تعامل کامل فراز شهری و سیمیای روستایی در پست بانک

پست بانک ایران اکنون با دو سیستم کربنکینگ شهری و روستایی فعالیت می کند. فراز شعب شهری پست بانک را پشتیبانی می کند و سیمیا به دفاتر روستای این بانک سرویس می دهد. فرهاد بهمنی رئیس اداره کل تولید و توسعه نرم‌افزارهای پست بانک معتقد است این دو سیستم یک پارچه به خوبی همدیگر را پشتیانی  می کنند و مشکلی وجود ندارد. وی در گفتگوی خود با پایگاه خبری بانکداری الکترونیک علاوه بر اینکه به شایعات و انتقادات درباره شرکتها ی طراح کربنکینگ و چگونگی طراحی و پیاده سازی این سیستمها ی یک پارچه پاسخ داده و در عین حال مروری بر روند پیاده سازی این نرم افزارها داشته است. گفتگو با بهمنی از پی می آید.

*****************************************

پیاده سازی نظام یکپارچه در پست بانک از کی و چگونه کلید خود؟

پست بانک از سال 81 تصمیم به خریداری «کر» گرفت و اجرای این طرح را به مناقصه گذاشت و شرکت های داخلی و خارجی شرکت کردند و شرکت «تمنوس» سوئیس در مناقصه برنده شد و پارتنر آن هم شرکت داده پردازی بود وبدین ترتیب قرار شد ، شعب پست بانک طی دو سال به سیستم کربنکینگ مجهز شوند.

 متاسفانه پس از دو سال کار نهایی نشد و نتوانستیم کربنکینگ را همه جا نصب کنیم دو سال هم قرارداد تمدید شدو در انتهای چهار سال هم که قرارداد به پایان رسید بازهم کار نهایی نشد به طوری که در آن زمان پست بانک 400 شعبه داشت که تنها در 200 شعبه تنها چند سرویس راه اندازی شده بود مثل کوتاه مدت، جاری و قرض الحسنه و می توان گفت که پروژه تقریبا  با شکست مواجه شد .

*علت این مسئله چه بود؟

برخی کربنکینگ های خارجی علی رغم اینکه در خارجه پاسخگو هستند اما ممکن است در ایران به مشکل برخورد کنند زیرا در خارج به اندازه ایران شعب وسیع وجود ندارد دیگر اینکه بانک های خارج عمدتا coustomer base و مشتری محور هستند ولی در ایران علی رغم اینکه بانک مرکزی در گزارشات و سمینارهایش روی کربنکینگ تاکید می کند اما عملا از بانک ها گزارش هفتگی خلاصه دفتر کل استانی در خواست می کندو به طور کلی سیستم بانکی ایران با دنیا متفاوت است.

*پس از تمنوس سرنوشت کربنکینگ پست بانک چه شد؟

 به هر حال پس از اینکه این نرم افزار نهایی نشد از انجا که به لحاظ نهادهای نظارتی برای پست بانک مشکلاتی ایجاد شده بود ، نمی توانستیم قرارداد جدید ببندیم بنابراین تلاش کردیم یک نرم افزار جاری بنویسیم که بتواند پاسخگوی نیاز مشتریان ما باشد در نهایت کار را آغاز کردیم که نسبتا خوب پیش رفت و بدین ترتیب تصمیم گرفتیم این را کربنکینگ قرار دهیم و بدین ترتیب با این پایه ظرف دو سال کارشناسان بانک یک کربنکینگ نوشتند به اسم «فراز» که رونمایی نیز شد و رئیس جمهور نیز حضور داشت . در حال حاضر حدود دو سال است که این نرم افزار در کلیه شعب پست بانک کار می کند و تمامی سیستم های نوین بانکی نیز روی آن پیاده سازی شده است.

