گزیده سرمقاله های‌ اقتصادی روزنامه‌های صبح امروز

 دنیای اقتصاد«صنعت نفت در برنامه پنجم» عنوان سرمقاله‌ِ روزنامه دنیای اقتصاد به قلم دکتر محمودرضا فیروزمند است که در آن می خوانید:1- در ادامه بررسی جزئیات لایحه برنامه پنجم توسعه کشور، بالاخره مواد نفتی این برنامه (مواد 118 تا 121) به تصویب نمایندگان مجلس شورای اسلامی رسید …… تا برای پنج سال آینده، تکلیف بسیاری […]

 دنیای اقتصاد

«صنعت نفت در برنامه پنجم» عنوان سرمقاله‌ِ روزنامه دنیای اقتصاد به قلم دکتر محمودرضا فیروزمند است که در آن می خوانید:
1- در ادامه بررسی جزئیات لایحه برنامه پنجم توسعه کشور، بالاخره مواد نفتی این برنامه (مواد 118 تا 121) به تصویب نمایندگان مجلس شورای اسلامی رسید …
… تا برای پنج سال آینده، تکلیف بسیاری از کسانی که در خارج و داخل کشور، فرصت‌های سرمایه‌گذاری در صنعت نفت ایران را به‌طور مستمر رصد می‌کنند، روشن شود. اولین نکته‌ای که در بررسی مواد نفتی لایحه برنامه پنجم توسعه به چشم می‌آید آن است که بر خلاف بند ب ماده 14 قانون برنامه چهارم توسعه که قانون‌گذار در آن به صراحت امکان استفاده از سایر «روش‌های مختلف قراردادی بین‌المللی»  را در کنار بیع‌متقابل مجاز دانسته بود، مواد 118 و 119 برنامه پنجم، روش «بیع متقابل»  را به عنوان ابزار قراردادی اصلی (و شاید تنها روش مجاز) جهت جذب سرمایه‌گذاری خارجی در صنعت نفت تجویز می‌نمایند؛ امری که بی شک آن را می‌بایست نوعی عقب‌گرد به حساب آورد.

اما به راستی پرسش مهم این است که آیا بیع متقابل قادر به علاج دردهای مزمن و عقب‌ماندگی‌های صنعت نفت کشور، به‌خصوص در حوزه‌های استراتژیکی مانند میادین مشترک خواهد بود؟ با توجه به پیشینه نه چندان درخشان این روش قراردادی، آیا رسیدن به اهداف ترسیم شده برای صنعت نفت در افق 1404 با تکیه بر این روش قراردادی ممکن است؟ این پرسش‌ها از آن دست پرسش‌هایی است که می‌توان بدون ورود به مباحث جدی فنی و قراردادی و تنها با مروری گذرا بر برخی آمار و ارقام رسمی بدان پاسخ گفت.

2- ضمن ادای احترام به تمامی کسانی که در سال‌های کاربرد این روش قراردادی، صنعت نفت را در پیمودن راه ناهموار توسعهاری داده‌اند، قضاوت درباره اینکه آیا در پانزده سال اخیر روش بیع متقابل توانسته است ماموریت‌های محوله را به‌نحو احسن، به سرانجام رساند، به خوانندگان و اهل خبره سپرده، صرفا به طرح چند سوال اکتفا می‌کنیم:  فارغ از تنگناهای سیاسی ناشی از دسیسه دشمنان خارجی -که البته طی سی‌سال اخیر هیچ‌گاه غیرقابل پیش‌بینی نیز نبوده است – بیع متقابل در ایفای ماموریت‌های مستقیمی مانند توسعه صنعت نفت کشور، دستیابی صنعت به تکنولوژی روز، تربیت نیروی انسانی ماهر، افزایش ضریب بازیافت و تولید صیانتی از میادین نفتی، جبران عقب ماندگی در میادین مشترک و بالاخره کشف و بهره برداری از میدان‌های جدید نفت و گاز، چه میزان توفیق داشته است؟

