نسبت تسهیلات به سپرده ها در چهار بانک تخصصی به 180 درصد رسید در حالی که این نسبت در بانک های تجاری حدود 98.5 درصد است.
به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک بر اساس آمارهای بانک مرکزی نسبت تسهیلات به سپرده ها در کل شبکه بانکی از 110 درصد در دو سال گذشته به 104.5 درصد تا پایان مرداد سال 89 رسید. البته با آن که این نسبت در مقایسه با دو سال اخیر کاهش یافته است اما در نیمه دوم سال جاری دوباره شتاب گرفته به طوری به گفته بهمنی، رییس کل بانک مرکزی این نسبت تا پایان آبان سال جاری به 108 درصد رسیده است.
نسبت تسهیلات به سپرده ها به تفکیک در بانک های تخصصی و بانک های تجاری متفاوت است. این نسبت در پایان مرداد سال 89 در بانک های تخصصی 180 درصد و در بانک های تجاری حدود 98.5 درصد بوده است. مقایسه این نسبت در این دو گروه از بانک ها نشان می دهد بانک های تجاری از سال 84 به اصلاح این نسبت اقدام کرده اند در حالی که بانک های تخصصی به دلیل نوع کارکرد و شعب محدود قادر به اصلاح نسبت تسهیلات به سپرده ها نیستند.
این شاخص در بانک های تجاری خصوصی و دولتی در سال 84 نزدیک به 98.5 درصد بود. از این سال افزایش نسبت تسهیلات به سپرده ها در بانک های تجاری آغاز شد به طوری که این نسبت در سال 85 به 101.3 درصد رسید. در سال 86 نیز این روند ادامه یافت و این شاخص به 105.3 درصد و در سال 87 به 106.7 درصد رسید. تشویق ها و تهدیدهای روسای کل بانک مرکزی در این سال ها یعنی طهماسب مظاهری و محمود بهمنی کارساز شد و بانک های تجاری از ابتدای سال 88 تصمیم گرفتند براساس سپرده های جذب شده تسهیلات پرداخت کنند. همین عامل منجر به کاهش نسبت اخیر شد به طوری که در پایان سال 88 به 103 درصد کاهش یافت و حال آخرین آمار گویای کاهش این نسبت به 98.5 درصد در مرداد سال 89 است. یعنی کمی بیش از چهار سال زمان صرف شد تا میزان نسبت اخیر به رقم ثبت شده در سال 84 برسد. البته به نظر می رسد با آغاز قانون هدفمندی یارانه ها و ایجاد تکالیف متعدد برای بانک ها در قالب بسته های حمایتی، نسبت تسهیلات به سپرده ها در ماه های پایانی سال در این گروه از بانک ها افزایش یابد و تلاش بانک ها در این رابطه بی اثر شود.
افزایش مصارف
اما در بانک های تخصصی تغییرات ایجاد شده در این شاخص با بانک های تجاری متفاوت است. در بانک های تخصصی که شامل چهار بانک توسعه صادرات، صنعت و معدن، کشاورزی و مسکن هستند، نسبت تسهیلات به سپرده ها همچنان افزایشی است. این نسبت در بانک های تخصصی در سال های 84 تا 88 به ترتیب حدود 142.6، 138.9، 158.2، 168.5 و 165.6 درصد بوده و در مرداد ماه سال جاری به 180 درصد رسیده است. پیش بینی ها حاکی از آن است که اجرای قانون هدفمندی یارانه ها بیش از بانک های تجاری (به جز بانک های خصوصی) بر بانک های تخصصی تاثیرگذار خواهد بود به طوری که این نسبت در ماه های پایانی سال شتاب بیشتری به خود خواهد گرفت.
ماهیت متفاوت بانک ها
کارشناسان بانکی ماهیت بانک های تخصصی با ماهیت بانک های تجاری را متفاوت می دانند زیرا این گروه از بانک ها که عنوان دیگرشان بانک های توسعه ای است، به همین منظور تاسیس شده اند و بخش خاصی را برای تامین اعتبار مورد هدف قرار می دهند. حتی شعب آنها نیز در مقایسه با بانک های تجاری کمتر است. برای نمونه بانک کشاورزی که بیشترین شعب را در میان بانک های تخصصی داراست تا پایان سال 88 حدود یک هزار و 898 شعبه و بانک مسکن نیز تا این تاریخ یک هزار و 170 شعبه داشته است.
بانک های صنعت و معدن و توسعه صادرات که به نسبت دو بانک قبلی کمترین شعبه را دارند هر یک به ترتیب حدود 56 و 34 شعبه تا پایان سال گذشته داشته اند. تمامی این چهار بانک روی هم حدود سه هزار و 158 شعبه تاسیس کرده اند در حالی که شعب بانک ملی تا این تاریخ حدود سه هزار و 266 شعبه بوده است. یعنی بانک ملی به تنهایی حدود 108 شعبه نیز بیش از این چهار بانک در اختیار داشته است.
