گزیده سرمقاله روزنامههای صبح امروز
کیهان
«در اسارت گزینههای بد» عنوان یادداشت روز روزنامه کیهان به قلم مهدی محمدی است که در آن میخوانید:
علایمی وجود دارد که نشان می دهد طرف های غربی در حال بازنگری و به روز رسانی بسته ای هستند که یک سال قبل از انتخابات ریاست جمهوری یعنی در ژوئن 2008 به ایران ارائه کردند. این علائم اگرچه غیر رسمی اما بسیار جدی و مهم است و قبل از هر چیز نشان می دهدکه محاسبات گروه 6 درباره ایران تغییر کرده و غربی ها دریافته اند که با حفظ خطوط قرمز و چارچوب های سابق نمی توانند با ایران وارد گفت وگو شوند. درک این نکته که پیشنهادهای کهنه قبلی به ایران تناسبی با شرایط فعلی ندارد و هرگونه گفت وگو بر مبنای آن پیشنهادها پیشاپیش شکست خورده خواهد بود، اگرچه خیلی طول کشید -واین از ذهن کند و تنبل غربی ها بعید هم نبود- اما حالا که اتفاق افتاده باید طوری مدیریت شود که راهی به جلو باز کند نه اینکه بعد از چند ماه مشخص شود طرفین دوباره سر جای اول خود ایستاده اند.
بسته ژوئن 2008 یک نقطه عطف در برنامه هسته ای ایران و شاید فراتر از آن، نوع نگاه غربی ها به ابعاد قدرت ملی و منطقه ای ایران بود. گروه 6 آن بسته را در حالی ارائه کرد که به اصطلاح می توان گفت سبد گزینه های آمریکا با صدور 5 قطعنامه تحریم علیه ایران صفر شده بود و از آن طرف با حاد شدن وضع پرونده هایی مانند افغانستان و بحران مالی جهانی چاره ای جز جلب همکاری و تعامل با ایران نمی دید.
فشار ناشی از این محدودیت ها غربی ها را وادار کرد تا خط قرمز تعلیق را که تا پیش از آن به عنوان پیش شرط هرگونه مذاکره رسمی با ایران مطرح می شد کنار بگذارند و به دنبال تقاضای تعدیل شده تری بگردند تا هم برای ایران قابل پذیرش باشد و هم آبروی آنها را حفظ کند. اگر طیف پیشنهادهای طرف غربی به ایران را از سال 2003 به این طرف روی نمودار ببریم، بدون شک بسته ژوئن هم از حیث محتوا و هم از جهت غلبه عامل «حفظ آبرو» در تصمیم های غرب، یک نقطه اکسترمم جدی روی این نمودار خواهد بود. آنچه در بسته ژوئن جایگزین تعلیق شد پیشنهادی به نام «فریز» بود که از ایران می خواست به جای توقف ساخت قطعات و مونتاژ ماشین های سانتریفیوژ یا تعلیق غنی سازی (به معنای تزریق گاز به ماشین ها)، فقط از توسعه بیشتر تاسیسات خود خودداری کند تا بتوان مذاکرات درباره ترتیبات بلند مدت را آغاز کرد.
در ماه های بعد از ژوئن 2008 اگرچه یک دور مذاکره مستقیم میان ایران و گروه 6 با حضور مستقیم و رسمی نماینده آمریکا انجام شد اما هیچ وقت این فرصت مهیا نشد که بسته ژوئن و پیشنهادهای دیگری که در کنار آن به ایران ارائه شد، از جانب طرفین پخته شود و مبنایی برای مذاکرات جامع تر فراهم آورد. در واقع طرف غربی به طمع اینکه در انتخابات خرداد 88 (ژوئن 2009) دوستان اصلاح طلبش در داخل ایران کار را به دست خواهند گرفت، مذاکرات ژنو یک را ترک کرد و تا یک سال دیگر یعنی اواسط سال 2009 به اتاق مذاکره بازنگشت. روشن بود که آمریکایی ها با پیام هایی که از داخل ایران دریافت کردندکاملا به این نتیجه رسیده بودند که گزینه سقوط دولت اصولگرا در انتخابات 88 یک گزینه دست یافتنی و قابل سرمایه گذاری است. حتی پس از پیروزی مسلم و قطعی دکتر احمدی نژاد در این انتخابات هم آمریکا حاضر به دست برداشتن از این توهم نشد و با در دستور کار قرار دادن تئوری «دولت ضعیف» به جای«سقوط دولت»، سعی کرد حالا که نتوانسته از روی کار آمدن دولت اصولگرا جلوگیری کند، حداقل تا می تواند آن را ضعیف کند طوری که در هرگونه مذاکره احتمالی ایران چاره ای جز امتیاز دادن در خارج با هدف جمع کردن فضای داخلی نداشته باشد.
تهران امروز
«یارانههای هدفمند و الزامات دوران گذار»عنوان سرمقاله روزنامه تهران امروز به قلم حسن وزینی است که در آن میخوانید:
هفته پایانی شهریور را میتوان یکی از حساسترین مقاطع مربوط به قانون هدفمندسازی یارانهها دانست. این مقطع از یک سو آخرین فرصتها برای دولتمردان در تدارک اجرای این قانون است و از سوی دیگر جزئیات بیشتری از این قانون از قبیل اعلام واریز یارانههای نقدی در مهرماه به حساب شهروندان، اعلام زمان دقیق اجرای این قانون به دلیل برخی حساسیتها و جلوگیری از عوارض بروز یافته در اجرای برخی قوانین گذشته و… از سوی رئیسجمهوری، مستثنا شدن نرخ آب از مرحله اول آزادسازی قیمتها و… منتشر شد.
اکنون به نظر میرسد با آغاز شمارش معکوس اجرای این قانون، یک واقعیت ملموس در برابر مردم قرار گرفته است. این واقعیت که گرچه هدف از هدفمندسازی یارانهها نه افزایش قیمتها، (زیرا ما به ازای آن به صورت نقدی به شهروندان پرداخت خواهد شد) بلکه ایجاد رونق در کسب و کار، افزایش توان بخش خصوصی در امر تولید، ایجاد فضای رقابت و شفافیت در اقتصاد و در نهایت خارج ساختن مرکز تصمیمگیری برای یارانهها از عهده نهاد دولت، مجلس و … است اما باید توجه کرد که به هر حال اقدام به یک جراحی بزرگ اقتصادی، نمیتواند بدون هیچگونه عوارض و آسیبی باشد. حتی اگر دولت برنامهها و تدارکی برای این امر دیده باشد، به دلیل آنکه قانون یارانهها موجب آزادسازی قیمت برخی کالاها و خدمات خواهد بود، نیاز به مشارکت ملی و همراهی مردم قابل کتمان نیست.
بنابراین آزادسازی قیمت کالاها و خدماتی که دولت در زمان مقتضی آن را اعلام خواهد کرد به میزانی که پس از یک دوره زمانی کوتاهمدت موجب افزایش رونق فضای کسب و کار، تولید (به شرط حمایت هوشمند از واحدهای در معرض آسیب) و… خواهد شد…
نیازمند مدیریت محاسبهگرانه مردم بر یارانههایی است که به صورت نقدی به حسابشان واریز میشود. به عبارت دیگر اکنون که کشور در آستانه ورود به یک فضای جدید اقتصادی است، رفتارهای خرد و کلان خانوارها و واحدهای تولیدی، خدماتی و… باید متناسب با الزامات دوره جدید بازمدیریت شود. نگرانی زمانی است که خانوارها درک درستی از شرایط دوران جدید نداشته باشند و واحدهای تولیدی و خدماتی نیز نتوانند ساز و کار تولید و خدمات خود را متناسب با شرایط بازار عرضه و تقاضا تطبیق دهند.
این نگرانیها در روزهای اخیر از زبان مسئولان و صاحبنظران با روایتهای مختلف بیان شده است. به نظر میرسد که گرچه افق اجرای قانون هدفمندی یارانهها از چشمانداز مطلوبی برخوردار است اما شرط رسیدن به آن، عبور از دوران حداقل یکسالهای است که در صورت موفقیت، زمینه را برای افزایش بهرهوری اقتصادی کشور فراهم خواهد آورد.
صاحبنظران از این دوران به عنوان مقطع «ریاضت عمومی» یاد میکنند که شبیه آن را بسیاری از کشورهای توسعه یافته تجربه کرده و به اصطلاح مردم در آن شرایط ویژه کمربندهایشان را سفتتر بستهاند. اهمیت و حساسیت این دوره آن است که یک تمرین عمومی آغاز میشود تا به تدریج کنترل و مدیریت بخشی از منابعی که تاکنون ذیل لوایح بودجه دولت، مدیریت میشد به عموم مردم واگذار شود.
رسالت
«متن چیست، حاشیه کدام است!»عنوان سرمقاله روزنامه رسالت به قلم محمد کاظم انبارلویی است که در آن میخوانید:
یکی از پیچیدگیهای فهم نبرد نرم شناخت متن و پرهیز از حاشیه است. ما در متن این نبرد وظایفی داریم. رصد کردن حرکت دشمن، شناخت ترفندهای آنان کشف دستور روزانه آنها در اخلال در روابط قوا، اتحاد ملی و انسجام اسلامی و شناسایی خط تولید شبهه افکنی آنها از جمله وظایف ما در این قلمرو است.
اما گاهی مسائلی پیش میآید که حاشیه به جای متن مینشیند و ترفندهای اتاق فکر جنگ نرم دشمن یکی پس از دیگری عملیاتی میشود. گاهی موضوعی در دولت یا مجلس یا در یکی از اضلاع اصولگرایی مطرح میشود و هفتهها روی آن بحث میشود بی آنکه ربط آن را با مسائل اصلی نظام بدانیم در حالی که آن موضوع را میتوان با حسن ظن به یکدیگر و تفاهم به راحتی حل کرد و نیازی به مجادله و کشمکش و اره بردن و تیشه آوردن نیست. اما برخی رسانهها رندانه از همان موضوع تولید حاشیه میکنند و بزرگان را مدتی مشغول میسازند تا از متن مسائل اصلی فاصله بگیرند.
