آیا کارتخوانها منسوخ خواهند شد؟

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک به نقل از ماهنامه یاریاران،اعتبار مشتری اصل مهمی است که به اندازه تاریخ مبادلات تجاری قدمت دارد و از حدود یک قرن پیش تا کنون با تمام معنا و مفهومش مورد استفاده قرار گرفته تا تحولی عظیم در بانکداری و اقتصاد ایجاد کند. دامنه این تحول همزمان به حوزه فرهنگ عمومی و زندگی روزمره مردم نیز عمیقا نفوذ کرده و واژگان و اصطلاحات خاص خود را به همراه مشاغل مرتبط پدید آورده است.

مبادله بر اساس اعتماد موجود میان خریدار و فروشنده که در نتیجه سالها داد و ستد و اثبات خوش حسابی طرفین بوجود آمده، همچنان جایگاه ویژه ای در بازار عرضه و تقاضا دارد و مشابه آن در روابط بانک و مشتری مشهود است. همین اعتبار در حدود نیم قرن قبل زمینه صدور «کارت اعتباری» را فراهم کرده و از سال 1958 به شکل امروزین درآمد. سپتامبر سال 2010 پنجاه و دومین سال صدور و ارسال انبوه کارتهای اعتباری در آمریکا بود و گفته می شود که امروزه هر آمریکایی به طور میانگین 9 کارت اعتباری دارد در حالیکه این بازار در ایران بسیار نوپاست.

اعتبار شیوه‌ای از خرید کالا و خدمات است بدون این که خریدار پول نقدی در اختیار داشته باشد و کارت اعتباری راهکاری برای اعتبار دادن به مشتری است. امروزه این کارتها حاوی مشخصات دارنده آن است که انجام خرید را به شدت تسهیل و فروشنده را از کنترل اطلاعات هویتی، آدرس، سابقه حساب و … معاف می‌کند.

در دایره المعارف معتبر «بریتانیکا» در این خصوص آمده است: «استفاده از کارت اعتباری در حدود دهه 1920 در ایالات متحده آمریکا با صدور آن توسط برخی شرکت‌ها مثل کمپانی های نفتی و هتل ها آغاز شد.» با این وصف تاریخ کارت‌های اعتباری در منابع مختلف، دهه 1890 در اروپا عنوان شده است. در آن زمان کارت اعتباری فقط برای داد و ستد میان دارنده کارت و پذیرنده کاربرد داشت و از حدود سال 1938 پذیرش کارت سایر شرکت ها مرسوم شد.

شکل کارت اعتباری
کارت‌های اعتباری همیشه از جنس پلاستیک نبوده و در مقاطع مختلف زمانی از جنس سکه های فلزی، ورقه‌های فلزی، سلولوئید، فیبر و کاغذ نیز ساخته شده است. کارت‌های اعتباری جدید جایگزین اقلام بسیار متنوعی هستند که به عنوان عامل مبادله مورد استفاده قرار داشته است. سکه های فلزی شبیه مدال های نظامی با قطع 5/2 در 5/1 یکی از این اقلام هستند که از حدود 1930 تا اواخر دهه 1950 به شدت رواج داشت. بر روی این سکه ها نام مشتری، شهر و ایالت محل سکونت وی درج می شد. یک قطعه کاغذ نیز به عنوان محل امضا ضمیمه بود.

امروزه شکل و اندازه کارت اعتباری عمدتا منطبق با استاندارد ISO/IEC 7810  است که به اختصار ID-1 نامیده و در ابعاد 60/85 در 98/53 صادر می‌شود.

اولین ها

1887: استفاده از یک کارت برای پرداخت بهای کالا یا خدمات نخستین بار توسط «ادوارد بلامی» در رمان «Looking Backward» مورد اشاره قرار گرفته و مشخصا عبارت «کارت اعتباری» 11 بار در این کتاب تکرار شده است.

1920:در این دهه شرکت های نفتی و هتل ها کارت‌های مخصوص خود را برای کارمندان صادر می‌کردند به این ترتیب که شرکت با تعدادی از پذیرندگان قرارداد بسته و صورت حساب کارمندانش را می‌پرداخت و سپس کل مبلغ را دریافت می کرد.

1938: پذیرش کارت سایر شرکت ها توسط پذیرنده‌های مختلف آغاز شد.

1946: مخترع اولین کارت اعتباری صادر شده توسط بانک، «جان بیگینز» از بانک ملی فلتبوش بروکلین در نیویورک نام دارد. بیگینز در سال 1946 برنامه «Charge-It» را برای مشتریان بانک و پذیرندگان محلی نوشت.