چهار بانک تخصصی از نگاه آمار
اگر آمار منتشر شده توسط بانک مرکزی را بررسی کنیم در می یابیم که نسبت تسهیلات به سپرده ها در دو بانک کشاورزی و مسکن مطلوب تر از دو بانک توسعه صادرات و صنعت و معدن است. شاید بتوان دلیل آن را در تعداد شعب بالای دو بانک کشاورزی و مسکن نسبت به دو بانک اخیر دانست. ویژگی ای که در امر جذب سپرده بسیار مهم است.
بانک کشاورزی که بیش ترین شعب را در میان چهار بانک تخصصی داراست تا پایان سال گذشته توانسته 124.5 هزار میلیارد ریال سپرده جذب و در مقابل 153.2 هزار میلیارد ریال تسهیلات پرداخت کند. یعنی این بانک حدود 28.7 هزار میلیارد ریال بیش از منابع جذب شده تسهیلات پرداخت کرده است. بنابراین نسبت تسهیلات به سپرده ها در این بانک به دلیل پرداخت تسهیلات بیش از سپرده های جذب شده افزایش یافته و در پایان سال گذشته به 123 درصد رسیده است.
بانک مسکن اگرچه از نظر شعب در مقام دوم قرار می گیرد اما از نظر عملیات بانکی (پرداخت تسهیلات و جذب سپرده) رتبه نخست را داراست. زیرا این بانک تا پایان سال 88 حدود 155.2 هزار میلیارد ریال سپرده جذب و در مقابل حدود 202.6 هزار میلیارد ریال تسهیلات پرداخت کرده است. مقایسه این دو رقم نشان می دهد بانک مسکن 47.4 هزار میلیارد ریال بیش از سپرده های جذب شده، تسهیلات پرداخت کرده که منجر به افزایش نسبت اخیر به 130 درصد شده است.
بانک صنعت و معدن که مانند بانک های خصوصی در اولین سال دهه 80 بنا به پیشنهاد وزارتخانه هم نام خود تاسیس شد عمر کوتاهی در عرصه بانکداری دارد. این بانک با وجود شعب کم تا پایان سال گذشته تنها موفق به جذب 10.1 هزار میلیارد ریال شد اما در مقابل رقم هنگفتی نسبت به سپرده ها، تسهیلات پرداخت کرد. تسهیلات پرداختی این بانک حدود شش برابر سپرده های جذب شده یعنی به میزان 58.6 هزار میلیارد ریال بوده است. بنابراین واضح است نسبت تسهیلات به سپرده ها در این بانک افزایش چشمگیر یابد و به 579 درصد برسد.
بانک توسعه صادرات کوچک ترین بانک گروه بانک های تخصصی است. این بانک، هم کمترین شعب و هم کمترین حجم عملیات بانکی را در میان سایر بانک های تخصصی داشته است. سپرده های جذب شده در بانک توسعه صادرات تا پایان سال 88 حدود 11.5 هزار میلیارد ریال بوده در حالی که نزدیک به 28.8 هزار میلیارد ریال تسهیلات پرداخت کرده است. بنابراین نسبت تسهیلات به سپرده ها در مدت زمان مزبور در بانک توسعه صادرات به 251 درصد می رسد.
رد پای دولت در کاهش سپرده ها
کارشناسان بانکی اگرچه میان این گروه از بانک ها از نظر کارکرد تمایز قائل می شوند اما معتقدند این بانک ها باید برای جذب سپرده مانند دیگر بانک های تجاری تلاش کنند امری که به ندرت در بانک های تخصصی انجام می شود. تبلیغات این بانک ها برای افزایش میزان سپرده در حد ناچیزی نسبت به بانک های تجاری قرار دارد. به نظر می رسد این بانک ها تمام تلاش خود را بر حمایت از بخش خاص مورد نظر خود معطوف کرده اند و شاید دولتی بودن آنها، نیز از دلایل دیگر کاهش سپرده ها در این گروه از بانک ها باشد. البته گمان می رود یکسان سازی نرخ سود در شبکه بانکی جذب سپرده برای بانک های تخصصی را با دشواری بسیار مواجه کرده است چرا که افراد در شرایط یکسان ترجیح می دهند در بانک های نام آشنا سپرده گذاری کنند تا بانک های گمنامی چون توسعه صادرات و صنعت و معدن.
البته عمده منابع بانک های تخصصی از طریق وجوه اداره شده دولت تامین می شود که این وجوه قالبا با تاخیر بسیار در اختیار بانک های تخصصی قرار می گیرد و یا بدتر از آن، حتی ممکن است این وجوه به هیچ وجه به آنها تزریق نشود. امری که منابع این گروه از بانک ها و حتی میزان اعتباردهی آنها را نیز کاهش می دهد.
نظر شما چیست؟