مقام معظم رهبری بارها در دیدارهای رسمی و غیر رسمی به نخبگان و زبدگان و افراد تاثیرگذار در جامعه توصیه فرمودند با شناخت مسائل اصلی و پرهیز از پرداختن به مسائل فرعی وظایف خود را در پاسخگویی به مطالبات مردم در یابند.
رهبر انقلاب در دیدار مسئولان نظام هشدار دادند عدهای مشغول آتش افروزی هستند. آنچه وظیفه است اصلاح ذات البین، فرو بردن خشم، سعه صدر در حل مشکلات و مراقبت از زیر مجموعهها و حوزههای تاثیرگذار کلام و رفتار میباشد. اما گاهی غفلت ما را از مسیر اصلاح و تصحیح راه دور میکند.
وزیر خارجه آمریکا یکشنبه گذشته همزمان با ورود رئیسجمهور کشورمان به آمریکا تصریح کرد تلاش برای کمک به فرقه سبز را ادامه میدهد و ملاقاتهایی با مخالفان ایران و نیز کارشناسان ایرانی برای ضربهزدن به نظام داشته است.
این مخالفان چه کسانی هستند؟ آن کارشناسان کیستند؟ اینها الان چکار میکنند و چه توطئه و دسیسهای را تدارک میبینند و نقش آنها در تولید حاشیه و دور کردن انقلابیون مسلمان ایرانی از متن اصلی حرکت انقلاب چیست؟کلینتون تاکید میکند؛ همه امید آمریکا در ایران به مخالفان داخلی است. لذا یکی از مهمترین و اساسیترین وظایف ما در عنایت به این است که در متن باشیم و از حاشیه دوری کرده و امید آمریکا در داخل را ناامید کنیم.اما خط تولید حاشیه نمیگذارد به این مهم فکر کنیم.
اگر عزم این را داریم که وحدت ملی و انسجام اسلامی را ارتقا بخشیم به طور طبیعی باید روی مشترکات برای رسیدن به وحدت حقیقی تاکید کنیم اما نمیدانم چه اصراری وجود دارد که نقد خودمان را بدون رعایت آداب نقد همیشه در دستور داشته باشیم. بسیاری از این مسائل را که رسانهای میشود میتوان زیر سقف گفتگو برد. برخی از گفتگوها میتواند تئوریک باشد. برخی نقدها هم ناظر به عملکرد است.
مردم سالاری
«اجرای قانون و جایگاه قوا در نظام»عنوان سرمقاله روزنامه مردم سالاری به قلم محسن دقت دوست است که در آن میخوانید:
در سال های ابتدایی انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ره) در بیان دلیل اعتقاد خود به مجلس، عبارت معروف و تاریخی مجلس در راس امور است را مطرح کردند. این دیدگاه نشاندهنده شان والای مجلس در دیدگاه امام خمینی( ره) است. در واقع این سخن در خصوص رتبه و مشخصات حقوقی قوای مقننه و مجریه نبوده که احیانا با تغییر سلسله مراتب اداری، قائل به جابجایی یا جایگزینی آنها شویم. بلکه گویای جایگاه این قوا از جنبه قدرت و اهمیت و همچنین در پاسخ به نیازی تاریخی است که یکی از انگیزه های اصلی مردم ایران در انقلاب اسلامی بوده.
برای درک این مساله نیازمند کنکاش شخصیت پادشاهان هخامنشی در چند هزار سال قبل نیستیم، تنها نگاهی کوتاه و گذرا به روح قوانین جاری و نیز وقایع تاریخ معاصر و مبارزات ضد استبدادی مردم سرزمینمان کفایت می کند. جلوتر دانستن و حتی همردیف دانستن قوه مجریه و قوه قضائیه حاصل برداشتی نادرست و ناقص از قانون اساسی و اصل تفکیک قوا است.
زیرا مشروعیت هیات وزیران- جز رئیس قوه مجریه- از طرف مجلس کسب می شود و هر گونه فعالیت دولت- حتی وقتی به امور اداری قوای دیگر رسیدگی می کند- باید دقیقا مطابق با مصوبات قوه مقننه باشد. علاوه بر آن اختیاراتی که مجلس برای طرح سوال، استیضاح و عزل بالاترین مقامات دولتی دارد کاملا منحصر به فرد است. همچنین ساختار مجلس که تصمیم گیری در آن بر اساس خرد جمعی است و عصاره فضایل ملت محسوب می شود، بر دولت که به شکل قائم به فرد عمل می کند رجحان دارد. گذشته از همه اینها آنچه بیشتر ذهن و روح دلبستگان به امام(ره) را خراش می دهد، سکوت مشهودی است که از جانب مدعیان انحصار اصول و ارزش ها در برابر ایجاد تزلزل در اندیشه های ایشان رخ می دهد.
به نظر نمی رسد جفایی که با قائل شدن به تاریخ مصرف و تاریخ انقضا برای رهنمودهای امام روا می گردد، جایی برای ملاحظه و اغماض باقی گذارد. به خصوص این جمله ایشان که مجلس در راس امور است در سال های گذشته نمادی از اهمیت نهاد قانون گذاری کشور بوده و استفاده تبلیغاتی فراوانی نیز برای ترغیب مردم به مشارکت در سرنوشت خویش داشته است.
به همین نسبت ایجاد تردید و خدشه وارد ساختن به آن می تواند سبب ساز تشویش اذهان گسترده باشد. اما جالب این است که اصولگرایان بر خلاف گذشته دیگر دغدغه حفظ ظاهر را هم ندارند و در فاصله های زمانی کوتاه، بارها نوسان می کنند و مواضع متناقض می گیرند. یادمان هست که چند ماه قبل در مقابل عملی که در اساس آن تردید وجود داشت، تندترین و بی رحمانه ترین عکس العمل را شاهد بودیم. البته سوای همان تردیدی که ذکر شد، موضعگیری برابر هر گونه اهانت به شخصیت و تحریف اندیشه های امام ضروری و درست است. منتها نباید به صورت تبعیض آمیز باشد که شبهه استفاده ابزاری پدید آید و برخی افراد و گروه ها احساس مصونیت کنند.
از سوی دیگر این نکته نیز قابل کتمان نیست که انعطاف و نرمش مجلس در مقابل دولت های نهم و دهم، در بسیاری از موارد بیشتر از قاعده و معمول بوده و کمتر شاهد استفاده به جای نمایندگان از اختیارات قانونی خود بوده ایم. به همین علت این پتانسیل ایجاد شده که امر را بر هر دولتی مشتبه کند. نمونه بارز این مساله را می توان در همین قانون هدفمندسازی یارانه ها دید و قضاوت کرد. قانونی که شش ماه از زمان تعیین شده برای اجرایی شدن آن می گذرد و هنوز هم ساز و کار دقیق و عملی آن مشخص نیست.
جمهوری اسلامی
«تحلیل سیاسی هفته» عنوان سرمقاله روزنامه جمهوری اسلامی است که در آن میخوانید:
هفته جاری با سه رویداد تقویمی و مناسبتی همراه بود. نخست آنکه سال 1389 از نیمه گذشت و ششماهه دوم سال آغاز گردید. بدین ترتیب فصل تابستان سپری شد و فصل برگریزان با خزان طبیعت چهره گشود.
دومین رویداد هفته، فرا رسیدن سی امین سالگرد جنگ تحمیلی هشت ساله رژیم صهیونیستی عراق و حامیان منطقهای و فرامنطقهای آن است که یادآور رشادتهای شهیدان و حماسه سازان سترگ دفاع مقدس میباشد. در و دیوار شهرها در این هفته با عطر شهدا و ایثارگریهای فرزندان و پدران این ملت در جبهههای نبرد و پایداری زنان و کودکان در پشت جبهه معطر است که با قدرشناسی از رزمندگان و پیشکسوتان جهاد و شهادت تجلی مییابد. آنچه که علاوه بر تجلیل از این عزیزان اهمیت دارد، ترویج فرهنگ و ایثارگریهای روزهای خون و آتش و معرفی آن به عنوان رمز جاودانگی و تداوم حرکت انقلابی و تاریخ ساز نظام است که از اولویتهای مهم و فرآوری دستگاهها و کانونهای فرهنگی بحساب میآید. مقطع تاریخی هشت سال دفاع مقدس ملت ایران باید برای همیشه به مانند ستارهای پرفروغ بر تارک تاریخ این کشور بدرخشد و گرانیگاه حرکت، پویایی و اراده ملی به سمت فتح قلههای بلند عزت و اقتدار قرار گیرد، زیرا همین ایستادگی و ایثارگری بود که باعث ظهور جبهه گسترده مقاومت در سراسر جهان و بیداری و پایداری امروز جهانی در برابر نظام سلطه و قدرتهای استکباری شد.
در این هفته همچنین زنگ مدارس به صدا در آمد و با حضور حدود 13 میلیون دانش آموز در محیطهای آموزشی، جان تازهای به فضای تحصیلی کشور دمیده شد. امروز در آغاز مهر – که هر چند با پائیز طبیعت همراه است – بهار علم و دانش در سنگر مدارس آغاز شد و موج آگاهی در مراکز آموزشی ایجاد گردید، اما آنچیزی که نباید از آن غفلت شود، رسیدن به مرزهای پرسشگری در مدارس و بالا بردن ظرفیت علمی از یکسو و ارتقاء کیفیت تربیتی در مراکز آموزشی است تا آموزش و پرورش بتواند با دو بال همگون و متوازن به رسالت خود عمل کند.
از رویدادهای جنجالی هفته جاری در حوزه مسائل داخلی باید به اظهارات رئیسجمهور مبنی بر رأس امور نبودن مجلس اشاره کرد. این دیدگاه که منشاء بسیاری از کنشها و رفتارهای شخص رئیسجمهور در حوزه عملیاتی کشور است علاوه بر آنکه از نوع خاصی از تفکر فرد محوری و برتربینی رئیس قوه مجریه رمزگشایی میکند، در تناقض آشکار با قانون اساسی و بیانات روشن رهبری نظام است. این جمله کلیدی و معروف هنوز در گوش همه افرادی که حیات امام را درک کردهاند زنگ میزند که مجلس در رأس امور است زیرا که مجلس عصاره و تبلور قدرت نظارت عمومی جامعه بر سایر قواست و لذا مسئولیت و استیضاح و عزل قوای دیگر نیز برعهده آن گذاشته شده است.
