دو سال و نیم از ابلاغ دستورالعمل صدور کارت اعتباری می گذرد؛ با این حال، پس از گذشت این مدت زمان هنوز هم بانک ها به صورت جدی وارد این بازار نشده اند.
به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک به نقل از عصر ارتباط، بانک مرکزی در خردادماه سال 87 با ابلاغ دستورالعمل 22 ماده‌ای نحوه صدور کـارت خـرید اعـتباری، پرونده سه ساله کارت اعتباری را بست. اما به‌رغم پیش‌بینی‌هایی که برای استقبال بانکها از این دستورالعمل و روی آوردن آنها به صدور کارت‌های اعتباری می‌شد، پیش‌بینی‌ها چندان هم درست از آب درنیامد و بانک‌های کشور بیشتر با رویکرد ضد اجرایی با این دستورالعمل برخورد کردند.
برخی قوانین و قواعد دست و پاگیری که برای گرفتن کارت‌های اعتباری پیش روی مشتریان قرار گرفته را مانع اجرایی شدن این دستورالعمل می‌دانند و برخی هم نوع عقد تسهیلاتی را که بانک مرکزی برای صدور کارت‌های اعتباری مصوب کرده یک مانع می‌دانند؛ چرا که معتقدند سپرده‌های قرض‌الحسنه درصد اندکی از منابع بانکها را تشکیل می‌دهد و بانکها با تکیه بر این منابع محدود نمی‌توانند جوابگوی مشتریان باشند. اما اینجا یک سوال مطرح می‌شود: آیا بانکها حتی به اندازه منابع محدود قرض‌الحسنه‌ای که در اختیارشان قرار دارد نسبت به صدور کارت‌های اعتباری اقدام کرده‌اند؟
ابهام در نوع عقد کارت اعتباری
در همین اثنا، دبیرکل بانک مرکزی نیز از تصمیم‌گیری اخیر این نهاد برای تعیین نوع عقد قرارداد کارت‌های اعتباری خبر می‌دهد. محمود احمدی، در پاسخ به اینکه چرا بانکها به دستورالعمل نحوه صدور کارت خرید اعتباری عمل نکرده‌اند؟ گفت: «دلیل خاصی وجود ندارد، فقط کارت اعتباری باید با یکی از عقود جعاله، قرض‌الحسنه، خرید دین، و یا تخفیف در خرید همخوان شود. به همین دلیل در حال مشورت با چند نفر از علما هستیم تا یکی از عقود یا ترکیبی از آنها را در صدور کارت اعتباری به کار بگیریم که تصمیم نهایی ظرف یکی دو هفته آینده اعلام می‌شود.»
احمدی در حالی این خبر را اعلام می‌کند که براساس دستورالعملی که بانک مرکزی دو سال و نیم پیش صادر کرد، قراردادی که بین مشتری و بانک برای صدور کارت خرید اعتباری بسته می‌شود بر اساس عقد قرض‌الحسنه تعیین شده است.
منابع بانکها محدود است
علیرضا لکزایی مدیر طرح و برنامه بانک ملت در گفتگو با خبرنگار ما در پاسخ به اینکه چرا بانکها به دستورالعمل بانک مرکزی برای صدور کارت‌های اعتباری عمل نکرده‌اند، گفت: «من وکالتی از همه بانکها ندارم اما در مورد بانک ملت باید بگویم از شهریورماه سال جاری سامانه کارت اعتباری بانک ملت را مطابق دستورالعمل بانک مرکزی راه‌اندازی کرده‌ایم.»
او در خصوص اینکه چرا بانک ملت بعد از گذشت دو سال تازه نسبت به اجرایی کردن دستورالعمل نحوه صدور کارت خرید اعتباری روی آورده است، گفت: «آنچه که من در جریانش هستم مربوط به ابهاماتی بود که بانکها در مورد نوع عقد قرارداد برای خط اعتباری روی کارت اعتباری داشتند؛ نوع عقدی که توسط بانک مرکزی تعریف شده بود. چندین سال پیش صحبت از عقد خرید دین بود، بعد عقد مضاربه توسط یکی از بانکها مطرح شد. اما آنچه که مورد تصویب و ابلاغ بانک مرکزی قرار گرفت، بحث استفاده از عقد تسهیلات قرض‌الحسنه بود.»
او اعتقاد دارد که یکی از مشکلات استفاده از عقد قرض‌الحسنه به تامین منابع مربوط می‌شود، چرا که ممکن است برخی از بانکها را با محدودیت مواجه کند و از طرفی بحث صرفه اقتصادی هم برای بانکها مطرح است.
به گفته مدیر طرح و برنامه بانک ملت، کارت اعتباری در دنیا یکی از ابزارهای درآمدزا برای سیستم بانکی دنیا است. منابع قرض‌الحسنه هم منابعی هستند که برای احتیاجات ضروری و موارد خاص مانند وام ازدواج، وام‌های دانشجویی و وام‌های ضروری برای درمان تکلیف شده است. به همین ترتیب، منابعی که بانکها جذب می‌کنند منابع نسبتا محدودی در سرفصل قرض‌الحسنه است، اما در ارتباط با سایر منابع طبیعی بانکها دستشان خیلی بازتر است.
