بررسی دلایل چاپ پول و آثار آن در اقتصاد کشور

آقای محمودی در ابتدا می خواستم بدانم منظور از خلاصه دارایی هایی خارجی بانک مرکزی چیست؟

اگر منظور از دارایی های خارجی در خلاصه دارایی ها و بدهی بانک مرکزی باشد؛ مجموعه ای از ذخایر بانک مرکزی است و معمولا وارد مباحث ارتباط این مسأله با بودجه دولت نمی شوند چون آن مقوله دیگری است. آنچه که ما به آن دارایی های خارجی می گوییم، مجموعه ای از ذخایر ارزی،طلا و اسناد ارزی بانک مرکزی است. معمولا برای به دست آوردن این ترازنامه ریال در نرخ ارز ضرب می شود و این ترازنامه به دست می آید. دارایی های خارجی بانک مرکزی ارز، طلا و اسناد ارزی است که نرخ هرکدام در نرخ دلار و یورو ضرب می شود و همه بر اساس ریال محاسبه می شود.

فکر نمی کنید باید این اطلاعات به روز رسانی شود؟ به عبارتی قیمت دلار و یورو هر روز در حال تغییراست.

اگر به آمار نگاه کنید، خواهید دید که هر سالی متوسط نرخ تبدیل را در سال مربوط به خودش دارد.

به نظر می رسد که اگر قصد محاسبه نرخ رشد را داشته باشیم، به دلیل تغییر نرخ دلار و یورو در هر سال عدد واقعی حاصل نمی شود؟    

بله؛ این مانند حساب سود و زیان ترازنامه شرکت ها و به صورت ریالی است. همان قدر که حساب مالی شرکت ها نسبت به 5 سال پیش تغییر کرده است، به همان اندازه امسال این آمار می تواند نسبت به سال های گذشته برای ما بی معنا باشد؛ چون تناسب قدرت خرید در آن نیست.

فکر می کنم مقایسه سالانه بی معنا باشد؟

یقینا امکان مقایسه وجود دارد و مثل این می ماند که ترازنامه مالی یک روزنامه را نسبت به سال های قبل مقایسه کنیم و همیشه باید حواسمان باشد که 100 میلیون تومان امروز با 5 سال پیش خیلی فرق دارد.

ممکن است اگر نرخ تورم را از درون آن بیرون بکشیم، تمام آن زیان باشد؟

بله – اگر بخواهیم مقایسه معناداری انجام بدهیم، باید به قیمت های واقعی ونرخ ارز رجوع کنیم؛ وگرنه این برابری تفاوت نرخ ریالی ارز و دلار در آن نهفته است و ممکن است اگر کاهش و یا افزایش نرخ ارز داشته باشیم، این آمار بی معنی شود.

بحث تآثیر ارز و مالیات تأثیر ارز به کجا رسید و استدلال بانک مرکزی این بود که زمانی که دلار را می فروشید تا زمانی که پول به بانک مرکزی برمی گردد، تفاوت قیمت به وجود می آید و منظور ما به التفاوتی است که در این شرایط به وجود می آید.

آن عددی که شما به آن اشاره می کنید، نمی تواند عدد قابل توجهی باشد. آن چیزی که دولت از بانک مرکزی گرفت مالیات بر تجدید ارزیابی دارایی های خارجی بانک مرکزی بود که بالغ از 30 هزار میلیارد ریال بود.

بحث این است که دلار در گذشته فروش نرفته بود اما بانک مرکزی ریال را به دولت داده بود و این زمان می برد؛ این دلار عملا باید فروخته می شد اما به فروش نرفته بود و این میزان در قالب چه حساب هایی جای می گیرد؟

این همیشه وجود دارد و آنچه که دولت به عنوان درآمد و فروش نفت تصویب می کند؛ در واقع به این معناست که این حجم از ارز را در طول سال مالی مورد نظر بانک مرکزی به نیابت از دولت از شرکت نفت وصول کند و ما به ازای ریالی آن را به حساب خزانه داری و وزارت امور اقتصادی و دارایی بریزد و دولت خرج کند.

در واقع تغییرات دارایی های خارجی بانک مرکزی با این عدد و آنچه که مجلس تصویب می کند ارتباطی ندارد چون همیشه امکان دارد که تغییرات دارایی های خارجی بانک مرکزی یا میزان فروش ارز بانک مرکزی از درآمد نفت کمتر یا بیشتر باشد. به عبارت دیگر ممکن است بانک مرکزی به میزانی که ارز از دولت بابت نفت می خرد بیشتر ارز بفروشد و دارایی های خارجی افت کند و یا بالعکس کمتر ارز به بازار بفروشد و از بابت ارزی که بابت نفت خریده است ؛ دارایی های خارجی بالا برود و این دو چیز متفاوت است و ربط به یکدیگر ندارد. البته بخشی از افزایش یا کاهش دارایی های  بانک مرکزی ناشی از ارز نفت است.

سرفصل های آن به غیر از فروش نفت چیست؟

سرفصل های آن تمام ارزهایی که سیستم بانک مرکزی می خرد را شامل می شود. مثلا در زمان گذشته که نرخ ارز ما یکسان بود، صادرکننده های غیرنفتی ارز خود را به بانک های تجاری داده و آن بانک ها ارز را به بانک مرکزی منتقل می کردند؛ بنابراین بانک مرکزی فقط از دولت بابت نفت ارز نمی خرد بلکه بخش خدمات و توریسم هم به بانک ها ارز می فروشند.

ریالی که بانک مرکزی بابت خرید می پردازد از کدام محل است؟

بانک مرکزی یا ریال چاپ می کند یا ارز را در بازار می فروشد؛ به عبارتی بانک مرکزی از صادرکننده ارز می خرد و به واردکننده ارز می فروشد.

بانک مرکزی می تواند از محلی که پول چاپ می کند، دلار هم بخرد؟

بانک مرکزی دائما درحال چاپ پول است و این امکان وجود دارد که از همان محل هم دلار بخرد. این پول ها به اداره خزانه تحویل داده می شود و در هر قسمت که بانک مرکزی اجازه دهد، پول به بانک ها ارائه می دهد.

این پول هایی که پرداخت می شود در چه ردیف هایی قرار می گیرند؟

بانک مرکزی تحت عناوین مختلف وام ،اعتبار و پرداخت ریالی به بانک ها تسهیلات ارائه می دهد.

چاپ پول بیشتر از چه طریق وارد بازار می شود؟

منشأ چاپ پول بیشتر بودجه ای است اما دلایل دیگری مانند نوسانات دارایی های خارجی هم در آن نقش دارد. در واقع باید تغییر منابع و مصارف بانک مرکزی را به صورت سالیانه استخراج کنیم تا منشأ تغییر در مصارف پول یا پایه پولی چه عاملی بوده است.

          جدول سهم بانک مرکزی در کل دارایی های خارجی