توسعه دفاتر ICT روستایی شاید در ابتدای راه بیشتر یک طرح بدون اینده و زیان ده نشان می داد اما اکنون بعد از گذشت 6 سال از آغاز این طرح اکنون به یک نقطه اتکا و یک فرصت ارزشمند اقتصادی برای پست بانک درآمده است.
توسعه دفاتر ICT روستایی شاید در ابتدای راه بیشتر یک طرح بدون اینده و زیان ده نشان می داد اما اکنون بعد از گذشت 6 سال از آغاز این طرح اکنون به یک نقطه اتکا و یک فرصت ارزشمند اقتصادی برای پست بانک درآمده است و به نظر می رسد با توجه به برنامه هایی که در خصوص تنوع بخشی به خدمات بانکی و بیمه ای در این دفاتر پست بانک بخوبی ارزشهای این فرصت را دریافته است. در گفتگو پایگاه خبری بانکداری الکترونیک با مرتضی فراهانی عضو هایت مدیره بانک و مسئول حوزه ICT روستایی پست بانک روند اجرای طرح توسعه دفاتر ICT روستایی طی شش سال اخیر مورد بررسی قرار گرفته است. مصاحبه با فراهانی از پی می آید:
***********************************
اگر بخواهیم یک نصویر کلی از طرح توسعه دفاتر ICT روستایی برای مخاطبان ارائه دهیم این تصویر چگونه خواهد بود؟
برای ایجاد زمینه ارائه خدمات دولتی و سایر خدمات ضروری مورد نیاز جوامع روستایی از جمله خدمات مالی و بانکی و نیز تعهد دولت ایران به سران جامعه جهانی اطلاعاتی در آذر ماه 1382 در ژنو برای ایجاد امکانات ارتباطی در روستاهای کشور و دسترسی جوامع روستایی به اینترنت ، برابر قانون برنامه چهارم توسعه (88-84) ، وزارت ار تباطات و فناوری اطلاعات مکلف به راه اندازی 10000دفتر ارتباطات و فناوری اطلاعات ICT روستایی تحت عنوان پیشخوان دولت تا پایان سال 1388 شد . این مهم در پایان سال 89 محقق شد و پست بانک در نظر دارد تعداد این دفاتر را تا پایان برنامه پنجم توسعه به 16 هزار دفتر افزایش دهد.
اصولا اهداف کلی طرح ایجاد ارتباطات و فناوری اطلاعات ICT روستایی را به اختصار چه بوده است؟
اهداف طرح ایجاد ارتباطات و فناوری اطلاعات ICT روستایی یا به تعبیر دیگر ایجاد دفاتر ICT روستایی را می توان به طور کلی در 8 مورد زیر خلاصه کرد:
1) ارائه خدمات دولتی در قالب پیشخوان دولت بدون مراجعه روستائیان به شهرها
2) افزایش سطح دسترسی روستائیان به خدمات پایه پولی و بانکی
3) افزایش نقاط تماس به منظور سهولت دسترسی مردم .
4) جلوگیری از رشد روز افزون جمعیت وشلوغی شهرها
5) جلب سرمایه گذاری های بخش غیر دولتی و ایجاد اشتغال در بخش خصوصی
6) کاهش تصدی گری دولت و افزایش بهره وری.
7) کاهش تردد مردم و جلوگیری از افزایش آلودگی
8) ایجاد بستر دولت الکترونیک .