همچنین مجلس تصویب کننده قوانینی است که قوه مجریه و مقننه ملزم به اجرای آن هستند و همه این امور، تثبیت کننده استیلای خدشه ناپذیر قوه مقننه بر سایر قواست ولی متأسفانه سخنان رئیسجمهور و استدلالهای مخدوش ایشان که نتیجهای جز ایجاد تشنج در جامعه و اتلاف وقت مسئولان ندارد، پرده از نوعی تفکر و تلقی برمیدارد که نیاز به اصلاح اساسی دارد.
مشخص نیست که تشکیک در بدیهیهات و مسلمات قانونی که اظهارات امام و رهبری را نیز در پشت سر خود دارد، با چه هدفی انجام میشود ولی قدر مسلم اینست که این قبیل اظهارات، باعث صف بندی میان قوا میشود.
آیا واکنش جامعه و عکس العمل نمایندگان مجلس به این اظهارات برای اثبات بی پایه بودن و تشنج آفرین بودن آن کافی نیست؟ طبعاً در چنین فضایی، زنجیرهای شدن ماجراهایی همچون اسطوره سازی کوروش و بسیجی خواندن وی و همچنین برتر دانستن مکتب ایرانی بر اسلامیت کفایت میکند که دلسوزان جامعه را به این سمت دلالت کند که عدهای در دولت بدنبال ایجاد انحراف در مسیر تفکرات انقلاب و تشنج آفرینی در سطح افکار عمومی جامعه هستند. متأسفانه جنجال آفرینی از سوی منسوبین دولت این روزها افکار عمومی را به شدت نگران کرده و مشخص نیست که این روند به کجا ختم خواهد شد.
این هفته، در مرور رخدادهای خارجی، مسائل عراق، فلسطین و افغانستان کماکان از درجه اهمیت بالاتری برخوردار بودند. در عراق، بن بست تعیین نخستوزیر جدید و تشکیل دولت درحالی ادامه یافت که این کشور صحنه خشونتهای جدید و انفجارهای مرگبار بود. بحران تشکیل دولت در عراق نه تنها به سمت حل شدن نمیرود بلکه نشانههای موجود از تشدید این بحران و پیچیدهتر شدن اوضاع حکایت دارد. عادل عبدالمهدی معاون رئیسجمهور عراق و سیاستمدار شاخص این کشور که در هفتههای اخیر به عنوان نامزد مورد توافق گروههای سیاسی برای نخست وزیری عراق قلمداد میشد، این هفته اظهارات یاس آوری مطرح کرد و خوش بینیهای موجود را از بین برد.
ابتکار
«ظهور و افول گفتمانهای سیاسی در ایران؛گفتمان چپ مدرن»عنوان قسمت ششم سرمقاله روزنامه ابتکار به قلم دکتر رسول بابایی است که در آن می خوانید:
گفتمان چپ مدرن را باید محصول منازعات گفتمانی و سیاسی دید که نزدیک به بیست سال بعد از وقوع انقلاب اسلامی جریان داشت. با سلطه و هژمونی گفتمانی و سیاسی راست سنتی و نیز راست مدرن، برخی از چهرههای عمدتا جوانتر و دانشگاهی جریان چپ سنتی با استفاده از فرصتهای مطالعاتی که در نهادهایی مانند دفتر تحقیقات استراتژیک برای آنها فراهم شده بود، دست به بازسازی گفتمانی خود زدند که بخشی از آن در مجلاتی مانند کیان بازتاب یافته بود. علاوه بر این، با شکل گیری جریان روشنفکری دینی و مباحثات کسانی مانند سروش فضای فکری نسبتا بازی فراهم شد که امکان تجدید نظر در بسیاری از اصول پیشین را فراهم کرد.
علاوه بر این زمینه ها، روندهای سیاسی نیز به شکل گیری و تکوین اندیشه گفتمان چپ مدرن کمک کرد. با انحصار طلبی راست سنتی و گرایش راست مدرن به مساله توسعه و نوسازی و اقتصادی و غفلت از توسعه سیاسی، گروههای روشنفکری چپ تلاش کردند تا با بازسازی اندیشهای توجه جامعه را به خود جلب کنند. این حلقه گفتاری به جای بحث از توسعه و عقب ماندگی، کانون خود را بازخوانی و نقد روایت انقلاب قرار داد. در عمل بحث بر سر انتخاب رئیس جمهور دوره هفتم باعث فعال شدن جریان روشنفکری و به دنبال آن ظهور و تکوین گفتمان چپ مدرن شد. در اینجا بازهم به اختصار به بررسی مهمترین سرمایههای گفتمانی چپ مدرن میپردازیم.
سرمایه کلامی چپ مدرن: در یک نگاه کلی میتوان گفت که چپ مدرن از برخی جهات تداوم جریان چپ به طور کلی در ایران است. با این همه، برخی از هواداران جوانتر این گفتمان بعد از خروج اجباری از ساخت قدرت بعد از رحلت امام خمینی، تلاش کردند تا با تجدید نظرهایی اندیشهها و ایدههای خود را با شرایط زمان سازگارتر کنند. چهرههای جوانی مانند محمد خاتمی و نیز روشنفکران دینی نمایندگان برجسته این تفکر هستند و سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و نیز حزب مشارکت ایران اسلامی از مهمترین سرمایههای سیاسی تشکیلاتی این گفتمان محسوب میشوند.
گفتمان چپ مدرن به طور کلی بر اصل تغییر و دگرگونی تاکید دارد و با پذیرش تنوع و تکثر راه را به روی منازعات گفتمانی و سیاسی باز میکند. با این همه برخلاف چپهای مارکسیستی و چپ سنتی از نوعی اقتصاد غیردولتی و آزاد دفاع میکند که شباهت بیشتری به راست و به ویژه راست مدرن دارد.
بی دلیل نیست که در انتخابات دوره هفتم ریاست جمهوری(1376) گروه کارگزاران سازندگی به عنوان مهمترین سرمایه سیاسی تشکیلاتی گفتمان راست مدرن در کنار سازمان مجاهدین و بعدها حزب مشارکت اسلامی قرار گرفت. به این ترتیب ما میتوانیم از شکل گیری گفتمان تازهای صحبت کنیم که عناصر و گزارههای گفتمانی متفاوتی را پرورش داده است.
سرمایه کلامی مبنایی: گفتمان چپ مدرن برخلاف چپ سنتی که به شدت بر مفهوم ولایت مطلقه فقیه تاکید میکرد، تفسیر محدودتری از این مفهوم ارائه میکند. از این رو در این گفتمان دین امری انسانی دیده میشود که باید با روزگار محک بخورد و این توانایی را داشته باشد تا از پس مسائل روز برآید. بر این اساس گفتمان چپ مدرن تکثر دینی را هم امر الهی میداند که خود خداوند آن را اراده کرده است.
آرمان
«چند نکته درباره در راس امور بودن مجلس»عنوان سرمقاله روزنامه آرمان به قلم محمد خوش چهره است که در آن میخوانید:
تاکید حضرت امام (ره)بر در راس امور بودن مجلس ناشی از حساسیت ایشان به جمهوریت نظام بود.مسئولان امر باید با تاکید روی اصول بنیادی نظام هر چه سریعتر جلوی رشد مسائل تفرقه آمیز را بگیرند.دیدگاه حضرت امام (ره)در خصوص مجلس و تاکید ایشان بر اینکه در جمهوری اسلامی «مجلس در راس امور است»ورای بعد زمانی آن متاثر از دیدگاه ایشان نسبت به جمهوری اسلامی است که منجر به نهادینه شدن جمهوریت در کشور می گردد.
و هویت اسلامی کشور را نمایان تر می کند. طی سی سال گذشته هر دو مورد یعنی جمهوریت و اسلامیت جمهوری اسلامی ایران بارها مورد تعرض قرار گرفته اند. به هر حال در این میان تائیدات مقام معظم رهبری بر جمهوری اسلامی بودن نظام مبین این است که در نظام ما اسلامیت و جمهوریت دو بال سعادت اند که سبب هویت بخشیدن به اسلامی بودن مردم و رشد مردم سالاری در کشور می شود.
تاکید امام براین فرمایش که «مجلس در راس امور است» به صحبت های تکمیلی ایشان دراین زمینه به همراه داشته است همچنان که ایشان در فرمایشی دیگر مجلس را عصاره فضایل ملت می دانستند و عقیده داشتند که از آنجایی که همه آحاد ملت امکان حضور در نظام قانون گذاری را ندارند باید عصاره فضایل ملت در مجلس تبلور پیدا کند .امام (س)در توصیه هایشان به مردم می فرمودند مردم برای انتخاب نمایندگانشان باید به اصلح مراجعه کنند و اطمینان یابند که کاندید ای مورد نظرشان اصلی ترین است.
امام (س)نقش بالا و اهمیت زیادی برای مجلس شورای اسلامی و نمایندگان قائل بودند و همواره از مرحوم آیت الله مدرس به عنوان نمونه نمایندگان ملت نام می بردند.بر اساس فرمایشات حضرت امام (س)در مجلس است که آمال و آرزوها و اهداف و مصالح عمومی نظام تبلور می یابد و جمهوریت نظام رشد می کند و از همین رو بود که ایشان بارها و بارها بر اهمیت و ارجحیت انتخابات مجلس بر دیگر انتخابات تاکید داشتند.به عقیده من اهمیت جایگاه مجلس در نگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی نسبت به دو قوه مجریه و قضائیه به خاطر دو حوزه فعالیت مجلس و دو بعدی بودن است.