1950: «دینرز کلاب» گام مهم بعدی را در صنعت کارت اعتباری برداشت. کارت اعتباری «دینرز کلاب» اولین بار توسط بنیانگذار این شرکت «فرانک مکنامارا» با هدف پرداخت صورتحساب رستوران ها طراحی شد. این کارت از نظر فنی کارت نقدی بود و مشتری می‌بایست تمام مبلغ را به دینرز کلاب یکجا بپردازد. داستان شکل گیری کارت‌های این شرکت از این قرار است که مکنامارا زمانی برای صرف شام با مهمانان خود به رستورانی مجلل رفته بود. هنگامی که پیشخدمت صورتحساب را آورد، وی متوجه شد که کیف پولش را فراموش کرده و به این فکر افتاد که باید راهکار دیگری برای پرداخت علاوه بر پول نقد وجود داشته باشد. مکنامارا و شریکش «رالف اشنایدر»، در فوریه سال 1950 در حالی به رستوران مذکور بازگشتند که هزینه غذا را با ارایه سکه فلزی منقش به اسم شرکت می پرداختند تا افتخار  اولین استفاده عمومی از کارت‌های اعتباری را به نام خود ثبت کنند.

1958: بانک آمریکا در اواخر سال 1958 (سپتامبر) در «فرزنو» برای نخستین بار اقدام به صدور و ارسال انبوه کارت‌های اعتباری با عنوان «بانک امریکارد» برای مشتریان کرد که بعدا به نام «ویزا کارت» تغییر یافت.کمپانی «امریکن اکسپرس» در همین سال از یک کارت نقدی ارغوانی رنگ رونمایی کرد که کاربرد ویژه آن پرداخت هزینه سفر و تفریح بود.

1959: امریکن اکسپرس اولین کارت اعتباری پلاستیکی را صادر نمود.

1966: کارت‌های اعتباری چند منظوره نخست در سال 1966 با تاسیس BankAmericard Service Corporation که شعبه های «بانک امریکارد» در سراسر ایالات متحده را پوشش می داد، متولد شد. این اتحادیه بعدا به نام Visa شهرت یافت.

در همین سال گروه دیگری از بانک‌ها صادرکننده کارت اعتباری گرد هم آمده و InterBank Card Association را به عنوان یک سیستم ملی کارت‌های اعتباری راه‌اندازی کردند.

ICA اکنون با نام Master Card در سراسر جهان شناخته می شود و رقیب نزدیک Visa است.

ورود کوچکتر ها و تلاش برای ایجاد مقررات

امروزه با پیچیده تر شدن فرآیندها در صنعت کارت اعتباری، شرکت های کوچکتر فروش خدمات به اعضای ویزا و مستر را آغاز کردند که کاهش هزینه‌ها را در پی داشت و به سهم خود به توسعه صنعت پرداخت کمک کرد.

ویزا و مستر نیز به توسعه مقررات و استاندارد سازی پروسه ها پرداختند تا میزان تقلب و سوء استفاده از کارت‌ها را به حداقل برسانند. آنها همزمان سیستم های بین‌المللی جهت تبدیل پول و مبادله اطلاعات را توسعه داده و فرآیند های قانونی برای حل مناقشه میان اعضا را تثبیت نمودند.

این دو اتحادیه از طریق بانک‌ها عضو به صدور کارت‌های اعتباری پرداخته و وضع و اصلاح قوانین را بر عهده دارند. هدایت این اتحادیه ها بر عهده هیات مدیره ای است که عمدتا نمایندگان بلندپایه بانک‌ها عضو هستند. با گسترده شدن صنعت کارت اعتباری، بانک‌ها علاقمند به صدور کارت، به عضویت یکی از این دو اتحادیه در می آیند. 

کارت اعتباری و POS

پایانه فروش (POS) یکی از متداول ترین ابزارهای پرداخت توسط کارتهای اعتباری، کارتهای بدهی، چک، کارتهای هوشمند، انتقال  الکترونیکی وجه (EBT) و سایر معاملات الکترونیکی در یک محیط سنتی خرده فروشی است. این ترمینالها در معاملات رو در رو مورد استفاده قرار می گیرند.

اولین سیستم های POS در دهه 1970 توسط شرکت IBM به بازار معرفی شد. سیستم های اولیه پردازنده اصلی که توسط IBM پشتیبانی میشد دارای ترمینال‌های غیرهوشمند بودند که به یک کنترل کننده اصلی متصل می شدند. تمام پردازش توسط این پردازنده اصلی انجام می گردید. ترمینالها فقط یک صفحه را پر می‌کردند و به خودی خود فاقد قابلیت پردازش واقعی بودند. از بین اولین شرکتهایی که به این تکنولوژی روی آوردند می‌توان از فروشگاههای زنجیره ای Pathmark در نیویورک و نیوجرسی و Dillards در کالیفرنیا نام برد. در همین زمان بسیاری از فروشگاه‌های کوچک همچنان از صندوق های قدیمی یا صندوق‌های جدید الکترونیکی استفاده می کردند که مشابه ماشین تایپ های برقی دارای ماشین حساب بودند.