*پس چطور شد که کربنکینگ جدید در پست بانک طراحی و پیاده سازی شود؟

از آنجا که پست بانک زیرمجموعه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (ICT) است رسالت دیگری تحت عنوان پیشخوان دولت الکترونیک نیز برعهده پست بانک قرار دارد که در روستاها اجرایی می شود.
 طرح ملی آن صد هزار نقطه بوده که در فازیک 20 هزار نقطه مدنظر قرار گرفته به طوریکه در 20 هزار نقطه دولت قرار است سرویس های الکترونیک را ارایه دهد که بخش مالی آن برعهده پست بانک است. در اوایل ما کار را با آف لاین آغاز کردیم زیرا بسیاری جاها هنوز بستر مخابراتی آن آماده نبود بنابراین مناقصه ای برگزار کردیم و یک سیستم کربنکینگ برای روستاها ایجاد کردیم خود روستاها 20 هزار نقطه است که از یک بانک بزرگ نیز وسیع تر است در این مناقصه کیش ویر، بهستان و… شرکت کردند که در نهایت بهستان به خاطر قیمتش برنده شد و با این شرکت وارد کار شدیم و این پروژه حدود دو سال است که اجرا شده و در بیش از 10 هزار روستا در حال حاضر خدمت آنلاین ارایه می شود.

*یعنی اکنون بانک با دو کربنکینگ فعالیت میکند؟

بله، این سیستم را با کمک بانک و شرکت طراح به سیستم اصلی بانک متصل کردیم به طوریکه در حال حاضر سرویس های کارت ما در هر دو مجموعه کار می کند. در روستاها نیز ATM راه اندازی کردیم به طوری که حدود 400 خودپرداز در روستاها داریم بنابراین ما توانسته ایم خدمات شتاب را تا سطح روستاها ببریم و همه اتفاقات ظرف دو سال اخیر افتاده است.

*اکنون کرهای پست بانک چه خدماتی را به صورت مشترک ارائه میکنند؟

در حال حاضر  اینترنت بانکینگ پست بانک فعال است و تمام خدمات شتابی در آن ارایه می شود. موبایل بنکینگ پست بانک نیز فعال است که هم روی GPRS و هم روی SMS فعال کردیم .سیستم دفاتر روستایی ،سیستم سیمیا است و همانطور که اشاره شد متعلق به شرکت بهستان است که تمام سرویس ها روی کربنکینگ سیمیا ارایه می شود و اگر به دفاتر پست بانک در سطح روستا مراجعه شود این سیستم نرم افزاری جامع همه خدمات را ارایه می دهد.
همچنین پست بانک در دورترین نقطه نیز سرویس های بانکداری الکترونیک ارایه می دهد.
کارتخوان های فروشگاهی پست بانک نیز به مرز 11 هزار دستگاه نزدیک شد ه است.در خصوص Pin pad نیز 400 تا برای شهری و حدود ده هزار تا نیز برای روستاها در حال راه اندازی است.

*به نظر شما عملکرد دو کربنکینگ با هم بهتر است یا اینکه یک کربنکینگ واحد در  بانک فعال باشد؟

در مقام مقایسه ،دو سال پیش تاکنون تغییرات بسیاری صورت گرفته  است. کار کردن و پیاده سازی خدمات در یک شعبه شهری با یک شعبه دور افتاده روستایی روی ADSL بسیار متفاوت است و مسایل جانبی بسیار و مشکلات شبکه و سخت افزاری فراوانی وجود دارد بنابراین پس از گذشت دو سال سیستم خوب جواب می دهد به طوریکه در یارانه های مرحله دوم نزدیک به یک میلیون و 300 هزار نفردر پست بانک ثبت نام کردند اخیرا نیز پست بانک به لحاظ کیفیت خدمات در خصوص یارانه ها از سوی بانک مرکزی دومین بانک شناخته شد.

بنابراین در ارایه خدمات قبل و بعد از پیاده سازی سیمیا تفاوت زیادی احساس می شود قبلا خدمات ما آف لاین بوده و با یکسری راه حل های ابتکاری یک سیستم جانبی تحت وب نوشته بودیم که در روستاها یکسری کارهای اولیه را انجام می داد اما با پیاده سازی کربنکینگ همه خدمات پوشش می یابد.