مدیر طرح و برنامه بانک ملت، با بیان اینکه این بانک هم براساس عقد قرض‌الحسنه نسبت به صدور کارت خرید اعتباری اقدام می‌کند، گفت: «ابلاغیه رسمی بانک مرکزی عقد قرض‌الحسنه است. ما هم در بانک ملت براساس همان ابلاغیه از شهریورماه امسال صدور کارت اعتباری را آغاز کردیم.»
لکزایی پیش‌بینی می‌کند که بانک ملت تا پایان امسال حداقل ده هزار کارت اعتباری صادر کند و براساس مصوبه بانک مرکزی نیز سقف اعتبار این کارت‌ها 600 هزار تومان تعیین شده است.
بانک ملت در ماه‌های مرداد و شهریور برای تعدادی از کارکنان داخلی و شرکت‌های وابسته به بانک صدور کارت‌های اعتباری را به صورت پایلوت آغاز کرد، اما از مهرماه کار صدور کارت اعتباری برای مشتریان عادی شروع شده و تاکنون نزدیک به دو هزار کارت صادر شده است.
مشکل از سامانه بود
او دلیل تاخیر بانک ملت برای ورود به بازار صدور کارت اعتباری را به تاخیر اجرای پروژه نرم‌افزاری بانک نسبت داد و گفت: «اجرای پروژه نرم‌افزاری‌مان برای راه‌اندازی سامانه کارت اعتباری در بانک ملت با تاخیر صورت گرفت وگرنه مشکل دیگری در این راه وجود نداشت.»
بانکها برای صدور کارت خرید اعتباری باید سامانه‌ای راه‌اندازی کنند، چرا که به لحاظ متناسب بودن مصرف اعتبار در بک‌آفیس و در سامانه اصلی بانک باید محاسباتی انجام و قسط‌هایی تعریف و در صورت‌حساب برای مشتری صادر شود. آن هم به این دلیل که نوع الگورتیم کارت‌های اعتباری با همه عقودی که در سامانه‌های بانکداری مورد استفاده قرار می‌گیرد متفاوت است.
در تسهیلات مشابه وقتی بانک تسهیلاتی مثل وام ازدواج می‌پردازد، اقساط کاملا مشخص است و دفترچه قسطی در اختیار گیرنده تسهیلات قرار می‌گیرد. اما در مورد کارت اعتباری یک خط اعتباری به مشتری تعلق می‌گیرد که هیچ قسط‌بندی از ابتدا وجود ندارد و متناسب با رفتار مشتری که چقدر و در چه زمانی از این اعتبار استفاده کند، بانک اعتباری را به عنوان بدهی مشتری ثبت می‌کند و حتی اگر قبل از موعدی که بین شخص و بانک توافق شده این بدهی پرداخت شود هیچ‌گونه سودی از دارنده کارت دریافت نمی‌شود. از این رو، مکانیزم کارت‌های اعتباری با تسهیلات عادی که در سامانه‌های نرم‌افزاری بانکها مورد استفاده قرار می‌گیرد، متفاوت است.
مشتری هنگام دریافت کارت اعتباری، کارمزدی را بابت صدور آن می‌پردازد و آبونمان سالیانه‌ای هم طبق دستورالعمل بانک مرکزی از وی گرفته می‌شود.
گرفتن کارت اعتباری آسان نیست
محمدرضا سلطانخواه معاون فناوری اطلاعات بانک صادرات هم در گفتگو با ما دلایل اجرایی نشدن دستورالعمل نحوه صدور کارت خرید اعتباری را به مسیر سخت و سفتی که مشتری برای دریافت این کارت باید طی کند، نسبت داد و گفت: «باید کاری کرد که گرفتن و استفاده از کارت‌های اعتباری آسان باشد، در حالی که مشتری باید سفته و وثیقه بگذارد و ارزیابی اعتباری شود. آن هم در شرایطی که هنوز امکان ارزیابی فوری به وجود نیامده و گرفتن استعلام کار ساده‌ای نیست.»
او در پاسخ به اینکه آیا بانک صادرات برای گرفتن استعلام و ارزیابی اعتباری مشتری با شرکت رتبه‌بندی ارتباط دارد یا خیر، گفت: «ما با آن شرکت ارتباطی نداریم و هنوز ارتباط با بانک اطلاعاتی آنها برقرار نشده است.»
به گفته وی، تعرفه‌ای که برای صدور کارت و شارژ سالیانه آن از مشتری گرفته می‌شود، زیاد است و در چنین شرایطی گرفتن کارت اعتباری برای مشتری آسان نیست. او اعتقاد دارد که اگر گرفتن کارت و استفاده از آن و پرداخت اقساط راحت‌تر باشد، انتظار می‌رود تمایل به استفاده از کارت‌های اعتباری از سوی مشتری و اقدام به صدور از طرف بانک با استقبال بیشتری مواجه شود.
بانک صادرات، کارت‌های اعتباری را که مبلغ آن زیر 700 هزار تومان است، براساس عقد قرض‌الحسنه و کارت‌های با مبالغ یک، سه، پنج و 10 میلیون تومانی را براساس عقد ضمان صادر می‌کند.
این بانک تا پایان شهریورماه امسال یک میلیون و 142 هزار و 279 کارت اعتباری صادر کرده و در مقایسه با مدت مشابه سال قبل که 379 هزار و 756 کارت صادر کرده بود از رشد تقریبا سه برابری برخوردار بوده است.
نظر شما چیست؟