دو بعد تقنینی و نظارتی مجلس سبب می شود که دامنه فعالیت و جایگاه آن بر قوای دیگر ارجحتر باشد چنان که مجلس از طریق بعد قانون گذاری اش به دامنه فعالیت ها عملیاتی دولت وارد می شود چرا که این مجلس است که برنامه های اجرایی وعملیاتی دولت چون قانون بودجه سالیانه کشور را تائید و تصویب می کند.قوه مجریه تنها می تواند برنامه عملیاتی وعمرانی واجرایی اش را در قالب لایحه به مجلس پیشنهاد دهد و این مجلس است که لایحه دولت را مطالعه و بعضا تصحیح و تغییر و در نهایت تصویب می کند.
آفرینش
«نگاه تازه به موزه و آثار تاریخی»عنوان سرمقاله روزنامه آفرینش به قلم علی رمضانی است که در آن میخوانید:
آثار تاریخی ایران که در موزه های جهان است را به ایران می آوریم سخنان فوق بخشی از اظهارات رئیس سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی در کنار ورود منشور حقوق بشری کوروش بزرگ از انگلستان به ایران بود. سخنانی که چنانچه رنگ واقعیت به خود گیرد در واقع تحولی در نگاه به موزه وآثار باستانی وتاریخی کشور است و می تواند در صورت توجه جدی به آن واتخاذ سیاست های مناسب در مورد موزه و آثار باستانی کشور مان پیامد های مثبت وعدیده ای را برای کشور به همراه داشته باشد.
در واقع آثار باستانی وتاریخی هر کشور در دوره های مختلف بخشی از هویت سیاسی ،اجتماعی و فرهنگی و تاریخی هر کشور است که متناسب به نگاه دولت ها به آن میتواند مورد توجه بیشتر یا کمتر قرار گیرد و از آن به عنوان بخشی از گذشته تاریخی کشور عاملی در جهت اهداف سیاسی فرهنگی و اقتصادی کشور ها در سطح جهان باشد. در این راستا لازم به تذکر است که امروزه کشور های بسیاری در جهان میکوشند تا به بهره گیری از این آثار و بناهای تاریخی از یک سو با غنی جلوه دادن تمدن و فرهنگ خویش از آن به عنوان عاملی در افزایش قدرت دیپلماتیک و سیاسی خود بهره گیرند.
در این بین کشورهای بسیاری نیز می کوشند تا بهره گیری از پتانسیل های آثار تاریخی خود و موزه های گوناگون از آن در جهت جذب حداکثری توریست های خارجی بهره گیرند. در این بین عملکرد کشور هایی نظیر مصر ،یونان ،ترکیه ،اسپانیا وهند می تواند مورد توجه باشد چه اینکه امروزه این کشور ها کوشیده اند تا باتوجه به موزه هاو پتانسیل اثار تاریخی خود سالانه میلیارها دلار از بخش ورود گردشگران خارجی را نصیب خود سازند.
در این میان قابل توجه است که اینک کشور های موفق بسیاری تلاش میکنند تا با گسترد ه کردن مناسبات موزه ای وتاریخی خود با کشور های دیگر از یک سو آثار تاریخی و موزه ای را تبادل و در کشور مقابل به نمایش گذارند واز سوی دیگر کشور هایی همانند عراق، مصرو… می کوشند تا با برقراری روابط با کشور های مختلف آثار تاریخی خود در کشور های دیگر چه در موزه هاو گالری ها را که در زمانهایی از کشور به صورت قانونی یا غیر قانونی خارج شده است به کشور بازگردانند تا هم با غنی کردن موزه ها بر حجم آثار فرهنگی وتاریخی خود بیفزایند و هم بر ورود گردشگر به کشور کمک نمایند.
جهان صنعت
«حال و هوای عجیب بورس» عنوان سرمقاله روزنامه جهان صنعت به قلم ستاره شهریاری است که در آن میخوانید:
این روزها بورس حال و هوای عجیبی دارد ؛ از یکسو رشد سه رقمی شاخص در نتیجه تاثیریپذیری مثبت از برخی معرفههای درونی و پیرامونی بازار، در روزهای پیاپی هیجان وصفناپذیری در تالار شیشهای به راه میاندازد و از سوی دیگر انتشار یک خبر منفی (هرچند هم کوچک و محدود به یک شرکت باشد) بازار را چنان آشفته حال میکند که گویی شاخصها از آن پس در یک دور برگردان نزولی این بار با ریزش سه رقمی به راه خود ادامه خواهند داد و این در حالی است که تمامی این افت و خیزها با شدت و شیب تند همراه است و هرچه شتاب صعود و نزول بیشتر شود به همان میزان ترس بورسبازان هم افزایش مییابد.
از سوی دیگر این روزها بورس با ابهامات اساسی همراه است، ترس بازار از گسترده شدن ابعاد تحریمهای اقتصادی در سطح بینالملل و فشار هزینهای ناشی از هدفمندشدن یارانهها بر صنایع داخلی باعث شده تا فعالان بازار سرمایه در پایان نیمه اول سال احتیاط را چاشنی معاملات خود کرده تا شاید ضرر و زیان کمتری را متحمل شوند.
ترس سرمایهگذاران یک نکته مهم را به ذهن میرساند و آن اینکه اگرچه مسوولان از بازگشت اعتماد به بورس خبر میدهندولی چگونه میتوان در شرایطی که هنوز هم رفتارهای هیجانی حرکات شاخص را رقم میزند چنین اظهاراتی را باور داشت و خوب میدانیم که رونق بازار سرمایه تنها تا زمانی است که بازارهای رقیب برگ آسی رو نکرده باشند چراکه رشد بورس تنها در نتیجه رشد شاخص بوده و اگر شاخص فرو ریزد، سرمایهها هم از بورس پر میگیرند.
حال آنکه یارانه هدفمند میتواند بورس را به روزهای منفی بازگرداند، در چنین شرایطی مسوولان اقتصادی دولت تنها به رشد شاخص و بازدهی مثبت آن (در روزهای تقسیم سود!) افتخار میکنند و باز هم جای برنامهریزی اقتصادی خالی است و در حالی که یارانهها از صنایع بورسی میروند هنوز خبر از اقدام چشمگیری برای جبران افزایش هزینهها به گوش نمیرسد؛ بازاری که تا این حد متزلزل و شکننده است قطعا به حمایت بیشتری برای تداوم رشد نیاز خواهد داشت.
به این ترتیب هر چند اتفاق مهمی برای ایجاد روند معکوس شاخص در بازار رخ نداده اما با پایان یافتن فصل تقسیم سود شرکتها و به تبع آن خروج نقدینگی از بازار و با ورود به نیمه دوم سال احتمال افت شاخص در پی رفتار نوسانگیران بعید نیست چراکه پاییز و زمستان بورس که به طور سنتی فصل رکود و کمرونقی خواهد بود، امسال بار یارانههدفمند را نیز به دوش خواهد کشید.
و اینگونه است که پیشبینی میشود بورس زمستان خود را با سرمای ترس و هزینه سپری کند.
دنیای اقتصاد
«پایان تابستان داغ بورس؟» عنوان سرمقاله روزنامه دنیای اقتصاد به قلم علیرضا کدیور است که در آن میخوانید:
بورس تهران آخرین روز تابستان 89 را با رشد 135 واحدی شاخص کل و تثبیت آن در عدد 18 هزار و 548 واحد به پایان رساند.
رشد خیرهکننده و بیش از 6 هزار واحدی شاخص طی تنها 6 ماه، میانگین بازدهی 48 درصدی را برای سرمایهگذاران بورس تهران به ارمغان آورده است. وضعیتی که حاکی از میانگین بازدهی 6 درصدی ماهانه و قرار گرفتن بورس تهران در رتبه دوم بیشترین رشد شاخص در میان بورسهای عضو فدراسیون جهانی است.
همچنین رشد چشمگیر قیمت سهام در نیمه اول 89، ارزش بورس تهران را به 87 هزار و 500 میلیارد تومان (معادل 85 میلیارد دلار) رسانده که بالاترین سطح ارزش بورس در تاریخ فعالیت 43 ساله آن است.
نگاهی به رشد شاخصهای بورس طی سه سال گذشته نشان میدهد، پس از ثبت بازدهی 4/10- درصدی در سال 87 به واسطه سقوط قیمت جهانی مواد خام در آن سال، بورس تهران طی سالهای 88 و 89 به واسطه رشد چشمگیر قیمت جهانی موادخام از یک سو و رکود تحمیلی دولت به بازارهای مسکن و پول، به ترتیب شاهد ثبت بازدهی 4/57 درصدی در سال 88 و بازدهی 48 درصدی در نیمه نخست سال 89 بوده است. به بیان دیگر، بازدهی بورس تهران از ابتدای سال 88 تا پایان شهریورماه 89 به 133 درصد بالغ شده که حاکی از بازدهی قابل توجه بورس طی 5/1 سال مزبور است.
اما نگاهی دقیقتر به بازدهیهای فصلی و ماهانه نشان میدهد، بازدهی 48 درصدی در نیمه اول 89 و بازدهی 1/30 درصدی بورس در تابستان 89، دومین بازدهی بالای بورس تهران طی زمانهای مشابه 12 سال گذشته است. این درحالی است که شهریورماه 89 با ثبت بازدهی 4/9 درصدی، درصدر ماههای شهریور کل تاریخ بورس قرار گرفته است. ارقامی که جملگی حکایت از رونق قابلتوجه بورس تهران طی تابستان 89 دارد.
هر چند نمیتوان در حال حاضر بورس تهران را به واسطه حضور شرکتهای بزرگ دولتی و اتکای بالای بورس به شرکتهای تولیدکننده مواد خام، با بورس طی سالهای 82 و 83 مقایسه کرد، اما شباهت شرایط اقتصادی آن دوره با شرایط فعلی، سیگنالهای مناسبی برای بورس تهران مخابره نمیکند.
در وهله نخست اینکه تجربه بورس طی سنوات گذشته نشان داده، بورس تهران در سالهایی که در نیمه اول سال بازدهی بیش از 30 درصد کسب کرده، نتوانسته در نیمه دوم همان سال این بازدهی خیرهکننده را تکرار کند. شرایطی که در فصول تابستان سالهای پربازده نیز به وضوح قابلمشاهده است.