قبل از اجرای طرح چگونه مطالعاتی در باره روستا انجام شد؟ بانکداری در روستا اکنون چگونه است؟
طبیعتا سعی شد تا یک تصویر کلی از تعداد و جمعیت روستا و همچنین شاکله اقتصاد روستایی در کشور به وجود آید بر این اساس مشخص شد که تعداد روستاهای بالای 50 خانوار حدود 34 هزار و 500 روستاست. در نهایت اینکه در آخرین آمار تعداد شعب بانک ها در روستا نشان دهنده پیشی گرفتن پست بانک است. امار زیر گویای این مسئله است. ، تعداد شعب پست بانک نزدیک 10هزار دفتر ( 9920 شعبه) است. در همین حال در روستاهای کشور بانک صادرات507 شعبه و بانک کشاورزی 552 شعبه دارند. همچنین سهم روستاها از خدمات بانکی بدون پست بانک معادل 3 درصد است اما این سهم با پست بانک بالغ بر 32 درصد است
پست بانک چه نوع سرویس هایی در دفاتر ICT ارائه می دهد؟
برخی خدمات پست بانک در دفاتر ICT به شرح زیر است این خدمات حدود 9 خدمت مورد نیاز مردم روستاست که در این میان خدمت افتتاح حساب برای واریز یارانه نقدی و سود سهام عدالت روستاییان همچنین خدمات بانکداری الکترونیکی ONLINE از طریق ابزار های الکترونیکی نظیر POS و ATM از خدماتی است که از اهیمت بیشتر برخوردارند. این خدمات به شرح زیر است:
1- سرویس حساب قرض الحسنه پس انداز
2-سرویس دریافت وجوه قبوض مصرفی
3- سرویس ثبت نام تلفن ثابت و همراه
4- کمک به تشکیل پرونده اعطای تسهیلات در قالب عقود اسلامی
5- سرویس بانکداری الکترونیکی ONLINE از طریق ابزار های الکترونیکی نظیر POS و ATM وpin pad و ……
6- سرویس پرداخت یارانه یک میلیون و 358 هزار سرپرست خانوار از روستائیان به میزان 2 هزار و 200 میلیارد ریال در هر ماه و کسب رتبه پنجم در شبکه بانکی
7- سرویس پرداخت سود سهام عدالت برای دو میلیون وهفتادوچهار هزار نفر به میزان 1600 میلیارد ریال و کسب رتبه اول در شبکه بانکی
8- ارائه خدمات مربوط به پرداخت و دریافت یارانه نقدی و سود سهام عدالت
9- سرویس پرداخت حقوق صد و هشتادو پنج هزار نفر نفر از مددجویان کمیته امداد به میزان 200 میلیارد ریال در هر ماه
10- سرویس پرداخت حقوق صدو سی هزار نفر از مستمری بگیران تاًمین اجتماعی به میزان 500 میلیارد ریال در هر ماه
دفاتر روستایی پست بانک تا چه حد در فرهنگ سازی استفاده از بانکداری الکترونیک موثر بوده است؟
مطالعات ما نشان می دهد ایجاد دفاتر روستایی در راستای اهداف زیر موثر بوده است از جمله اینکه بر جنبش نرم افزاری و تولید علم و دانش در راستای رشد وتوسعه اقتصادی در چشم انداز بیست ساله کشور تاکید کرده است.امکانات ارتباطی روستاها که در سند راهبردی توسعه فناوری ارتباطات و اطلاعات ملی مورد تاکید است را توسعه داده است. هزینه ها با استفاده از شیوه های الکترونیک بانکداری کاهش یافته، بستر لازم برای توسعه دولت الکترونیک و کاهش شکاف دیجیتالی فراهم شده است. همچنین جذب و حفظ مشتریان در جغرافیای مکانی گسترده صورت گرفته و اعتبار بانک به دلیل نوآوری و ارائه خدمات جدید در روستاها افزایش یافته است ضمن اینکه دسترسی سریع به خدمات بانکی با قابلیت دسترسی لحظه ای در روستا ها فراهم شده است.
بانکداری الکترونیکی در دفاتر روستایی پست بانک از چه سطح کیفی برخوردار است؟
ببینید همزمان با توسعه کمی دفاتر خدمات بانکی، پست بانک با انتخاب و استقرار سیستم جامع بانک (Core Banking) در این مراکز و ارتباط آنها بشکل Online به توسعه کیفی خدمات پرداخته است. همچنین بانک در نظر دارد با نصب و راه اندازی سیستم مدیریت خدمات کارت و سوئیچ اقدام به راه اندازی دستگاههای ATM ، POS و PINPADنماید تا بستر مناسبی را برای اجرای عملیات بانکی Online بشکل 24 ساعته فراهم نماید. ضمن آنکه در کنار ارائه سرویس های جامع بانکی ، بدنبال برقراری سرویس های پرداخت الکترونیک، بانکداری اینترنتی ، پرداخت از طریق موبایل به عنوان سرویس های ارزش افزوده است. چنانچه این خدمات در روستا ها عملیاتی شود در حقیقت هیچ روستایی نیازی ندارد تا برای انجام عمل بانکی و حتی خرید روزانه به شهر یا مرکز شهرستان مراجعه کند.
