ریسک‌های جابجای پایانه‌های فروشگاهی بر آینده صنعت پرداخت الکترونیک

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک به نقل از ماهنامه یاریاران،استفاده از سیستمها و ابزار پرداخت الکترونیک برای نقل و انتقال وجه (خدمات اینترنتی، دستگاه خود پرداز، پایانه فروش و …) باعث سرعت بخشیدن و تسهیل خدمات بانکی و مالی مورد نیاز مشتریان در بسیاری از کشورهای جهان شده که البته در کشورهای مختلف با دریافت کارمزد از مشتریان یا پذیرندگان (یا هردو) همراه است.

این رویه در ایران نیز در تمامی اشکال به جز پایانه های فروش (POS) کمابیش در حال اجرا است. با توجه به رقابتی که در سالهای اخیر بانکهای کشور را درگیر خود کرده است، در حال حاضر نه تنها از بابت نصب پایانه های فروش بلکه از بابت خدماتی هم که در اختیار پذیرنده  قرار داده  می شود، کارمزد متناسبی دریافت نمی شود و حتی با ارایه انواع و اقسام مشوق ها (از قبیل جوایز نقدی و غیر نقدی، ارایه  تسهیلات بانکی و …) روبرو هستیم.

به این ترتیب از یک سو شاهد نصب چندین پایانه فروش در یک فروشگاه کوچک هستیم که باعث هدر رفت سرمایه های ملی می شود و از سوی دیگر بانک ها برای جلو افتادن از دیگران هر روز بر زرق و برق مشوق های خود  افزوده و به این آشفتگی دامن می زنند.

مهمترین دغدغه بانکها و شرکت های PSP

با توجه به مقدمه فوق یکی از مهمترین دغدغه های تمامی بانکها و شرکت های PSP درخصوص نصب پایانه فروش، انتخاب پذیرنده مناسب و حفظ او به عنوان یک عضو وفادار و فعال است و از آنجا که پروسه ایجاد بستر مناسب، بازاریابی، نصب و پشتیبانی پایانه های منصوبه در محل پذیرندگان نیازمند ایجاد سازمانی متناسب با خدمات مورد انتظار مشتریان است، اغلب هزینه های قابل توجهی به بانک ها تحمیل می شود.

 از سوی دیگر بانکها نیز بر پایه اصل «هزینه – درآمد»، از این رهگذر به دنبال نیل به اهداف خود هستند. یکی از مهمترین عواملی که سودآوری این سرمایه گذاری ها را تهدید می کند، تعداد و مبلغ تراکنش POS هاست که کمتر از حد مورد انتظار بانک ها است.

راه بهبود

در نگاه اول به نظر می رسد ساده ترین راه بهبود این وضعیت، جمع آوری پایانه های متعلق به پذیرندگان کم تراکنش و نصب آن در مکان های جدید باشد ولی از آنجا که ساده ترین راه حل لزوماً بهترین راه حل نیست،  نمی توان بدون توجه به همه عوامل گوناگونی که باعث بروز این مشکل شده اند، وضعیت جاری را به امید رسیدن به وضعیت مطلوب دستخوش تغییر و تحول نمود بنابراین در ابتدا باید به دلایل وضعیت موجود پی برد و سپس به چگونگی برون رفت از آن اندیشید.

ترسیم وضعیت فعلی

در زیر به ذکر پاره ای از این عوامل پرداخته می شود:
 عدم پرداخت هزینه از سوی پذیرنده: چنانچه در ایران نیز نظیر کشورهای پیشرفته بابت استفاده از پایانه فروش اجاره و بابت تراکنش ها کارمزدی دریافت می شد، پذیرنده با توجه به نیاز خود اقدام به درخواست POS کرده و در نتیجه همیشه از آن استفاده می کرد یا در صورت عدم استفاده (به دلیل تعلق هزینه)، خود داوطلب جمع آوری آن می گردید.

 عدم صدور و توزیع عمومی کارتهای اعتباری: با انتشار متناسب کارت های خاص (خصوصاً کارتهای اعتباری) و تبلیغات پیرامونی می بایست لزوم استفاده از کارت (ابتدا به صورت استفاده از تسهیلات و سپس به عنوان یک فرهنگ اجتماعی) در سطح جامعه گسترش یابد.