«در اسارت گزینههای بد» عنوان یادداشت روز روزنامه کیهان به قلم مهدی محمدی است که در آن میخوانید:
علایمی وجود دارد که نشان می دهد طرف های غربی در حال بازنگری و به روز رسانی بسته ای هستند که یک سال قبل از انتخابات ریاست جمهوری یعنی در ژوئن 2008 به ایران ارائه کردند. این علائم اگرچه غیر رسمی اما بسیار جدی و مهم است و قبل از هر چیز نشان می دهدکه محاسبات گروه 6 درباره ایران تغییر کرده و غربی ها دریافته اند که با حفظ خطوط قرمز و چارچوب های سابق نمی توانند با ایران وارد گفت وگو شوند. درک این نکته که پیشنهادهای کهنه قبلی به ایران تناسبی با شرایط فعلی ندارد و هرگونه گفت وگو بر مبنای آن پیشنهادها پیشاپیش شکست خورده خواهد بود، اگرچه خیلی طول کشید -واین از ذهن کند و تنبل غربی ها بعید هم نبود- اما حالا که اتفاق افتاده باید طوری مدیریت شود که راهی به جلو باز کند نه اینکه بعد از چند ماه مشخص شود طرفین دوباره سر جای اول خود ایستاده اند.
بسته ژوئن 2008 یک نقطه عطف در برنامه هسته ای ایران و شاید فراتر از آن، نوع نگاه غربی ها به ابعاد قدرت ملی و منطقه ای ایران بود. گروه 6 آن بسته را در حالی ارائه کرد که به اصطلاح می توان گفت سبد گزینه های آمریکا با صدور 5 قطعنامه تحریم علیه ایران صفر شده بود و از آن طرف با حاد شدن وضع پرونده هایی مانند افغانستان و بحران مالی جهانی چاره ای جز جلب همکاری و تعامل با ایران نمی دید.
فشار ناشی از این محدودیت ها غربی ها را وادار کرد تا خط قرمز تعلیق را که تا پیش از آن به عنوان پیش شرط هرگونه مذاکره رسمی با ایران مطرح می شد کنار بگذارند و به دنبال تقاضای تعدیل شده تری بگردند تا هم برای ایران قابل پذیرش باشد و هم آبروی آنها را حفظ کند. اگر طیف پیشنهادهای طرف غربی به ایران را از سال 2003 به این طرف روی نمودار ببریم، بدون شک بسته ژوئن هم از حیث محتوا و هم از جهت غلبه عامل «حفظ آبرو» در تصمیم های غرب، یک نقطه اکسترمم جدی روی این نمودار خواهد بود. آنچه در بسته ژوئن جایگزین تعلیق شد پیشنهادی به نام «فریز» بود که از ایران می خواست به جای توقف ساخت قطعات و مونتاژ ماشین های سانتریفیوژ یا تعلیق غنی سازی (به معنای تزریق گاز به ماشین ها)، فقط از توسعه بیشتر تاسیسات خود خودداری کند تا بتوان مذاکرات درباره ترتیبات بلند مدت را آغاز کرد.
در ماه های بعد از ژوئن 2008 اگرچه یک دور مذاکره مستقیم میان ایران و گروه 6 با حضور مستقیم و رسمی نماینده آمریکا انجام شد اما هیچ وقت این فرصت مهیا نشد که بسته ژوئن و پیشنهادهای دیگری که در کنار آن به ایران ارائه شد، از جانب طرفین پخته شود و مبنایی برای مذاکرات جامع تر فراهم آورد. در واقع طرف غربی به طمع اینکه در انتخابات خرداد 88 (ژوئن 2009) دوستان اصلاح طلبش در داخل ایران کار را به دست خواهند گرفت، مذاکرات ژنو یک را ترک کرد و تا یک سال دیگر یعنی اواسط سال 2009 به اتاق مذاکره بازنگشت. روشن بود که آمریکایی ها با پیام هایی که از داخل ایران دریافت کردندکاملا به این نتیجه رسیده بودند که گزینه سقوط دولت اصولگرا در انتخابات 88 یک گزینه دست یافتنی و قابل سرمایه گذاری است. حتی پس از پیروزی مسلم و قطعی دکتر احمدی نژاد در این انتخابات هم آمریکا حاضر به دست برداشتن از این توهم نشد و با در دستور کار قرار دادن تئوری «دولت ضعیف» به جای«سقوط دولت»، سعی کرد حالا که نتوانسته از روی کار آمدن دولت اصولگرا جلوگیری کند، حداقل تا می تواند آن را ضعیف کند طوری که در هرگونه مذاکره احتمالی ایران چاره ای جز امتیاز دادن در خارج با هدف جمع کردن فضای داخلی نداشته باشد.
تهران امروز
«یارانههای هدفمند و الزامات دوران گذار»عنوان سرمقاله روزنامه تهران امروز به قلم حسن وزینی است که در آن میخوانید:
هفته پایانی شهریور را میتوان یکی از حساسترین مقاطع مربوط به قانون هدفمندسازی یارانهها دانست. این مقطع از یک سو آخرین فرصتها برای دولتمردان در تدارک اجرای این قانون است و از سوی دیگر جزئیات بیشتری از این قانون از قبیل اعلام واریز یارانههای نقدی در مهرماه به حساب شهروندان، اعلام زمان دقیق اجرای این قانون به دلیل برخی حساسیتها و جلوگیری از عوارض بروز یافته در اجرای برخی قوانین گذشته و… از سوی رئیسجمهوری، مستثنا شدن نرخ آب از مرحله اول آزادسازی قیمتها و… منتشر شد.
اکنون به نظر میرسد با آغاز شمارش معکوس اجرای این قانون، یک واقعیت ملموس در برابر مردم قرار گرفته است. این واقعیت که گرچه هدف از هدفمندسازی یارانهها نه افزایش قیمتها، (زیرا ما به ازای آن به صورت نقدی به شهروندان پرداخت خواهد شد) بلکه ایجاد رونق در کسب و کار، افزایش توان بخش خصوصی در امر تولید، ایجاد فضای رقابت و شفافیت در اقتصاد و در نهایت خارج ساختن مرکز تصمیمگیری برای یارانهها از عهده نهاد دولت، مجلس و … است اما باید توجه کرد که به هر حال اقدام به یک جراحی بزرگ اقتصادی، نمیتواند بدون هیچگونه عوارض و آسیبی باشد. حتی اگر دولت برنامهها و تدارکی برای این امر دیده باشد، به دلیل آنکه قانون یارانهها موجب آزادسازی قیمت برخی کالاها و خدمات خواهد بود، نیاز به مشارکت ملی و همراهی مردم قابل کتمان نیست.
بنابراین آزادسازی قیمت کالاها و خدماتی که دولت در زمان مقتضی آن را اعلام خواهد کرد به میزانی که پس از یک دوره زمانی کوتاهمدت موجب افزایش رونق فضای کسب و کار، تولید (به شرط حمایت هوشمند از واحدهای در معرض آسیب) و… خواهد شد…
نیازمند مدیریت محاسبهگرانه مردم بر یارانههایی است که به صورت نقدی به حسابشان واریز میشود. به عبارت دیگر اکنون که کشور در آستانه ورود به یک فضای جدید اقتصادی است، رفتارهای خرد و کلان خانوارها و واحدهای تولیدی، خدماتی و… باید متناسب با الزامات دوره جدید بازمدیریت شود. نگرانی زمانی است که خانوارها درک درستی از شرایط دوران جدید نداشته باشند و واحدهای تولیدی و خدماتی نیز نتوانند ساز و کار تولید و خدمات خود را متناسب با شرایط بازار عرضه و تقاضا تطبیق دهند.
این نگرانیها در روزهای اخیر از زبان مسئولان و صاحبنظران با روایتهای مختلف بیان شده است. به نظر میرسد که گرچه افق اجرای قانون هدفمندی یارانهها از چشمانداز مطلوبی برخوردار است اما شرط رسیدن به آن، عبور از دوران حداقل یکسالهای است که در صورت موفقیت، زمینه را برای افزایش بهرهوری اقتصادی کشور فراهم خواهد آورد.
صاحبنظران از این دوران به عنوان مقطع «ریاضت عمومی» یاد میکنند که شبیه آن را بسیاری از کشورهای توسعه یافته تجربه کرده و به اصطلاح مردم در آن شرایط ویژه کمربندهایشان را سفتتر بستهاند. اهمیت و حساسیت این دوره آن است که یک تمرین عمومی آغاز میشود تا به تدریج کنترل و مدیریت بخشی از منابعی که تاکنون ذیل لوایح بودجه دولت، مدیریت میشد به عموم مردم واگذار شود.
رسالت
«متن چیست، حاشیه کدام است!»عنوان سرمقاله روزنامه رسالت به قلم محمد کاظم انبارلویی است که در آن میخوانید:
یکی از پیچیدگیهای فهم نبرد نرم شناخت متن و پرهیز از حاشیه است. ما در متن این نبرد وظایفی داریم. رصد کردن حرکت دشمن، شناخت ترفندهای آنان کشف دستور روزانه آنها در اخلال در روابط قوا، اتحاد ملی و انسجام اسلامی و شناسایی خط تولید شبهه افکنی آنها از جمله وظایف ما در این قلمرو است.
اما گاهی مسائلی پیش میآید که حاشیه به جای متن مینشیند و ترفندهای اتاق فکر جنگ نرم دشمن یکی پس از دیگری عملیاتی میشود. گاهی موضوعی در دولت یا مجلس یا در یکی از اضلاع اصولگرایی مطرح میشود و هفتهها روی آن بحث میشود بی آنکه ربط آن را با مسائل اصلی نظام بدانیم در حالی که آن موضوع را میتوان با حسن ظن به یکدیگر و تفاهم به راحتی حل کرد و نیازی به مجادله و کشمکش و اره بردن و تیشه آوردن نیست. اما برخی رسانهها رندانه از همان موضوع تولید حاشیه میکنند و بزرگان را مدتی مشغول میسازند تا از متن مسائل اصلی فاصله بگیرند.