نگاهی هم به گذشته بیندازیم عملکرد ایجاد دفاتر روستایی از ابتدا تا کنون چه روندی داشته است؟
براساس آمار موجود از سال 84 تا 89 میزان دفاتر ایجاد شده در جدول زیر آمده است همچنین هزینه ایجاد دفاتر روستایی که به طور متوسط حدود 18 میلیون تومان است همچنین ارقام جدول نشان میدهد 41 درصد منابع بانک در سال 89 از محل دفاتر روستایی محقق شده است این در حالی است که در سال 86حدود 10 درصد بوده است.
پست بانک درباره حضور در روستا در اینده چه چشم اندازی را ترسیم کرده است؟
در حقیقت چشم انداز آتی که پست بانک در خصوص توسعه دفاتر روستایی دارد بیشتر معطوف ارائه خدمات متنوع بانکی در این دفاتر است. به طور خلاصه این خدمات عبارتند است:
1) سرویس نمایندگی فروش .
2) سرویس خدمات الکترونیکی از طریق ابزارهای الکترونیکی ATM ، PIN PAD ، POS ، کارت اعتباری و…
3) دریافت وجوه عوارض دهیاری ها و شهرداری ها .
4) دریافت وجوه عوارض قبوض جرائم رانندگی .
5) ارائه خدمات بیمه ای .
6) ثبت نام حج و عتبات عالیات .
7) بازاریابی صدور ضمانت نامه های بانکی .
8) ارائه خدمات ارزی.
در حوزه اشتغالزایی نیز آماری از عملکرد دفاتر داشته اید؟
در حقیقت ایجاد اشتغال در دفاتر ICT یکی از نقاط عطف مهم در طرح است. ضمن اینکه هدف اصلی ایجاد دفاتر ، بستر سازی برای توسعه اقتصاد روستایی و در کل ایجاد مشاغل کشاورزی و صنعتی در روستاست. اما به صورت خلاصه اشتغالزایی نیز از نظر مسئولان پست بانک از اهیمت بالایی برخوردار است. آماری از اتغال در دفاتر روستایی به شرح زیر است.
میزان اشتغال دفاتر ICT روستایی
در بخش درامد زایی نیز به طور متوسط هر دفتر در سالهای اخیر سالانه چه میزان درامد داشته است؟
در بخش درآمد هم در سال 89 به طور متوسط هر دفتر روستایی حدود یک میلیون و 140 هزار ریال بوده است منتها وقتی به نمودار رشد درامد نگاه می کنیم می بینیم نسبت به سال 84 این سرانه 10 برابر شده است و این به معنای تنوع خدمات بیشتر در این دفاتر است. ضمن اینکه صاحبان دفاتر غیر از ارائه خدمات پست بانک از محل های دیگر هم درامد کسب میکنند. همچنین با توجه به چشم انداز طرح دفاتر روستایی در سالهای اتی از درامد بالاتری برخوردار خواهند شد.در هر حال جدول سرانه دفاتر روستایی پست بانک به شرح زیر است.
تا اینجا از فرصتها و نتایج اقتصادی و غیر اقتصادی توسعه دفاتر ICT روستایی پست بانک صحبت شد اکنون این سوال هم مطر ح است که چالش های اجرای طرح چه بوده است؟
سوال خوبی را مطرح کردید. همانطور که می دانید بستر توسعه در محیط روستا به دلیل ساختار اجتماعی و اقتصادی آن خیلی کند تر از شهرها فراهم شده است. و اغلب می بینیم که این بستر با اشکالات بسیار همراه است بنابراین برای ورود و سرمایه گذاری در روستا آن هم سرمایه گذاری در حوزه بانکی که مبتنی بر بانکداری الکترونیک است طبعا بسیار همراه با ریسک و مشکلات است. بنابراین در گام اول بزرگترین چالش روبرو فقدان یک بستر توسعه مناسب برای استقرار دفاتر ICT روستایی است چالش بعدی آشنا کردن و اموزش دادن مردم روستا در خصوص خدمات این دفاتر است. قبول کنیدگذر از این دو مشکل چندان ساده نبوده است. اگر چه اکنون پست بانک 10 هزار دفتر روستایی در روستا دارد و این دفاتر از شبکه اینترنت و مخابرات به سادگی استفاده می کنند و مردم نیز با خدمات این دفاتر آشنا هستند اما وقتی به گذشته یعنی سال 84 برمیگردیم می بینیم که پست بانک قدم در راه بسیار سختی گذاشته است.
نظر شما چیست؟