک مرکزی نباید مسئله یا مسئولیتی ایجاد کند. به عبارتی بانک مرکزی مسئولیت اینکه کیف های پول متعارف که اغلب چرم یا شبه چرم است چه رنگی یا چگونه باشد و چقدر پول درآن هست یا نیست و چه میزان باید ظرفیت داشته باشد بر عهده ندارد و لزومی نیز برای اینکار موجود نیست. حال اگر کیف پول الکترونیک باشد حتی موجودیتی به مراتب بهتر از کیف چرمی برای بانک مرکزی دارد چرا که با اولین پرداخت در قالب پایانه فروشگاهی یا اینترنتی پول مجددا به چرخه پولی برمیگردد و حتی اگر کیف پول برای سیستم های آفلاینی چون سامانه های حمل و نقل مانند اتوبوس استفاده شود باز هم با فاصله نه چندان زیادی پول به چرخه بانکی برمیگردد.بنابراین کیف پول الکترونیک نسبت به کیف پول چرمی به مراتب موثر تر برای بانک  مرکزی محسوب می شود. و اگر گاهی چنین فرایندی را رقم بزند بانک مرکزی باید قدردان چنین بنگاه هایی باشد. ضمن اینکه شرایطی را فراهم کند که چنین بنگاه هایی در سایه امنیت و استاندارد بهتر به مردم خدمت رسانی کنند.

سپاس چرا طرح شد

از نکاتی که بانک مرکزی را تا حدی مجاب کرد که سپاس را راه اندازی کند شبهه در خصوص ایجاد پول مجازی بود. اما سوال اینجاست که اساسا چنین فرایندی ممکن است  یا خیر. به نظر می رسد چنین  فرایندی عملا مقدور نیست چون کیف پول بر اساس اتصال به کارت بانکی و سپس افزایش موجودی بنا نهاده شده است و طبعا بانک مرکزی حداکثر در تحکیم این پایه و بستر پیش می رفت که قابل نظارت باشد. به تعبیر دیگر به افرادی که قصد ایجاد کیف پول را داشتند  در ازای رعایت استاندارهای لازم مجوز صادر می کرد.

سرنوشت سپاس

به هر روی پروژه  سپاس اکنون تا میزان زیادی پیش رفته و در نیمه دوم دوم سال 93 راه اندازی خواهد شد اما سوال اینجاست که این کسب و کار توجیه اقتصادی دارد؟ بر اساس گفته حکیمی مدیرکل فناوری بانک مرکزی تا اکنون چند شرکت به عنوان ارائه دهنده خدمات این نوع پرداخت تقاضای مجوز کرده اند و سه شرکت ها اکنون به  صورت پایلوت به پیشبرد سپاس کمک می کنند. این شرکت ها طبعا در مسیری قرار گرفته اند که خواهند توانست مدیریت تراکنش های خرد را بر عهده بگیرند و خدماتی به مردم ارائه دهند که سودآوری قابل ملاحظه ای برای آنها خواهد داشت اما نکته اساسی این است که در این میان نیازی به وجود سپاس نیست چرا که آنها قرار است تنها وظیفه ایجاد و نگهداری کیف  های پول  مشتریانشان را بر عهده بگیرند و حداکثر کاری که با شبکه بانکی دارند این است که به حساب بانکی فردمتصل شده و بعد از واریز از حساب به کیف اتصال قطع شود و این کیف ها که اساسا مبالغ خرد را در خود دارند به ارائه خدمت بپردازند. نکته ای که بانک مرکزی در این میان در جمله مقررات خود می توانست تعبیه کند سقفی برای این کیف ها بود اگر چه تجربه ثابت کرده کسی در کیف پول خود مبالغ زیادی پول قرار نمی دهد.به تعبیر دیگر  به نظر می رسد سپاس به عنوان یک مسیرو هزینه  اضافه خود را بر چرخه پول الکترونیک  و در نهایت مردم تحمیل کرده است.

شاپرک و سپاس

در سال 93 شاپرک فاز سوم خود را نیز کلید خواهد زد و پرداخت های موبایلی نیز از مسیر شبکه الکترونیک پرداخت کارت عبور خواهد کرد. طبیعی است با راه اندازی فاز مذکور، شاپرک  این ظرفیت را دارا خواهد شد که هرگونه پرداخت  موبایلی  اعم از کارت بانکی یا کیف پول الکترونیک را پشتیبانی  کند. به تعبیر دیگر اگر خرید، مانده گیری یا پرداخت قبوضی از طریق اینترنت یا پایانه فروش  انجام شود شاپرک این بستر را فراهم کرده و با اجرا فاز سوم یعنی یکپارچه سازی پرداخت های موبایلی مشکلی در خصوص کیف های الکترونیک وجود نخواهد داشت. و شرکت های ارائه دهنده خدمات موبایلی  یعنی mpsها نیز حتی می توانستند در کنار psp ها یا زیر مجموعه آنها از این شرکت مجوز دریافت کرده و به ارائه خدمات بپردازند.

آیا mpsها بانک خواهند بود؟

با ظهور mps ها این شرکت ها به نوعی  این ظرفیت را دارا هستند  که همانند بانکهای کوچک  عمل کنند. چرا که کیف پولهای مردم  می تواند به هم متصل بوده و خود رسوب منابع قابل توجهی را رقم بزند. این شرایط خود برگ برنده ای برای شرکت های مذکور می شود. چون همانطور که گفته شود بنابر عرف مسئولیت منابع کیف پول افراد بر عهده خودشان است و ارتباطی به بانک ندارد اما وقتی قرار باشد منابع همه کیف پول ها یک جا جمع شود چون حجم قابل توجهی پول خواهد شد لذا بانک مرکزی اینجا طبعا وظیفه ورود خواهد داشت تا در این خصوص تعیین تکلیف کند. در این شرایط هم این امکان وجود دارد که از پتانسیل مذکور استفاده شود و در واقع بانک مرکزی در نحوه استفاده صحیح این منابع رسوب شده گام بردارد هم می تواند با استفاده از فناوری مسیری طی شود که اساسا رسوبی اتفاق نیافتد. به نظر می رسد بانک مرکزی بجای ایجاد سپاس که بیشتر زمینه افزایش بروکراسی پولی را کلید زده به افزایش ظرفیت های مستتر در صنعت کیف پول الکترونیک متمرکز شود. شاید به کلامی ساده بتوان گفت که سپاس چندان باعث سپاس از مردم نخواهد شد و تنها باری بر دوش صنعت  بانکداری و پرداخت کشور باشد.

 

 

 

نظر شما چیست؟