سیستم اصلی POS در واقع توسط یک رستوران دار نیویورکی بنام Gene Mosher در سال 1978 روی یک کامپیوتر Apple برنامه ریزی و ساخته شد. Mosher سفارش مشتریان را در یک کامپیوتر شخصی ثبت کرده و سپس در آشپزخانه رستوران این سفارشات پرینت می شد . در سال 1986 بود که موشر توانست به کمک آتاری 520ST یک رابط گرافیکی رنگی (color graphical user interface) و تاچ اسکرین در سیستم POS ایجاد و اولین نرم افزار POS گرافیکی تاچ اسکرین  را به بازار عرضه کند. نرم افزار اصلی او در رستوران خودش (که یک اغذیه فروشی بود) در نیویورک مورد استفاده قرار گرفت و سرانجام کمپانی خود را بنام Viewtouch  که امروزه همچنان پابرجاست، به راه انداخت.

صنعت خرده فروشی یکی از برجسته ترین صنایعی است که از ترمینالهای POS استفاده می‌کند. یک سیستم POS خرده فروشی نوعاٌ تشکیل شده است از: یک کامپیوتر، مونیتور، صندوق، چاپگر رسید، صفحه نمایش مشتری و اسکنر بارکد.

این سیستم همچنین می تواند دارای یک ترازو، سیستم پردازش یکپارچه کارت اعتباری، وسیله اخذ امضاء و ابزار Pin Pad مشتری باشد. بسیاری از مونیتورهای POS به منظور سهولت در استفاده، از تکنولوژی تاچ اسکرین بهره می برند.

 دستگاههای POS همه کاره فضای بسیار کمی را اشغال می کنند. نرم افزار سیستم POS می تواند هزاران عملکرد مشتری مدارانه از جمله فروش، مرجوعی، تعویض، کارتهای هدیه، ثبت هدایا، برنامه های مشتریان دائمی، BOGO (یکی بخر دو تا ببر)، تخفیف و … را اجرا کند. نرم افزارهای POS همچنین می تواند کارکردهایی مانند فروش تبلیغاتی از پیش برنامه ریزی شده، معتبرسازی کوپن سازنده، امور مربوط به ارز و انواع پرداخت چندگانه را ممکن سازد.

کارت اعتباری، نعمت یا نقمت؟

به اعتقاد بسیاری افراد، کارت اعتباری امکان قرض گرفتن آسان و بی دردسر پول است بی این که نیازی به سپرده و ضامن و طی کردن یک پروسه بسیار زمانبر و فرساینده باشد. مخالفان کارت اعتباری نیز معتقدند که با این وسیله فرهنگ پس انداز و صرفه جویی از بین رفته و حتی حیوانات هم می‌توانند کارت اعتباری داشته باشند.

 فرقی نمی‌کند که در کجای طیف موافقان و مخالفان این کارت کوچک پلاستیکی قرار داشته باشید چه آنکه نظرسنجی‌هایی مثل نظرسنجی سال 2008 سایت creditcards.com نشان می دهد 82 درصد آمریکایی ها وجود این کارت را ضروری می دانند. کافی است در یک موقعیت اضطراری مثل نقل مکان به خاطر حوادث طبیعی قرار گیرید تا اهمیت وجود کارت اعتباری به عنوان پشتوانه مالی را با تمام وجود لمس کنید.

چشم انداز آینده

با وجود این که کارت‌های پلاستیکی بیش از نیم قرن رایج ترین مدل کارت بوده اما اخیرا پیشرفت های بسیاری در صنعت پرداخت صورت گرفته که از سرویس های آنلاین مثل PayPal تا ریزتراشه های قابل نصب در گوشی تلفن همراه و سایر قطعات را در بر می گیرد و چشم انداز متفاوتی برای صنعت پرداخت ترسیم می‌کند. با وجود فروانی بسیار زیاد دستگاه های کارتخوان در سراسر آمریکا و جهان که مهمترین کاربرد آنها خوانش یک کارت پلاستیکی دارای نوار مغناطیسی است، نه تنها منسوخ شدن کارت‌های اعتباری در آینده نزدیک بسیار بعید است بلکه پرداخت با کارت‌های اعتباری، تلفن همراه، اثر انگشت یا ریزتراشه های جاگذاری شده در بدن و … مراحل تکمیلی راهی هستند که بانک آمریکا در سال 1958 آغاز نموده و تحقق آرمان جامعه بدون پول نقد را گام به گام به واقعیت نزدیک می‌کند.

ماخذ و منابع:
www.thebusinesspos.com/history.htm
www.creditcards.com/credit-card-news/credit-cards-history-1264.php
inventors.about.com/od/cstartinventions/a/credit_cards.htm
en.wikipedia.org/wiki/Credit_card

گزارش از:مریم سبزعلی، سرپرست روابط عمومی شرکت ایران کیش