*چرا تمنوس در پست بانک شکست خورد؟

واقعیت این است که در زمانی که پست بانک تصمیم گرفت این کار را انجام دهد در ایران به مفهوم واقعی نرم افزار کربنکینگ نداشتیم به همین دلیل یک مناقصه بین المللی برگزار کردیم و شرکت های خوبی شرکت کردند. تمنوس هم انصافا شرکت قابل قبولی است و در رنکینگ بین المللی مطرح است مدیریت ما ریسک بزرگی کرد و در آن زمان کار درستی هم بود اما چند عامل در شکست این پروژه دخیل بود. اول اینکه شرکت تمنوس با شرایط بانکی ایران چندان آشنا نبود اگرچه ما در بسیاری از کشورها عقود اسلامی داریم اما در ایران به مراتب خاص تر است و شناخت کافی وجود نداشت دومین عامل شرکت داده پردازی بود اگر چه شرکت داده پردازی از شرکت های بزرگ و مطرح در این حوزه محسوب می شود اما در این زمینه بسیار ضعیف عمل کرد.

سوم اینکه پست بانک در آن زمان هنوز بانک نشده بود به طوریکه یک موسسه مالی بود که کار بانکی می کرد بنابراین ما همزمان هم خود را استانداردسازی می کردیم و هم کربنکینگ پیاده می کردیم .البته مباحث مدیریتی نیز واقعا دخیل است و مدیریت پایداری وجود نداشت.

نکته دیگر که در این زمینه دخیل بود مشکلات بانک مرکزی است که به اعتقاد من بانک مرکزی هنوز تکلیفش با خودش مشخص نیست. زیرا همزمان که سخن از کربنکینگ می زند یکسری چیزهایی می خواهد که چندان با کربنکینگ سازگار نیست. وقتی سخن از کربنکینگ می آید یعنی سیستم متمرکز و مشتری محور. اما اگر همزمان گزارشات استانی و شعبه ای بخواهد در واقع ساختار را به هم زده است به همین دلیل می توان گفت خیلی از مشکلاتی که برای تمنوس ایجاد شد برای این بود که ما گزارشات خاص بانک مرکزی از آن درخواست می کردیم و برای همین به مشکل برخورد کرد.

البته کار با داده پردازی به دادگاه کشیده شد و توانستیم با مستندات خود آنها را در دادگاه محکوم کنیم.
وهمانطور که اشاره کردم پافشاری، قاطعیت و پایداری مدیریتی نیز در پیاده سازی یک نرم افزار بسیار تاثیرگذار است.
در عین حال  به اعتقاد من خود نرم افزار شرکت تمنوس نیز دارای یکسری ضعف ها بود.

*درخصوص حواشی که در مورد شرکت فراز وجود دارد و گفته می شود سیمیا با رقم پایینی خریداری شده که برای یک کربنکینگ واقعی ناچیز است و یکسری انتقاداتی در این خصوص به پست بانک وارد است که این امر سبب شده کربنکینگ پست بانک کیفیت لازم را نداشته باشد؟

در خصوص قیمت سیمیا که گفته می شود بسیار ارزانتر از یک کربنکینگ واقعی است باید بگویم این قیمت پیشنهادی شرکت بهستان است. قیمت اولیه دو میلیارد و 500 میلیون تومان که بانک از شرکت درخواست تجدیدنظر کرد و با توجه به اینکه تجربه قبلی در پیاده سازی «کر» را داشت پیشنهاد کرد که بانک در بسیاری موارد با شرکت همراهی کند و بدین ترتیب تخفیف گرفته شد و به یک میلیارد و 750 میلیون تومان رسید.
 به هر حال شرکت بهستان نیز این نگاه را داشته است که اگر بتواند کربنکینگ خود را به پست بانک ارایه کند به لحاظ بازاریابی برای این شرکت بسیار موثر خواهد بود که منطقی هم به نظر می رسد.

*ارزیابی بانک از کیفیت سیمیا چگونه است؟

این نرم افزار در ابتدای قرارداد واقعا ضعیف بود اما طی این دو سال هم شرکت از بانک تجربیات زیادی کسب کرد و هم بانک دفاتر خود را گسترش داده و بحث انتقال تجارب در این زمینه به خوبی صورت گرفته و شرکت از تجارب پست بانک استفاده زیادی کرد. مخصوصا بانکی که خودش یک کربنکینگ طراحی کرده است و می توان گفت این قرارداد برای شرکت بسیار مفید بود و سود زیادی کرد بنابراین در ابتدا سیستم سیمیا نرم افزار ضعیفی بود اما به مرور با تجربه ای که از پست بانک کسب کرده اند و تجاربی که خودشان طی این مدت کسب کرده اند امروز در وضعیت بهتری قرار دارند .