مقام معظم رهبری بارها در دیدارهای رسمی و غیر رسمی به نخبگان و زبدگان و افراد تاثیرگذار در جامعه توصیه فرمودند با شناخت مسائل اصلی و پرهیز از پرداختن به مسائل فرعی وظایف خود را در پاسخگویی به مطالبات مردم در یابند.
رهبر انقلاب در دیدار مسئولان نظام هشدار دادند عدهای مشغول آتش افروزی هستند. آنچه وظیفه است اصلاح ذات البین، فرو بردن خشم، سعه صدر در حل مشکلات و مراقبت از زیر مجموعهها و حوزههای تاثیرگذار کلام و رفتار میباشد. اما گاهی غفلت ما را از مسیر اصلاح و تصحیح راه دور میکند.
وزیر خارجه آمریکا یکشنبه گذشته همزمان با ورود رئیسجمهور کشورمان به آمریکا تصریح کرد تلاش برای کمک به فرقه سبز را ادامه میدهد و ملاقاتهایی با مخالفان ایران و نیز کارشناسان ایرانی برای ضربهزدن به نظام داشته است.
این مخالفان چه کسانی هستند؟ آن کارشناسان کیستند؟ اینها الان چکار میکنند و چه توطئه و دسیسهای را تدارک میبینند و نقش آنها در تولید حاشیه و دور کردن انقلابیون مسلمان ایرانی از متن اصلی حرکت انقلاب چیست؟کلینتون تاکید میکند؛ همه امید آمریکا در ایران به مخالفان داخلی است. لذا یکی از مهمترین و اساسیترین وظایف ما در عنایت به این است که در متن باشیم و از حاشیه دوری کرده و امید آمریکا در داخل را ناامید کنیم.اما خط تولید حاشیه نمیگذارد به این مهم فکر کنیم.
اگر عزم این را داریم که وحدت ملی و انسجام اسلامی را ارتقا بخشیم به طور طبیعی باید روی مشترکات برای رسیدن به وحدت حقیقی تاکید کنیم اما نمیدانم چه اصراری وجود دارد که نقد خودمان را بدون رعایت آداب نقد همیشه در دستور داشته باشیم. بسیاری از این مسائل را که رسانهای میشود میتوان زیر سقف گفتگو برد. برخی از گفتگوها میتواند تئوریک باشد. برخی نقدها هم ناظر به عملکرد است.
مردم سالاری
«اجرای قانون و جایگاه قوا در نظام»عنوان سرمقاله روزنامه مردم سالاری به قلم محسن دقت دوست است که در آن میخوانید:
در سال های ابتدایی انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ره) در بیان دلیل اعتقاد خود به مجلس، عبارت معروف و تاریخی مجلس در راس امور است را مطرح کردند. این دیدگاه نشاندهنده شان والای مجلس در دیدگاه امام خمینی( ره) است. در واقع این سخن در خصوص رتبه و مشخصات حقوقی قوای مقننه و مجریه نبوده که احیانا با تغییر سلسله مراتب اداری، قائل به جابجایی یا جایگزینی آنها شویم. بلکه گویای جایگاه این قوا از جنبه قدرت و اهمیت و همچنین در پاسخ به نیازی تاریخی است که یکی از انگیزه های اصلی مردم ایران در انقلاب اسلامی بوده.
برای درک این مساله نیازمند کنکاش شخصیت پادشاهان هخامنشی در چند هزار سال قبل نیستیم، تنها نگاهی کوتاه و گذرا به روح قوانین جاری و نیز وقایع تاریخ معاصر و مبارزات ضد استبدادی مردم سرزمینمان کفایت می کند. جلوتر دانستن و حتی همردیف دانستن قوه مجریه و قوه قضائیه حاصل برداشتی نادرست و ناقص از قانون اساسی و اصل تفکیک قوا است.
زیرا مشروعیت هیات وزیران- جز رئیس قوه مجریه- از طرف مجلس کسب می شود و هر گونه فعالیت دولت- حتی وقتی به امور اداری قوای دیگر رسیدگی می کند- باید دقیقا مطابق با مصوبات قوه مقننه باشد. علاوه بر آن اختیاراتی که مجلس برای طرح سوال، استیضاح و عزل بالاترین مقامات دولتی دارد کاملا منحصر به فرد است. همچنین ساختار مجلس که تصمیم گیری در آن بر اساس خرد جمعی است و عصاره فضایل ملت محسوب می شود، بر دولت که به شکل قائم به فرد عمل می کند رجحان دارد. گذشته از همه اینها آنچه بیشتر ذهن و روح دلبستگان به امام(ره) را خراش می دهد، سکوت مشهودی است که از جانب مدعیان انحصار اصول و ارزش ها در برابر ایجاد تزلزل در اندیشه های ایشان رخ می دهد.
به نظر نمی رسد جفایی که با قائل شدن به تاریخ مصرف و تاریخ انقضا برای رهنمودهای امام روا می گردد، جایی برای ملاحظه و اغماض باقی گذارد. به خصوص این جمله ایشان که مجلس در راس امور است در سال های گذشته نمادی از اهمیت نهاد قانون گذاری کشور بوده و استفاده تبلیغاتی فراوانی نیز برای ترغیب مردم به مشارکت در سرنوشت خویش داشته است.
به همین نسبت ایجاد تردید و خدشه وارد ساختن به آن می تواند سبب ساز تشویش اذهان گسترده باشد. اما جالب این است که اصولگرایان بر خلاف گذشته دیگر دغدغه حفظ ظاهر را هم ندارند و در فاصله های زمانی کوتاه، بارها نوسان می کنند و مواضع متناقض می گیرند. یادمان هست که چند ماه قبل در مقابل عملی که در اساس آن تردید وجود داشت، تندترین و بی رحمانه ترین عکس العمل را شاهد بودیم. البته سوای همان تردیدی که ذکر شد، موضعگیری برابر هر گونه اهانت به شخصیت و تحریف اندیشه های امام ضروری و درست است. منتها نباید به صورت تبعیض آمیز باشد که شبهه استفاده ابزاری پدید آید و برخی افراد و گروه ها احساس مصونیت کنند.
از سوی دیگر این نکته نیز قابل کتمان نیست که انعطاف و نرمش مجلس در مقابل دولت های نهم و دهم، در بسیاری از موارد بیشتر از قاعده و معمول بوده و کمتر شاهد استفاده به جای نمایندگان از اختیارات قانونی خود بوده ایم. به همین علت این پتانسیل ایجاد شده که امر را بر هر دولتی مشتبه کند. نمونه بارز این مساله را می توان در همین قانون هدفمندسازی یارانه ها دید و قضاوت کرد. قانونی که شش ماه از زمان تعیین شده برای اجرایی شدن آن می گذرد و هنوز هم ساز و کار دقیق و عملی آن مشخص نیست.
جمهوری اسلامی
«تحلیل سیاسی هفته» عنوان سرمقاله روزنامه جمهوری اسلامی است که در آن میخوانید:
هفته جاری با سه رویداد تقویمی و مناسبتی همراه بود. نخست آنکه سال 1389 از نیمه گذشت و ششماهه دوم سال آغاز گردید. بدین ترتیب فصل تابستان سپری شد و فصل برگریزان با خزان طبیعت چهره گشود.
دومین رویداد هفته، فرا رسیدن سی امین سالگرد جنگ تحمیلی هشت ساله رژیم صهیونیستی عراق و حامیان منطقهای و فرامنطقهای آن است که یادآور رشادتهای شهیدان و حماسه سازان سترگ دفاع مقدس میباشد. در و دیوار شهرها در این هفته با عطر شهدا و ایثارگریهای فرزندان و پدران این ملت در جبهههای نبرد و پایداری زنان و کودکان در پشت جبهه معطر است که با قدرشناسی از رزمندگان و پیشکسوتان جهاد و شهادت تجلی مییابد. آنچه که علاوه بر تجلیل از این عزیزان اهمیت دارد، ترویج فرهنگ و ایثارگریهای روزهای خون و آتش و معرفی آن به عنوان رمز جاودانگی و تداوم حرکت انقلابی و تاریخ ساز نظام است که از اولویتهای مهم و فرآوری دستگاهها و کانونهای فرهنگی بحساب میآید. مقطع تاریخی هشت سال دفاع مقدس ملت ایران باید برای همیشه به مانند ستارهای پرفروغ بر تارک تاریخ این کشور بدرخشد و گرانیگاه حرکت، پویایی و اراده ملی به سمت فتح قلههای بلند عزت و اقتدار قرار گیرد، زیرا همین ایستادگی و ایثارگری بود که باعث ظهور جبهه گسترده مقاومت در سراسر جهان و بیداری و پایداری امروز جهانی در برابر نظام سلطه و قدرتهای استکباری شد.
در این هفته همچنین زنگ مدارس به صدا در آمد و با حضور حدود 13 میلیون دانش آموز در محیطهای آموزشی، جان تازهای به فضای تحصیلی کشور دمیده شد. امروز در آغاز مهر – که هر چند با پائیز طبیعت همراه است – بهار علم و دانش در سنگر مدارس آغاز شد و موج آگاهی در مراکز آموزشی ایجاد گردید، اما آنچیزی که نباید از آن غفلت شود، رسیدن به مرزهای پرسشگری در مدارس و بالا بردن ظرفیت علمی از یکسو و ارتقاء کیفیت تربیتی در مراکز آموزشی است تا آموزش و پرورش بتواند با دو بال همگون و متوازن به رسالت خود عمل کند.
از رویدادهای جنجالی هفته جاری در حوزه مسائل داخلی باید به اظهارات رئیسجمهور مبنی بر رأس امور نبودن مجلس اشاره کرد. این دیدگاه که منشاء بسیاری از کنشها و رفتارهای شخص رئیسجمهور در حوزه عملیاتی کشور است علاوه بر آنکه از نوع خاصی از تفکر فرد محوری و برتربینی رئیس قوه مجریه رمزگشایی میکند، در تناقض آشکار با قانون اساسی و بیانات روشن رهبری نظام است. این جمله کلیدی و معروف هنوز در گوش همه افرادی که حیات امام را درک کردهاند زنگ میزند که مجلس در رأس امور است زیرا که مجلس عصاره و تبلور قدرت نظارت عمومی جامعه بر سایر قواست و لذا مسئولیت و استیضاح و عزل قوای دیگر نیز برعهده آن گذاشته شده است.
