با اجرای برنامه هدفمند شدن یارانه ها تغییرات وسیعی در بازار تولیدات داخلی، صادرات و واردات اتفاق می افتد و در همین زمینه دولت و بانک مرکزی باید تمهیداتی را برای کاهش تورم و برقراری تعادل میان صادرات و واردات بیندیشند تا در این فرایند پر اهمیت بازار داخلی با حداقل ضرر و زیان روبرو شوند.
به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک به نقل از پایگاه اطلاع رسانی بانک و بیمه و اقتصاد کلان(پابا) اصولا شاخص های ارزی و اتخاذ سیاستهای مربوط تعیین آن در هر کشور از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا این سیاستهای بانک مرکزی و دولت است که دامنه بنوسان قیمت ارز را تعیین می کند و در نهایت با ایجاد نقطه تعادل میان تورم، صادرات و واردات زمینه حفاظت از تولیدات داخلی، صادرات و در نتیجه اشتغال و درآمد زایی را فراهم می کند. در همین حال در آستانه اجرای قانون هدف مند کردن یارانه ها قرار داریم و با اجرای این قانون به صورت ناگزیر به دلیل اصلاح قیمت حاملهای انرژی هزینه تولید افزایش خواهد یافت. در چنین شرایط بررسی اثرات قیمت ارز بر سه عامل صادرات،واردات و تورم در سه حالت افزایش قیمت دلار، تثبیت یا کاهش قیمت ارز و دلار چگونه خواهد بود.
تاثیر هدفمند کردن یارانه ها بر صادرات
فرهاد محمود کارشناس اقتصادی با اشاره به اینکه در دوره هدفمند کردن یارانه ها به دلیل اصلاح قیمت حاملهای انرژی هزینه های تولید بالا می رود گفت: در این دوره حساس اقتصادی هزینه های مربوط به بخش انرژی حمل و نقل ب در بخش تولید و کشاورزی باعث افزایش هزینه تمام شده محصولات داخلی شده در نتیجه قیمتها کالاهای داخلی فالا خواهد رفت.
در این دوره چنانچه دولت و بانک مرکزی زمینه کاهش قیمت دلار را فراهم کنند در نتیجه حاشیه سود صادرکننده به شدت کاهش می یابد چون از سویی هزینه کالای تمام شده افزایش یافته و از سوی دیگر ریال حاصل از فروش ارز کاهش می یابد. در این صورت انگیزه صادرکنندگان برای ادامه صادرات کم خواهد شد.
در این حالت همچنین کالاهای وارداتی توانایی رقابت بیشتری با کالاهای داخلی پیدا کرده در نتیجه کشور شاهد افزایش واردات کالاهای مختلف خواهد بود. این مسئله به نوعی باعث کنترل تورم در کوتاه مدت خواهد شد.
وی در ادامه گفت: اما اگر بهای دلار روی رقم فعلی یعنی حدود یک هزار تومان ثابت بماند صادرکننده بخشی از سود خود را به دلیل گران شدن کالای داخلی از دست می دهد و در این حالت بنیز به نظر می رسد با هدفمند شدن یارانه ها شاهد کاهش انگیزه صادرکننده برای ادامه فعالیت اقتصادی خواهیم بود.
اما اگر دولت و بانک مرکزی سیاستهای مناسب ارزی رادر پیش گیرند که در صورت افزایش هزینه تولید کالای صادراتی بباعث جبران بخشی از کاهش سود صادرکننده کمک شوند به عنوان مثال به مرور زمان قیمت دلار افزایش یابد این امر در باعث افزایش یا دستکم حفظ روند فعلی صادرات خواهد بود.
تاثیرات بر واردات
وی درباره تاثیر هدفمند کردن یارانه ها در بخش واردات گفت: با توجه به این موضوع که با اجرای قانون هدفمندکردن هزینه های تولید داخلی بالا رفته است اگر بهای دلار کاهش داده شود سیل واردات به ایران بیشتر سرازیر خواهد شد و در این راه وارد کنندگان بازار پر رونقی خواهند داشت زیرا اکنون کالای خارجی در رقابت با تولیدات داخلی برنده شده است.به تعبیر دیگر صادرکنندگان یک سو کالای صادراتی را باید گرانتر از قبل خریداری کنند از سوی دیگر بابت دلارهای حاصل از صادرات نیز در داخل ریال کمتری بدست خواهند اورد تا دوباره اقدام به خرید کالای داخلی و صادرات مجدد کنند. در نتیجه توجیه اقتصادی واردات به شکل معناداری بالا رفته و میزان واردات به شکل معناداری افزایش خواهد یافت.
محمودی اظهار داشت: درصورتیکه قیمت دلار افزایش یابد بخشی از هزینه تولید داخلی را می تواند پوشش دهد و ریال حاصل از دلارهای ناشی از صاردات بیشتر رقم بیشتری خواهد بود در چنین صورتی بازار داخلی توان رقابت با رقیب خارجی را باز می یابد و می توان به این نحود تعادل بازار واردات و صادرات را تا حدودی حفظ کرد.