*اینکه گفته می شود خواست وزارت ارتباطات بوده که یک نرم افزار جدید جامع خریداری شود توضیح دهید؟

در خصوص مباحث حاشیه ای که گفته می شود که وزارت ارتباطات خرید نرم افزار سیمیا را تکلیف کرده واقعا اینطور نیست زیرا زمانی که بانک می خواست سیستم کربنکینگ برای دفاتر روستایی داشته باشد «فراز» پست بانک هنوز نهایی نشده بود البته بخش هایی پیاده سازی شده و بخش هایی نه.

 از طرفی دولت به وزارت ICT تکلیف کرده بود که باید دفاتر روستایی راه اندازی شوند و از این لحاظ وزارت ICT به ما فشار می آورد که شما باید کربنکینگ دفاتر را راه اندازی کنید به طوریکه وزارت ارتباطات از لحاظ مالی کمک می کند و در مقابل پست بانک باید با این هزینه کربنکینگ را راه اندازی کند.

در آن زمان نمی توانستیم از فراز استفاده کنیم البته اگر امروز بود می توانستیم و در شرایط کنونی می توانیم بگوییم که فراز کاملا قابلیت و توانایی این کار را دارد و در دفاتر هم کاملا پاسخگو است اما دو سال پیش نمی توانستیم زیرا فراز هنوز تکمیل نشده بود اگر به لحاظ زمانی بررسی کنیم کاملا متوجه می شویم که فراز در آن زمان تکمیل نشده بود و وزارت ICT نیز به دلیل تکلیف دولت باید در نقاط روستایی خدمات الکترونیکی به مردم ارایه می کرد بنابراین به مناقصه گذاشته شد و با کمک و هزینه وزارت ارتباطات این کار صورت گرفت.

*چرا این هزینه را روی نرم افزار«فراز» سرمایه گذاری نکردید؟

تفاوتی نداشت زیرا اگر هزینه هم می کردید مساله مهم دیگر زمان بود زیرا ما کربنکینگ آماده می خواستیم و اگر در همان برهه زمانی کربنکینگ انتخاب نمی کردیم وزارت ICT کمک مالی نمی کرد به طوریکه به محض اینکه مناقصه انجام شد وزارت هزینه را به پست بانک تقبل کرد یکسال پس از این قضیه «فراز» نهایی شد و طی این یکسال ما سیمیا را در بسیاری از نقاط پیاده سازی کرده بودیم و کار می کرد اگرچه کیفیت آن پایین بود ولی به هر حال کار می کرد بنابراین با توجه به آنچه که گفته شد منطقی بود که بانک به صرف و صلاح عمل کند.

علاوه براین اختلافات حاشیه ای نیز بین دو وزارتخانه وجود دارد به طوریکه مدیرعامل وزارت ICT می گوید بانک هنوز زیرنظر وزارت ارتباطات است  بنابراین این وزارت باید مدیرعامل بانک را تعیین کند از سوی دیگر وزارت اقتصاد معتقد است این بانک در جریان خصوصی سازی است و تمام شرکت های درون خصوصی سازی هم مدیریتش با وزارت اقتصاد است بنابراین این یک بحث کاملا حاکمیتی است و به بدنه کارشناسی بانک هیچ ارتباطی ندارد.

*در خصوص نرم افزار فراز نیز گفته های وجود دارد؟

 در خصوص  فراز باید تاکید کنم  این نرم افزار در بانک نوشته شده و کاملا هم متعلق به بانک است و هیچ کس هم نمی تواند بگوید که من شرکتی تاسیس کرده ام که فراز مربوط به این شرکت است.

خیلی از بانک ها یکسری شرکت ها را ثبت کردند مثل بهسازان ملت، فناپ پاسارگاد، پرداخت الکترونیک پارسیان و… که کارهای پرداخت الکترونیک بانک را انجام می دهند و درآمدزایی هم می کنند اما بانک های دولتی پس از تصویب قانون دیگر نمی توانند این کار را انجام دهند بنابراین پست بانک امکان این کار را نداشت و حتی این پیشنهاد به مدیرعامل وقت آن زمان یعنی آقای افضلی شد اما به دلیل قانون امکان پذیر نبود بنابراین شرکتی وجود نداشت.

