۱۰شهریور ۱۳۶۲ و روز بانکداری اسلامی

قانون عملیات بانکی بدون ربا و در دهم شهریور ماه سال 1362 از تصویب مجلس شورای اسلامی گذشت و سپس به تایید شورای نگهبان رسید

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک در دیماه سال 1358 با اعلام برقراری حداقل سود تضمین شده به جای بهره سپرده ها و کار مزد به جای بهره وامها و اعتبارات مورد مصرف بانکها،‌ اعلام شد که بانکها اسلامی شده اند،‌اما فقه اسلامی در زمینه اسلامی کردن بانکها و معاملات مالی – پولی ، احکام خاص خود را داشت تا مورد قبول همگان قرار گیرد.

 از این رو با همت متخصصان امور مالی – بانکی و اندیشمندان اسلامی،‌ پیش نویس قانون عملیات بانکی بدون ربا تهیه و به مجلس شورای اسلامی تقدیم شد و در دهم شهریور ماه سال 1362 از تصویب مجلس شورای اسلامی گذشت و سپس به تایید شورای نگهبان رسید و دستورالعملهای اجرایی مربوطه هم از تصویب شورای پول و اعتبار گذشت و به بانکهای سراسر کشور ابلاغ شد و به این ترتیب نظام بانکداری بدون ربا از اول فروردین 1363 به مرحله اجرا درآمد.


در هر حال ،‌نظام بانکداری بدون ربا در ایران براساس ضرورت اسلامی کردن عملیات بانکداری شکل گرفته است، اما نمی توان گفت که هنوز به اهداف خود دست یافته است و باید متفکران و صاحبنظران اقتصاد اسلامی با تحلیل و نقد مبانی حقوقی و نقد نظام بانکداری ایران، درجهت معرفی الگوهای عملی و ارایه راهکارهای اجرایی مناسب برای تثبیت نظام بانکداری بدون ربا در ایران گام بردارند.


روزی که قانون بانکداری بدون ربا یا بانکداری اسلامی مطرح شد. دولت با دو مساله اساسی روبه رو بود. مساله اول حرام بودن ربا در اسلام و تاکید قانون اساسی بر این موضوع بود که کلیه قوانین و مقررات در جمهوری اسلامی ایران باید متکی بر قوانین اسلامی باشد و اگر هر قانونی با قوانین اسلامی مغایرت داشته باشد، از سوی شورای نگهبان به اصطلاح «وتو» می شود. مساله دوم این بود که اصولا خصلت بانکداری بر سود پول استوار است.


بانک پول مردم را در برابر پرداخت بهره یا سود ( اگر چه ظاهری و کمتر از میزان تورم واقعی) می گیرد و با قیمت و بهره بالاتر به وام گیرندگان می دهد. اگر بانک به پول مردم سود یا بهره ندهد کسی در بانک سرمایه گذاری نمی کند و اگر مردم در بانک سرمایه گذاری نمی کند و اگر مردم در بانک سرمایه گذاری یا پس انداز نکنند بانک اصلا شکل نمی گیرد. در عین حال وجود بانک در اقتصاد کشور به قدری ضروری است که بدون وجود آن فرض اداره جامعه بدون اینکه با مشکلات ریشه ای روبه رو شود،‌غیر قابل تصور به نظر می رسد . ناچار باید راه حلی پیدا می شد که هم بانک ها باشند هم ربا نباشد.


ربا به معنای «زیاده براصل» چه بصورت پول و چه بصورت جنس درقرآن مجید صریحا موکدا منع شده است.


باتوجه به حرمت ربا در اسلام، از همان ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، مسئله بهره و به عبارت دیگر ربای بانکی مدنظر و مورد اعتراض مسئولان و فقهای گرانقدر قرار گرفت. امام خمینی (ره) در دیدار با اعضای شورای انقلاب در آبان ماه 1358 تاکید کردند که ربا باید هرچه زودتر از سیستم بانکی حذف شود. در سوم دیماه 1358، مسئولان وزارت امور اقتصادی و دارایی اعلام کردند که بهره از سیستم بانکی حذف می شود و از آن تاریخ به بعد بانکها به جای بهره ، 4 درصد کار مزد دریافت کردند و برای سپرده های سودی به عنوان حداقل سود تضمین شده با نرخ 7 تا 8/5 درصد درسال پرداخت شد.


قانون عملیات بانکی بدون ربا مصوب دهم شهریور سال 1362 ضمن تاکید بر خلاف ربا، حداقل سود تضمین شده و کار مزد ثابت،‌ نظر برحذف بهره از سپرده های قرض الحسنه و جاری و اعطای جوایز غیر ثابت نقدی یا جنسی برای این گونه سپرده ها و همچنین مشارکت در سپرده های مدت دار در اشکال مختلف عقود بانکی دارد.
عقود موجود در بانکداری بدون ربا با توجه به ماهیت آنها به دو گروه عقود مشارکتی و عقود با بازدهی ثابت تقسیم می شود.


در عقود مشارکتی ، بانک کل یا بخشی از سرمایه مورد نیاز یک فعالیت اقتصادی را تامین می کند و در نهایت مطابق قراردادی که با صاحب کار اقتصادی منعقد می کند،‌سود فعالیت مورد نظر را تقسیم می کنند و سهم هیچ یک از طرفین قبل از اتمام فعالیت اقتصادی معلوم نیست.


عقود مشارکتی خود شاخه های متعددی دارد که عبارتند از: مشارکت مدنی، مشارکت حقوقی مضاربه ، مزارعه و مساقات که شرح آن ها به تفصیل آمده است.


براساس عقود با بازدهی ثابت نیز، بانک کل یا بخشی از سرمایه مورد نیاز یک فعالیت اقتصادی را تامین می کند. تفاوت آن با عقود مشارکت این است که در این نوع عقود، بعداز انعقاد قرار داد و قبل از انجام دادن فعالیت اقتصادی، سود بانک معلوم و معین است و تحولات آتی و تغییرات احتماعی وضعیت مالی فعالیت مذکور از جهت سود و زیان ارتباطی به سود و مطالبات بانک از آن فرد ندارد . عقود با بازدهی ثابت عبارتند از:‌فروش اقساطی ، اجاره به شرط تفکیک ، سلف و جعاله.


سپرده ها نیز به سه نوع تقسیم می شوند که عبارتند از:
1- سپرده های دیداری
2- سپرده پس انداز
3- سپرده سرمایه گذاری که این سپرده به دو شکل کوتاه مدت و بلند مدت خواهد بود.

نظر شما چیست؟