بن بست کارتهای اعتباری در شهر پرتردد صنعت پرداخت/ گردش روی مدار صفردرجه

بانک مرکزی با دو رویکرد کمیتی و دیگری نرخ سود متناسب با شرایط تورمی اقتصاد کشور می تواند حرکت کارتهای اعتباری در کشور را به سمت و سوی قابل قبولی هدایت کند, با این حال در یک سال گذشته کارتهای اعتباری در کشور حرکت رو به جلو اما کندی داشتند./یکی دیگر از امتیازات کارت اعتباری مرابحه آن است که دامنه کاربرد آن گسترش یافته و شامل خرید انواع کالاها و خدمات نیز می شود.

سیدعباس موسویان عضو کارگروه بانکداری بدون ربا و عضو شورای فقهی بانک مرکزی در گفتگو با پایگاه خبری بانکداری الکترونیک با بیان این مطلب, به بررسی رویدادهای سال 91 در حوزه کارت های اعتباری پرداخت و افزود: « خوشبختانه در سالی که روزهای پایانی اش را طی میکند کارتهای اعتباری حرکت رو به جلویی داشتند اینکه آیین نامه انتشار کارت های اعتباری بر اساس قرارداد مرابحه به تصویب شورای پول و اعتبار رسید و از سوی دیگر هیات دولت نیز با آن موافقت کرد و آیین نامه را تصویب کرد  به صورت رسمی به بانکهای کشور ابلاغ شد را می توان حرکت رو به جلویی قلمداد کرد خصوصا اینکه برخی از بانکهای نیز در این راستا دستورالعمل های اجرایی صدور کارت های اعتباری را تهیه کردند و حتی برخی نیز اقدام به انتشار کارت اعتباری کردند؛ با این وجود این اتفاق به شدت روند کند و آهسته ای داشت. »

او به تشریح دلایل آهستگی روند توسعه کارت های اعتباری در کشور پرداخت و افزود: « محدودیت هایی که از جهت کمیت و کیفیت انتشار کارت های اعتباری از سوی بانک مرکزی اعمال شده است یکی از مهم ترین عوامل محدود شدن فعالیت بانک های کشور به شمار می رود. »

موسویان با اشاره به اینکه بانک مرکزی از نظر نرخ سود نیز محدودیت هایی قائل شده است که بی تاثیر در کندی روند توسعه کارت های اعتباری نیست, خاطر نشان کرد: « در شرایط تورمی کشور که بانک مرکزی نرخ تورم را 28 یا 29 درصد و حتی گاهی 30 درصد اعلام می کند, نرخ سود 16 و  18 درصدی روی این گروه از کارت ها هیچ جاذبه و مطلوبیتی برای بانکها ندارد و  همین مسئله موجب شده بانکها به صورت محدود در این حوزه عمل کنند و ما شاهد آهستگی گسترش کارت های اعتباری در کشور هستیم. »        

     
موسویان با این حال آینده این دست از کارتها در کشور را روشن دید و برای بهبود روند توسعه اش نیز پیشنهاداتی را مطرح کرد و گفت: « بانک مرکزی باید در خصوص هر دو مشکلی که در راه کارتهای بانکی وجود دارد نگاه معتدل تری را پیش بگیرد. برای مثال از نقطه نظر کمیت بانک مرکزی باید با سعه صدر بیشتری به مقوله کارتهای اعتباری نگاه کند و اجازه بدهد بانکها برای مشتریان متوسط و معتبر خود کارت های اعتباری در حدود 10 یا 20 میلیونی صادر کنند. »

عضو شورای فقهی بانک مرکزی، افزود: «از سوی دیگر بانک مرکزی می تواند در خصوص نرخ سود این کارتها نیز با توجه به نرخ تورم و هزینه تمام شده سپرده ها برای بانکها, بانک مرکزی با یک نگاه کارشناسانه و دقیق یک نرخ سود متناسب و مورد قبول جامعه را چه از نظر استفاده کنندگان کارتها و چه از نظر صادرکنندگان کارتها تعیین کند.»

کارت اعتباری مرابحه مبتنی بر عقد مرابحه است و ویژگی هایی را فراهم می کند که دستوالعمل اجرایی صدور و راهبری کارت خرید اعتباری مبتنی بر عقد قرض الحسنه فاقد آن است. یکی از ضعف های کارت خرید اعتباری مبتنی بر عقد قرض الحسنه را میتوان محدودیت منابع قرض الحسنه شبکه بانکی کشور برشمرد, که تاکنون آنگونه که شایسته است توسط بانکها و موسسات اعتباری غیربانکی مورد استفاده قرار نگرفته است. اما از آنجاییکه منابع مورد نیاز برای این نوع کارت اعتباری از محل سپرده های مدت دار بانک یا موسسه اعتباری تامین میشود, مشکل کمبود منابع تخصیص یافته به این نوع از کارتها برطرف خواهد شد.