اما نرم افزار فراز متعلق به خود بانک است و مالکیت معنوی آن از آن پست بانک است و هیچ کس هم حق ندارد حتی اگر شرکتی داشته باشد نه ادعایش را بکند و نه احساس مالکیت روی آن داشته باشد بانک صاحب این نرم افزار است و source آن را در اختیار دارد.

در حال حاضر سیستم اصلی بانک فراز است. البته در روستاها سیمیا کار می کند که اطلاعات سیمیا نهایتا به فراز منتقل می شود و گزارشات مالی بانک از طریق فراز به بانک مرکزی منتقل می گردد.

*آیا ممکن است زمانی اطلاعات و دیتاها از فراز به سیمیا به طور کامل منتقل شود ویا بالعکس؟

همچنین قراری نیست و نظر پست بانک این است که نباید بین مشتری روستا و شهر تفاوتی قایل شد و چه نرم افزار سیمیا باشد و چه فراز، قرار این است که مشتری نباید هیچ چیز را احساس کند و اگر کارت پست بانک را آورد در هر ATM جواب دهد و به هر شعبه پست بانک چه روستا و چه شهر که مراجعه کرد خدمات به مشتری ارایه شود بنابراین دو سیستم فراز و سیمیا باید به صورت آنلاین ارتباط داشته باشند و در حال حاضر هم این دو سیستم با هم کار می کنند و اینکه در نهایت زمانی بانک تصمیم بگیرد فراز را به روستاها ببرد یا بالعکس سیمیا را به شهر بیاورد یک تصمیم مدیریتی است که البته یک پروسه یک یا دو ساله خواهد بود زیرا migration اطلاعات باید دقیق صورت گیرد و همین الان هم در سیمیا تسهیلات نداریم ولی در فراز داریم از طرفی سیمیا را در بسیاری نقاط داریم ولی فراز را در بسیاری نقاط نداریم بنابراین  بهترین و منطقی ترین تصمیمی بود که گرفته شد و همین امروز هم این تصمیم کاملا منطقی به نظر می رسد زیرا اصل ، مشتری مداری و ارایه خدمات با کیفیت بالا است و اگر به پست بانک مراجعه می کند چه در روستا و چه در شهر باید خدمات را بگیرد این دو سیستم کاملا با یکدیگر هماهنگ عمل می کنند و هر دو سیستم متعلق به بانک است.

*وقتی از کربنکینگ نام می بریم یعنی یک سیستم کاملا یکپارچه و متمرکز با توجه به این تعریف چطور یک بانک می تواند دو کربنکینگ داشته باشد؟

شما می توانید این مساله را با شتاب معادل سازی کنید در شتاب به بانک های مختلف و کربنکینگ های مختلف با یک پروتکل مشترک سرویس داده می شود پس صورتی که شتاب بین بانک ها دارد ما در پست بانک داریم درست است که در نهایت همه اینها به هم ارتباط داده می شوند اما مهم این است که مشتری ما احساس نکند و خدمات را با کیفیت مطلوب دریافت کند.

ما بنا بر شرایط و اقتضاء مجبور شدیم که این کار را انجام دهیم اگر از همان ابتدا بود مطمئنا این کار را انجام نمی دادیم طی یک دوره ای نمی توانستیم قرارداد ببندیم و مناقصه برگزار کنیم خودمان نرم افزار را نوشتیم زمانیکه فعال کردیم و در مرحله پیاده سازی بودیم وزارت ارتباطات بنابر تکلیف دولت از ما خواست برای روستاها کربنکینگ خریداری و پیاده سازی کنیم اگر می خواستیم فراز را به روستاها ببریم چون هنوز آماده نبود یکسال طول می کشید و وزارت ارتباطات هزینه ای به پست بانک نمی داد اگر می خواستیم سیستم خریداری شده را به شعب شهری هم ببریم که به هر حال حدود دو سال طول کشید تا سیستم به حالتی رسید که می توانیم بگوییم امروز می توان از آن استفاده کرد پس طی این دو سال همه مشتریان را از دست می دادیم بنابراین بانک در هر دوره ای که در نظر بگیریم به صرف و صلاح عمل کرده است.