 عدم تدوین اهداف کوتاه، میان و بلند مدت و زمان بندی دسترسی به آن: با توجه به تعداد و وضعیت بنگاه های اقتصادی و برنامه های کلان اقتصادی کشور، به نظر می رسد هنوز بایستی در جهت توسعه کمی شبکه پایانه فروش حرکت نموده و پس از اشباع واحدهای صنفی و اجرای سایر عوامل ذکر شده در این نوشتار، چنانچه پذیرنده باز هم فاقد تراکنش بود، به دنبال پروسه جابجایی بود.

 عدم تدوین و یا اجرای برنامه ملی درخصوص پایانه های  فروش: در حال حاضر در بسیاری از واحد های صنفی شاهد نصب تعداد زیادی پایانه های فروش هستیم که از یک سو باعث کندی توسعه کمی و از سوی دیگر موجب اتلاف سرمایه های ملی شده است.

 عدم یکسان بودن دیدگاهها: عدم وجود تعریف مشخصی از سطح تراکنش باعث رواج تعریف های مختلف در بانک های متفاوت شده به نحوی که پذیرنده ای که در تعریف یک بانک در سطح مطلوب طبقه بندی می شود ممکن است در بانک دیگر به عنوان کم تراکنش شناسایی گردد. این تفاوت دیدگاه در بانکهایی که دارای ساختار استانی مجزا می باشند با وضوح بیشتری قابل ملاحظه است.

 استاندارد نبودن خدمات ارایه  شده: با توجه به عدم تعریف میزان خاصی از خدماتی که بایستی توسط هر پایانه فروش یا همراه آن ارایه  گردد (توسط بانک یا شرکت PSP)، نمی توان پذیرنده ای را به صورت دقیق با خط کش تراکنش مورد ارزیابی قرار داد. این عوامل می تواند طیف وسیعی همچون خدمات ارایه  شده توسط بانک، رفتار با مشتریان، ایجاد باجه های خاص، انجام پشتیبانی در حداقل زمان و … را شامل شود.

 اثرات جابجابی

حال اگر علیرغم موارد مذکور همچنان جابجایی پایانه های فروش راه حل نهایی قلمداد شود، باید دید که آیا این راه حل می تواند پاسخ مناسبی جهت موارد زیر ارایه  دهد:

جابجایی باعث کندی رشد و توسعه بازار و نهایتاً کاهش ضریب نفوذ پایانه های فروش در کشور میگردد.

 با جمع آوری پایانه فروش علاوه بر اینکه ارتباط مشتری بالقوه با بانک اقدام کننده به طور کامل قطع میگردد، تبلیغات منفی از سوی وی را نیز به دنبال خواهد داشت. با توجه به اینکه شرایط حاکم بر بازار برای کلیه پذیرندگان تا حد زیادی یکسان است، چه تضمینی وجود دارد که پذیرنده جدید حتماً پذیرندهای فعال باشد و این روند را نیز حفظ کند.

انتظارات چگونه براورده می شود؟

 با توجه به هزینه های انجام شده برای پذیرنده فعلی، تمامی انتظارات (معقول) وی برآورده شده است یا خیر؟

 و نهایتاً اینکه رویکرد جذب مشتریان جدید در ازای حذف مشتریان قبلی نمی تواند جایگزین مناسبی برای رویکرد جذب مشتریان جدید در کنار حفظ مشتریان قبلی باشد.
همچنین نباید فراموش کرد که پروسه جمع آوری پایانه های کم تراکنش حتی اگر در تضاد با طرح توسعه شبکه نباشد پر هزینه و مستلزم موارد زیر خواهد بود:
 _متقاعد کردن پذیرنده به جمع آوری پایانه فروش
_ تنظیم فرم های مورد نیاز و ثبت آنها در سیستمهای اطلاعاتی
_ آماده سازی پایانه فروش جهت به کارگیری مجدد
 _تهیه ادوات و تجهیزات جانبی مورد نیاز مانند آداپتور، کابل و …
_ متقاعد کردن پذیرنده جدید به قبول POS استفاده شده

شتابزده عمل نکنیم
بنابراین با توجه به هزینه های مادی و معنوی بسیاری که بر اجرای شتاب زده طرح جابجایی مترتب است، بررسی های جامع با توجه به تمامی شرایط (خصوصاً تاثیرات فصلی، محیطی) و عارضه یابی آن برای جلوگیری از تکرار اشتباهات طرحهای شتابزده قبلی قرین به منطق خواهد بود.