به نظر می رسد که با توجه به شرایط موجود در دوران هدفمند کردن یارانه ها افزایس بهای دلار به سود صادرکننده است و بازار داخلی را نیز حفظ می کند.اما به افزایش بیشتر تورم دامن خواهد زد.
تورم زیر سایه تاثیرات هدفمند کردن یارانه ها و نوسانات ارز
این کارشناس اقتصادی درباره تاثیرات تورمی انوسان قیمت ارز هنگام هدفمند کردن یارانه ها گفت:از انجا که اصلاح قیمت ها در بهای کالاها و خدمات به تدریج و طی چند نوبت اتفاق می افتد، در نتیجه در هر دوره ای که قیمت کالا یا خدماتی افزایش می یابد نرخ تورم در جامعه ادامه خواهد داشت.
محمودی در ادامه گفت: در حالتی که ارزش دلار کاهش یابد در دوران هدفمند کردن یارانه ها چون واردات افزوده خواهد شد زمینه کنترل تورم را باعث خواهد شد اما افزایش واردات به تضعیف و حتی به ورشکستگی تولیدات داخلی خواهد انجامید.
از سوی دیگر چنانچه قیمت ارز در همان 1000 تومان تثبیت شود بازهم واردات افزایش می یابد که این امر می تواند تا حدودی تورم در جامعه را کنترل کند.
اما اگر بهای ارز بالا رود تولید کنندگان داخلی قدرت می گیرند و می توانند بهای کالا و خدمات خود را افزایش دهند که همین امر موجبات افزایش شیب تورمی را فراهم می کند و حتی ممکن است این افزایش بیش از سطحی باشد که قبلا تخمین زده می شد. اما نکته اساسی حفظ تولید داخلی است که در سایه افزایش قیمت دلار صورت خواهد گرفت.
نقش دولت و بانک مرکزی
محمودی دراین باره اظهار کرد: دولت و بانک مرکزی باید تمهیداتی را اتخاذ کنند تا نقطه تعادلی قیمت ارز برای ایجاد تعادل در بازار واردات و صادرات و همین طور میزان تورم مشخص شود. در این زمینه می توانند برنامه بلند مدت و انعطاف پذیری تنظیم کرده و در مقاطع زمانی خاصی با توجه به شرایط موجود و در صورت نیاز بخشی از آن را تغییر دهند.
البته باید توجه داشت اتخاذ هرگونه تصمیم اقتصادی در بازار عواقبی و هزینه هایی را دربردارد که در هر حال باید آن را پذیرفت.
تجربه کشورهای دیگر
در همین حال دکتر ابراهیم رزاقی کارشناس اقتصادی درباره نوسانات قیمت ارز در شرایط در جهان گفت: با کاهش ارزش دلار واردات افزایش خواهد یافت و در نتیجه آن بازار تولیدات داخلی دچار رکود خواهد شد. از سوی دیگر صادرات دیگر سودی برای صادر کننده نخواهد داشت و صادرکننده انگیزه خود را برای ادامه فعالیت از دست می دهد.
امادر حالتی که بهای ارز را ثابت نگه داریم این امر به سود صادرکننده است و علاوه برا آنکه صادرات انجام می شود چرخه تولید نیز تاحدودی رونق می گیرد.
وی با اشاره به اینکه یکی از سیاستهای ارزی ایران؛ دلار ارزان است گفت: این امر سبب سیل واردات به ایران شده است و در مقابل صادرکننده نیز با مشکلات روبرو می شود.
رزاقی در این باره افزود: سیاستهای ارزی ایران و چین درست برخلاف یکدیگر است. از آنجا که هزینه تولید در چین بسیار پایین است صادرات کالا به این کشور عملا غیر ممکن است. چین با استفاده از این تمهید توانست از افزایش تورم و واردات به کشورش جلوگیری کرده و همزمان صادرات خود را افزایش دهد.
ژاپن یکی دیگر از کشورهایی بود که در هنگام توسعه کشورش از همین روش برای افزایش رشد داخلی کشورش استفاده کرد.
وی با اشاره به اینکه یکی از دلایل فشار آمریکا به چین برای افزایش ارزش یوان همین مسئله بود اظهار داشت: به ترتیبی که چین پیشروی می کند احتمال دارد آمریکا را از میدان صادرات جهانی بیرون کند و یکی از دلایل جنگ ارزی امروز دنیا همین امر است.
یا به عنوان مثال در بحث ایجاد رقابت برای صادرات کالای آمریکای و اشتغال زایی در کشورش، دولت آمریکا بیش از 600 میلیون دلار وارد بازار ارزی دنیا کرد تا ارزش دلار کاهش پیدا کرده و صادرات به نقطه اوج خود برسد.
از سوی دیگر کشورهایی مانند آلمان چین و ژاپن که ذخیره عظیم ارزی دارند سعی دارند با خرید هرچه بیشتر دلار از سقوط ارزش آن جلوگیری کنند تا بدین ترتیب آسیب وارده به اقتصادشان را کاهش دهند.
در ضمن این کشورها برای رقابت در عرصه جهانی چندین کالای صادراتی را به جهان عرضه می کنند و ایران نیز می تواند با توجه به تجربیات کشورهای دیگر اقتصاد خود را بهبود بخشد.
نظر شما چیست؟