از امروز به بعد هم اولا این دو سیستم طبق برنامه باید به صورت آنلاین و هماهنگ با هم کار کنند و ثانیا در درازمدت هم بانک این تصمیم را می گیرد که هرکدام بهتر عمل می کند سیستم اصلی شده و دیگری بک آپ می شود که البته این پروژه درازمدتی است که به سیاست های بانک مربوط می شود و به نیاز بانک مربوط نیست و به معنای برخورد با مشکل نیست بلکه بحث کاملا مدیریتی و سیاستگذاری است ضمن اینکه هیچ بانکی نه در ایران بلکه حتی در خاورمیانه هم 13500 شعبه ندارد .

*اگرچه بحث تعداد شعب مهم است ولی تعداد تراکنش نیز در یک نرم افزار اهمیت دارد آیا تعداد تراکنش های پست بانک به اندازه بانک های بزرگ وبا تراکنش بالا مثل ملی ، صادرات و… است؟

در مباحث فنی نرم افزار کربنکینگ دو بحث وجود دارد یکی تعداد کاربری که همزمان به سیستم وصل می شوندو دیگری بحث تراکنش است.
اگر به طور مثال 20 هزار کاربر همزمان به یک سیستم بخواهند وصل شوند برقراری ارتباط بین آنها مهم است بحث دیگر تراکنش است که البته آن هم در جای خود مهم است که البته شاید تراکنش را راحت تر بتوان پاسخ گفت.

معماری که در سیستم فراز داریم به گونه ای است که به راحتی می توان با اضافه کردن چند سرور سرویس های جدید اراایه دهیم بنابراین نوع معماری در یک نرم افزار کربنکینگ مهم است ما در پرداخت یارانه توسط بانک مرکزی به لحاظ کیفیت ارایه خدمات بانک سوم معرفی شدیم.

یکی از قابلیت های سیستم فراز این است که هسته اصلی و کادر کارشناسی در بانک هستند و معماری کاملا داخلی است که بسیار کمک می کند برای همین هر زمان که بانک مرکزی دستور جدیدی می دهد ما جزء بانک هایی هستیم که بسیار سریع پیاده سازی می کنیم خوشبختانه ما در پست بانک هر دو را داریم هم کربنکینگ داخلی که خود طراحی کردیم و هم کربنکینگ خریداری شده.

*دفاتر الکترونیکی چه میزان در تحقق دولت الکترونیک تاثیرگذار بوده است؟

در بخش روستاها یک کار بزرگ خدماتی که صورت گرفته کار فرهنگ سازی است که در راستای تحقق دولت الکترونیک صورت می گیرد در روستاها بانک کشاورزی و صادرات یکسری شعبی داشته اند اما ما به صورت واقعی در بیش از 13 هزار نقطه خدمات ارایه می دهیم و ارایه خدمات از طریق ATM، POS و Pinpad و اینترنت بانکینگ به روستاها نشان دهنده ایجاد فرهنگ بانکداری مدرن در روستاهاست.
پست بانک خدمت تلفن بانک را طی دو سال اخیر افزایش داده است و اگرچه درصد پایینی دارد ولی به هر حال از صفر به این نقطه رسیده است.
بنابراین پست بانک دو کار مهم فرهنگ سازی و ارایه خدمات الکترونیک را در روستاها انجام می دهد دیگر اینکه پست بانک پیشرو در خصوص سازی است زیرا دفاتر روستاها خصوصی هستند به طوریکه ما در یک دفتر خصوصی در روستا هم خدمت بانکداری الکترونیک و هم خدمت شعبه ای و خصوصی ارایه می دهیم سهام عدالت دو و نیم میلیون نفر پرداخت شد و یارانه یک میلیون و 200 هزار نفر روستایی پرداخت شد و همه این موارد سبب شده روستاییان برای دریافت خدمات بانکی به شهر مراجعه نکنند.شعبه داری در روستا سخت است که ما با کمک بخش خصوصی این کار را پیش برده ایم.