یکی دیگر از امتیازات کارت اعتباری مرابحه آن است که دامنه کاربرد آن گسترش یافته و شامل خرید انواع کالاها و خدمات نیز می شود.

در دستور العمل بانک مرکزی تلاش شده است تا اجرای عقد مرابحه در قالب ابزارهای الکترونیکی جلوه بیشتری پیدا کند و تبادل فیزیکی پول را در جامعه کاهش داده و هزینه ها و خطرات جابه جایی پول نقد جهت خرید کالا و خدمات را برای متقاضیان کاهش دهد. نگرش قالب در این دستور العمل استفاده هر چه بیشتر افراد جامعه از منابع شبکه بانکی کشور جهت رفع نیازهای خویش است. به گونه ای که بانک یا موسسه اعتباری با ارائه جدول تخفیفات به دارندگان کارت, آنها را ترغیب به بازپرداخت زودهنگام تسهیلات اعطایی مرابحه کرده و زمینه استفاده دوباره از منابع بانک را برای دیگر افراد جامعه فراهم می کند.

توسعه کارتهای اعتباری در ایران در بدو امر علاوه بر موانع فقهی با مشکلات قانونی نیز روبرو بود اما کارت اعتباری هر دوی این چالشها را پشت سرگذاشت و با تصویب آیین نامه انتشار کارتهای بانکی از سوی بانک مرکزی و تایید هیات دولت طی سال گذشته گام بلندی به سوی توسعه برداشت.
در این راستا نیز بانک ملت به منظور تامین تسهیلات خرد خانواده‌ها اواخر بهمن ماه امسال اقدام به ارائه کارت های اعتباری تا سقف 60 میلیون تومان کرده است و سقف بازپرداخت‌ تسهیلات در نظر گرفته شده براساس توان خانوارها تعیین شده است و موارد مصرف آن نیز در قرداد با مشتری مشخص می‌شود.

کارنامه کارتهای اعتباری
میزان کارتهای اعتباری صادر شده تا مهر ماه سال جاری در استان تهران بالغ بر 423 هزار و 661 بود که نسبت به سال گذشته تنها 8 درصد رشد کرده این در حالی است که کارتهای برداشت نزدیک 27 درصد افزایش یافته است. با این تفاوت که طی یک سال منتهی به مهرسال جاری تنها 130 هزار فقره افزایش یافته در حالی که کارتهای برداشت بالغ بر 30 میلیون و 200 هزارفقره افزایش نشان می دهد. همچنین سرانه کارتهای برداشته به ازای هر نفر بیش از دوکارت بوده ات در حالی که کارت اعتباری برای هر 47 نفر یک کارت صادر شده است. همچنین به ازای هر پایانه بیش از 57 کارت برداشت صادر شده اما به ازایر هر کارتخوان کمتر از 0.7 کارت اعتباری صادر شده است. همچنین نسبت کارت اعتباری به برداشت در مهر سال های 90 و 91 به ترتیب 0.013 و 0.011 درصد بوده است.

در این میان نیز بانک ملی با 799 هزار و  998 کارت صادر شده تا مهر ماه امسال بیشترین رکورد را به ثبت رسانده است و در پله‌های بعدی نیز بانک‌های صادرات با 341 هزار و 284 کارت و بانک پارسیان با 253 هزار و 521 کارت قرار دارند. البته بانک‌های انصار، ایران زمین، پست بانک، توسعه صادرات، حکمت ایرانیان،‌دی، سامان، سپه،‌شهر، قرض الحسنه مهر ایران، کارآفرین و گردشگری هیچ کارت اعتباری تا مهر ماه امسال صادر نکرده‌اند.

روند صدور کارت‌های اعتباری صادر شده نشان می‌دهد در شهریور ماه سال گذشته رقمی بالغ بر یک میلیون و 460 هزار و 398 قطعه کارت اعتباری صادر شده و نسبت کارت‌های اعتباری صادر شده به کارت‌های نقدی در اردیبهشت ماه سال جاری 1.25 بوده است در حالی که در پایان شهریور ماه سال گذشته یعنی زمانی که عقد مرابحه به شبکه بانکی ابلاغ شد این نسبت به حدود 1.35 درصد رسیده بود. این در حالی است که در سال 87 تنها کمتر از یک درصد کارت‌های صادر شده از سوی شبکه بانکی کشور شامل کارت‌های اعتباری بود و در اردیبهشت سال 89 هم سرانه صدور کارت‌های اعتباری در ایران فقط 6هزارم درصد بود که به این ترتیب می‌توان حرکت صدور کارت‌های اعتباری در کشور را رو به پیشرفت اما آهسته خواند.

نظر شما چیست؟