همچنین مجلس تصویب کننده قوانینی است که قوه مجریه و مقننه ملزم به اجرای آن هستند و همه این امور، تثبیت کننده استیلای خدشه ناپذیر قوه مقننه بر سایر قواست ولی متأسفانه سخنان رئیسجمهور و استدلالهای مخدوش ایشان که نتیجهای جز ایجاد تشنج در جامعه و اتلاف وقت مسئولان ندارد، پرده از نوعی تفکر و تلقی برمیدارد که نیاز به اصلاح اساسی دارد.
مشخص نیست که تشکیک در بدیهیهات و مسلمات قانونی که اظهارات امام و رهبری را نیز در پشت سر خود دارد، با چه هدفی انجام میشود ولی قدر مسلم اینست که این قبیل اظهارات، باعث صف بندی میان قوا میشود.
آیا واکنش جامعه و عکس العمل نمایندگان مجلس به این اظهارات برای اثبات بی پایه بودن و تشنج آفرین بودن آن کافی نیست؟ طبعاً در چنین فضایی، زنجیرهای شدن ماجراهایی همچون اسطوره سازی کوروش و بسیجی خواندن وی و همچنین برتر دانستن مکتب ایرانی بر اسلامیت کفایت میکند که دلسوزان جامعه را به این سمت دلالت کند که عدهای در دولت بدنبال ایجاد انحراف در مسیر تفکرات انقلاب و تشنج آفرینی در سطح افکار عمومی جامعه هستند. متأسفانه جنجال آفرینی از سوی منسوبین دولت این روزها افکار عمومی را به شدت نگران کرده و مشخص نیست که این روند به کجا ختم خواهد شد.
این هفته، در مرور رخدادهای خارجی، مسائل عراق، فلسطین و افغانستان کماکان از درجه اهمیت بالاتری برخوردار بودند. در عراق، بن بست تعیین نخستوزیر جدید و تشکیل دولت درحالی ادامه یافت که این کشور صحنه خشونتهای جدید و انفجارهای مرگبار بود. بحران تشکیل دولت در عراق نه تنها به سمت حل شدن نمیرود بلکه نشانههای موجود از تشدید این بحران و پیچیدهتر شدن اوضاع حکایت دارد. عادل عبدالمهدی معاون رئیسجمهور عراق و سیاستمدار شاخص این کشور که در هفتههای اخیر به عنوان نامزد مورد توافق گروههای سیاسی برای نخست وزیری عراق قلمداد میشد، این هفته اظهارات یاس آوری مطرح کرد و خوش بینیهای موجود را از بین برد.
ابتکار
«ظهور و افول گفتمانهای سیاسی در ایران؛گفتمان چپ مدرن»عنوان قسمت ششم سرمقاله روزنامه ابتکار به قلم دکتر رسول بابایی است که در آن می خوانید:
گفتمان چپ مدرن را باید محصول منازعات گفتمانی و سیاسی دید که نزدیک به بیست سال بعد از وقوع انقلاب اسلامی جریان داشت. با سلطه و هژمونی گفتمانی و سیاسی راست سنتی و نیز راست مدرن، برخی از چهرههای عمدتا جوانتر و دانشگاهی جریان چپ سنتی با استفاده از فرصتهای مطالعاتی که در نهادهایی مانند دفتر تحقیقات استراتژیک برای آنها فراهم شده بود، دست به بازسازی گفتمانی خود زدند که بخشی از آن در مجلاتی مانند کیان بازتاب یافته بود. علاوه بر این، با شکل گیری جریان روشنفکری دینی و مباحثات کسانی مانند سروش فضای فکری نسبتا بازی فراهم شد که امکان تجدید نظر در بسیاری از اصول پیشین را فراهم کرد.
علاوه بر این زمینه ها، روندهای سیاسی نیز به شکل گیری و تکوین اندیشه گفتمان چپ مدرن کمک کرد. با انحصار طلبی راست سنتی و گرایش راست مدرن به مساله توسعه و نوسازی و اقتصادی و غفلت از توسعه سیاسی، گروههای روشنفکری چپ تلاش کردند تا با بازسازی اندیشهای توجه جامعه را به خود جلب کنند. این حلقه گفتاری به جای بحث از توسعه و عقب ماندگی، کانون خود را بازخوانی و نقد روایت انقلاب قرار داد. در عمل بحث بر سر انتخاب رئیس جمهور دوره هفتم باعث فعال شدن جریان روشنفکری و به دنبال آن ظهور و تکوین گفتمان چپ مدرن شد. در اینجا بازهم به اختصار به بررسی مهمترین سرمایههای گفتمانی چپ مدرن میپردازیم.
سرمایه کلامی چپ مدرن: در یک نگاه کلی میتوان گفت که چپ مدرن از برخی جهات تداوم جریان چپ به طور کلی در ایران است. با این همه، برخی از هواداران جوانتر این گفتمان بعد از خروج اجباری از ساخت قدرت بعد از رحلت امام خمینی، تلاش کردند تا با تجدید نظرهایی اندیشهها و ایدههای خود را با شرایط زمان سازگارتر کنند. چهرههای جوانی مانند محمد خاتمی و نیز روشنفکران دینی نمایندگان برجسته این تفکر هستند و سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و نیز حزب مشارکت ایران اسلامی از مهمترین سرمایههای سیاسی تشکیلاتی این گفتمان محسوب میشوند.
گفتمان چپ مدرن به طور کلی بر اصل تغییر و دگرگونی تاکید دارد و با پذیرش تنوع و تکثر راه را به روی منازعات گفتمانی و سیاسی باز میکند. با این همه برخلاف چپهای مارکسیستی و چپ سنتی از نوعی اقتصاد غیردولتی و آزاد دفاع میکند که شباهت بیشتری به راست و به ویژه راست مدرن دارد.
بی دلیل نیست که در انتخابات دوره هفتم ریاست جمهوری(1376) گروه کارگزاران سازندگی به عنوان مهمترین سرمایه سیاسی تشکیلاتی گفتمان راست مدرن در کنار سازمان مجاهدین و بعدها حزب مشارکت اسلامی قرار گرفت. به این ترتیب ما میتوانیم از شکل گیری گفتمان تازهای صحبت کنیم که عناصر و گزارههای گفتمانی متفاوتی را پرورش داده است.
سرمایه کلامی مبنایی: گفتمان چپ مدرن برخلاف چپ سنتی که به شدت بر مفهوم ولایت مطلقه فقیه تاکید میکرد، تفسیر محدودتری از این مفهوم ارائه میکند. از این رو در این گفتمان دین امری انسانی دیده میشود که باید با روزگار محک بخورد و این توانایی را داشته باشد تا از پس مسائل روز برآید. بر این اساس گفتمان چپ مدرن تکثر دینی را هم امر الهی میداند که خود خداوند آن را اراده کرده است.
آرمان
«چند نکته درباره در راس امور بودن مجلس»عنوان سرمقاله روزنامه آرمان به قلم محمد خوش چهره است که در آن میخوانید:
تاکید حضرت امام (ره)بر در راس امور بودن مجلس ناشی از حساسیت ایشان به جمهوریت نظام بود.مسئولان امر باید با تاکید روی اصول بنیادی نظام هر چه سریعتر جلوی رشد مسائل تفرقه آمیز را بگیرند.دیدگاه حضرت امام (ره)در خصوص مجلس و تاکید ایشان بر اینکه در جمهوری اسلامی «مجلس در راس امور است»ورای بعد زمانی آن متاثر از دیدگاه ایشان نسبت به جمهوری اسلامی است که منجر به نهادینه شدن جمهوریت در کشور می گردد.
و هویت اسلامی کشور را نمایان تر می کند. طی سی سال گذشته هر دو مورد یعنی جمهوریت و اسلامیت جمهوری اسلامی ایران بارها مورد تعرض قرار گرفته اند. به هر حال در این میان تائیدات مقام معظم رهبری بر جمهوری اسلامی بودن نظام مبین این است که در نظام ما اسلامیت و جمهوریت دو بال سعادت اند که سبب هویت بخشیدن به اسلامی بودن مردم و رشد مردم سالاری در کشور می شود.
تاکید امام براین فرمایش که «مجلس در راس امور است» به صحبت های تکمیلی ایشان دراین زمینه به همراه داشته است همچنان که ایشان در فرمایشی دیگر مجلس را عصاره فضایل ملت می دانستند و عقیده داشتند که از آنجایی که همه آحاد ملت امکان حضور در نظام قانون گذاری را ندارند باید عصاره فضایل ملت در مجلس تبلور پیدا کند .امام (س)در توصیه هایشان به مردم می فرمودند مردم برای انتخاب نمایندگانشان باید به اصلح مراجعه کنند و اطمینان یابند که کاندید ای مورد نظرشان اصلی ترین است.
امام (س)نقش بالا و اهمیت زیادی برای مجلس شورای اسلامی و نمایندگان قائل بودند و همواره از مرحوم آیت الله مدرس به عنوان نمونه نمایندگان ملت نام می بردند.بر اساس فرمایشات حضرت امام (س)در مجلس است که آمال و آرزوها و اهداف و مصالح عمومی نظام تبلور می یابد و جمهوریت نظام رشد می کند و از همین رو بود که ایشان بارها و بارها بر اهمیت و ارجحیت انتخابات مجلس بر دیگر انتخابات تاکید داشتند.به عقیده من اهمیت جایگاه مجلس در نگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی نسبت به دو قوه مجریه و قضائیه به خاطر دو حوزه فعالیت مجلس و دو بعدی بودن است.