موفقیت این روش در خصوص ماموریت‌های غیرمستقیمی چون حفظ و ارتقای جایگاه ایران در اوپک و تجارت بین‌المللی انرژی و نیز حمایت و کمک به رشد و ارتقای توانایی‌های پیمانکاران داخلی و شکل گیری بخش‌خصوصی توانا و رقابتی، چگونه بوده است؟ و در پایان بر فرض قابل قبول بودن کارنامه این روش قراردادی از آغاز تاکنون، با توجه به حجم عظیم سرمایه مورد نیاز برای وصول به اهداف سند چشم‌انداز، آیا این مکانیزم قراردادی توانایی جذب چنین حجمی از سرمایه را دارد؟
3. با مروری بر سخنان سیاست‌گذاران و تصمیم‌سازان عرصه نفت و انرژی کشور می‌توان نتیجه گرفت که وصول به اهدافی که در اسناد بالادستی به‌خصوص سند چشم‌انداز برای صنعت نفت ترسیم شده است، به رقمی در حدود 400 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد.

البته این رقم مبتنی بر احتساب فرصت‌های بالفعل و نه بالقوه صنعت نفت کشور برای جذب سرمایه است. توضیح آنکه برای مثال، در حالی که سیاست‌گذاران و مدیران صنعت نفت ایران توسعه فازهای موجود پارس جنوبی و رسیدن به میزان برداشت فعلی قطر از این میدان را مستلزم جذب سرمایه‌ای در حدود 50 میلیارد دلار می‌دانند، آمارهای غیر رسمی حاکی از آن است که کشور قطر (شریک ما در میدان عظیم پارس جنوبی)، در بیست سال اخیر بیش از 400 میلیارد دلار در صنعت نفت و گاز خود سرمایه‌گذاری کرده که بخش اعظم این رقم در بخش‌های بالادستی، میان دستی و پایین دستی وابسته به میدان گنبد شمالی (پارس جنوبی) جذب شده است.

به این ترتیب گرچه ممکن است با سرمایه‌ای حدود 50 میلیارد دلار بتوان میزان تولید از میدان پارس جنوبی را به سطح تولید فعلی قطر از این میدان رساند، اما این میدان توان بالقوه جذب بیش از 300 میلیارد دلار سرمایه دیگر در صنایعی از قبیل مایع‌سازی گاز (LNG)، پتروشیمی و پالایشگاه‌های گازی را دارد. امری که پیگیری و تحقق آن به معنای به فعل در آوردن امکان بالقوه افزایش چندین برابری عایدات کشور از این میدان غنی گازی است.

اهمیت نگاه جدی به استعدادهای بالقوه صنعت نفت از آن جهت مهم است که برخلاف صنعت نفت کشور کوچکی مانند قطر که طی چند سال اخیر سیاست‌های توسعه‌ای خود را بر تولید از میدان گنبد شمالی متمرکز کرده است، پارس جنوبی تنها یکی از حوزه‌های فعالیت صنعت نفت ایران است که ظرفیت سرمایه‌گذاری‌های کلان در آن وجود دارد.
با همه این اقوال، بر فرض اینکه توسعه صنعت نفت و رسیدن به اهداف سند چشم انداز را مستلزم تامین فقط 400 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در سال‌های باقی مانده تا 1404 بدانیم، بهقین با توجه به محدود بودن سرمایه‌های داخلی، در خوش‌بینانه‌ترین حالت فقط 30 تا 40 درصد از این رقم را می‌توان طی سال‌های باقیمانده از سند چشم انداز، از منابع داخلی تامین کرد و مابقی آن؛ یعنی حداقل 250 میلیارد دلار می‌باید از منابع خارجی تامین شود.

اما با توجه به اینکه در سال‌های اخیر، سایر روش‌های جذب سرمایه خارجی از جمله فاینانس، کارنامه قابل قبولی نداشته‌اند، آیا می‌توان از بیع متقابل انتظار جذب چنین حجمی از سرمایه‌های خارجی را داشت؟ برای پاسخ به این سوال بهتر است که حجم سرمایه جذب شده در قالب بیع متقابل را از سال 1374 (سالی که اولین قرارداد از این نوع به امضا رسید) تا کنون مورد بررسی قرار داد.

نظر شما چیست؟