دو بعد تقنینی و نظارتی مجلس سبب می شود که دامنه فعالیت و جایگاه آن بر قوای دیگر ارجحتر باشد چنان که مجلس از طریق بعد قانون گذاری اش به دامنه فعالیت ها عملیاتی دولت وارد می شود چرا که این مجلس است که برنامه های اجرایی وعملیاتی دولت چون قانون بودجه سالیانه کشور را تائید و تصویب می کند.قوه مجریه تنها می تواند برنامه عملیاتی وعمرانی واجرایی اش را در قالب لایحه به مجلس پیشنهاد دهد و این مجلس است که لایحه دولت را مطالعه و بعضا تصحیح و تغییر و در نهایت تصویب می کند.
آفرینش
«نگاه تازه به موزه و آثار تاریخی»عنوان سرمقاله روزنامه آفرینش به قلم علی رمضانی است که در آن میخوانید:
آثار تاریخی ایران که در موزه های جهان است را به ایران می آوریم سخنان فوق بخشی از اظهارات رئیس سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی در کنار ورود منشور حقوق بشری کوروش بزرگ از انگلستان به ایران بود. سخنانی که چنانچه رنگ واقعیت به خود گیرد در واقع تحولی در نگاه به موزه وآثار باستانی وتاریخی کشور است و می تواند در صورت توجه جدی به آن واتخاذ سیاست های مناسب در مورد موزه و آثار باستانی کشور مان پیامد های مثبت وعدیده ای را برای کشور به همراه داشته باشد.
در واقع آثار باستانی وتاریخی هر کشور در دوره های مختلف بخشی از هویت سیاسی ،اجتماعی و فرهنگی و تاریخی هر کشور است که متناسب به نگاه دولت ها به آن میتواند مورد توجه بیشتر یا کمتر قرار گیرد و از آن به عنوان بخشی از گذشته تاریخی کشور عاملی در جهت اهداف سیاسی فرهنگی و اقتصادی کشور ها در سطح جهان باشد. در این راستا لازم به تذکر است که امروزه کشور های بسیاری در جهان میکوشند تا به بهره گیری از این آثار و بناهای تاریخی از یک سو با غنی جلوه دادن تمدن و فرهنگ خویش از آن به عنوان عاملی در افزایش قدرت دیپلماتیک و سیاسی خود بهره گیرند.
در این بین کشورهای بسیاری نیز می کوشند تا بهره گیری از پتانسیل های آثار تاریخی خود و موزه های گوناگون از آن در جهت جذب حداکثری توریست های خارجی بهره گیرند. در این بین عملکرد کشور هایی نظیر مصر ،یونان ،ترکیه ،اسپانیا وهند می تواند مورد توجه باشد چه اینکه امروزه این کشور ها کوشیده اند تا باتوجه به موزه هاو پتانسیل اثار تاریخی خود سالانه میلیارها دلار از بخش ورود گردشگران خارجی را نصیب خود سازند.
در این میان قابل توجه است که اینک کشور های موفق بسیاری تلاش میکنند تا با گسترد ه کردن مناسبات موزه ای وتاریخی خود با کشور های دیگر از یک سو آثار تاریخی و موزه ای را تبادل و در کشور مقابل به نمایش گذارند واز سوی دیگر کشور هایی همانند عراق، مصرو… می کوشند تا با برقراری روابط با کشور های مختلف آثار تاریخی خود در کشور های دیگر چه در موزه هاو گالری ها را که در زمانهایی از کشور به صورت قانونی یا غیر قانونی خارج شده است به کشور بازگردانند تا هم با غنی کردن موزه ها بر حجم آثار فرهنگی وتاریخی خود بیفزایند و هم بر ورود گردشگر به کشور کمک نمایند.
جهان صنعت
«حال و هوای عجیب بورس» عنوان سرمقاله روزنامه جهان صنعت به قلم ستاره شهریاری است که در آن میخوانید:
این روزها بورس حال و هوای عجیبی دارد ؛ از یکسو رشد سه رقمی شاخص در نتیجه تاثیریپذیری مثبت از برخی معرفههای درونی و پیرامونی بازار، در روزهای پیاپی هیجان وصفناپذیری در تالار شیشهای به راه میاندازد و از سوی دیگر انتشار یک خبر منفی (هرچند هم کوچک و محدود به یک شرکت باشد) بازار را چنان آشفته حال میکند که گویی شاخصها از آن پس در یک دور برگردان نزولی این بار با ریزش سه رقمی به راه خود ادامه خواهند داد و این در حالی است که تمامی این افت و خیزها با شدت و شیب تند همراه است و هرچه شتاب صعود و نزول بیشتر شود به همان میزان ترس بورسبازان هم افزایش مییابد.
از سوی دیگر این روزها بورس با ابهامات اساسی همراه است، ترس بازار از گسترده شدن ابعاد تحریمهای اقتصادی در سطح بینالملل و فشار هزینهای ناشی از هدفمندشدن یارانهها بر صنایع داخلی باعث شده تا فعالان بازار سرمایه در پایان نیمه اول سال احتیاط را چاشنی معاملات خود کرده تا شاید ضرر و زیان کمتری را متحمل شوند.
ترس سرمایهگذاران یک نکته مهم را به ذهن میرساند و آن اینکه اگرچه مسوولان از بازگشت اعتماد به بورس خبر میدهندولی چگونه میتوان در شرایطی که هنوز هم رفتارهای هیجانی حرکات شاخص را رقم میزند چنین اظهاراتی را باور داشت و خوب میدانیم که رونق بازار سرمایه تنها تا زمانی است که بازارهای رقیب برگ آسی رو نکرده باشند چراکه رشد بورس تنها در نتیجه رشد شاخص بوده و اگر شاخص فرو ریزد، سرمایهها هم از بورس پر میگیرند.
حال آنکه یارانه هدفمند میتواند بورس را به روزهای منفی بازگرداند، در چنین شرایطی مسوولان اقتصادی دولت تنها به رشد شاخص و بازدهی مثبت آن (در روزهای تقسیم سود!) افتخار میکنند و باز هم جای برنامهریزی اقتصادی خالی است و در حالی که یارانهها از صنایع بورسی میروند هنوز خبر از اقدام چشمگیری برای جبران افزایش هزینهها به گوش نمیرسد؛ بازاری که تا این حد متزلزل و شکننده است قطعا به حمایت بیشتری برای تداوم رشد نیاز خواهد داشت.
به این ترتیب هر چند اتفاق مهمی برای ایجاد روند معکوس شاخص در بازار رخ نداده اما با پایان یافتن فصل تقسیم سود شرکتها و به تبع آن خروج نقدینگی از بازار و با ورود به نیمه دوم سال احتمال افت شاخص در پی رفتار نوسانگیران بعید نیست چراکه پاییز و زمستان بورس که به طور سنتی فصل رکود و کمرونقی خواهد بود، امسال بار یارانههدفمند را نیز به دوش خواهد کشید.
و اینگونه است که پیشبینی میشود بورس زمستان خود را با سرمای ترس و هزینه سپری کند.
دنیای اقتصاد
«پایان تابستان داغ بورس؟» عنوان سرمقاله روزنامه دنیای اقتصاد به قلم علیرضا کدیور است که در آن میخوانید:
بورس تهران آخرین روز تابستان 89 را با رشد 135 واحدی شاخص کل و تثبیت آن در عدد 18 هزار و 548 واحد به پایان رساند.
رشد خیرهکننده و بیش از 6 هزار واحدی شاخص طی تنها 6 ماه، میانگین بازدهی 48 درصدی را برای سرمایهگذاران بورس تهران به ارمغان آورده است. وضعیتی که حاکی از میانگین بازدهی 6 درصدی ماهانه و قرار گرفتن بورس تهران در رتبه دوم بیشترین رشد شاخص در میان بورسهای عضو فدراسیون جهانی است.
همچنین رشد چشمگیر قیمت سهام در نیمه اول 89، ارزش بورس تهران را به 87 هزار و 500 میلیارد تومان (معادل 85 میلیارد دلار) رسانده که بالاترین سطح ارزش بورس در تاریخ فعالیت 43 ساله آن است.
نگاهی به رشد شاخصهای بورس طی سه سال گذشته نشان میدهد، پس از ثبت بازدهی 4/10- درصدی در سال 87 به واسطه سقوط قیمت جهانی مواد خام در آن سال، بورس تهران طی سالهای 88 و 89 به واسطه رشد چشمگیر قیمت جهانی موادخام از یک سو و رکود تحمیلی دولت به بازارهای مسکن و پول، به ترتیب شاهد ثبت بازدهی 4/57 درصدی در سال 88 و بازدهی 48 درصدی در نیمه نخست سال 89 بوده است. به بیان دیگر، بازدهی بورس تهران از ابتدای سال 88 تا پایان شهریورماه 89 به 133 درصد بالغ شده که حاکی از بازدهی قابل توجه بورس طی 5/1 سال مزبور است.
اما نگاهی دقیقتر به بازدهیهای فصلی و ماهانه نشان میدهد، بازدهی 48 درصدی در نیمه اول 89 و بازدهی 1/30 درصدی بورس در تابستان 89، دومین بازدهی بالای بورس تهران طی زمانهای مشابه 12 سال گذشته است. این درحالی است که شهریورماه 89 با ثبت بازدهی 4/9 درصدی، درصدر ماههای شهریور کل تاریخ بورس قرار گرفته است. ارقامی که جملگی حکایت از رونق قابلتوجه بورس تهران طی تابستان 89 دارد.
هر چند نمیتوان در حال حاضر بورس تهران را به واسطه حضور شرکتهای بزرگ دولتی و اتکای بالای بورس به شرکتهای تولیدکننده مواد خام، با بورس طی سالهای 82 و 83 مقایسه کرد، اما شباهت شرایط اقتصادی آن دوره با شرایط فعلی، سیگنالهای مناسبی برای بورس تهران مخابره نمیکند.
در وهله نخست اینکه تجربه بورس طی سنوات گذشته نشان داده، بورس تهران در سالهایی که در نیمه اول سال بازدهی بیش از 30 درصد کسب کرده، نتوانسته در نیمه دوم همان سال این بازدهی خیرهکننده را تکرار کند. شرایطی که در فصول تابستان سالهای پربازده نیز به وضوح قابلمشاهده است.
نظر شما چیست؟