مکانیزم فعلی صدور کارت اعتباری مناسب کیف پول الکترونیک است

سید عباس موسویان ،عضو شورای بانکداری بدون ربا، در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری بانکدای الکترونیک ضمن تاکید برضرورت نگاه کارشناسی جهت ترویج کارت های اعتباری گفت:در کشورهای پیشرفته دو گونه کارت اعتباری وجود دارد ،یکی به شکل کیف پول الکترونیکی است که در واقع نوعی پول توجیبی با مبالغ کم محسوب می شود که بانک جهت ضروریات روزانه در اختیار مشتریان خود قرار می دهد .

وی افزود:نوع دوم کارت اعتباری که در جهان رایج است همان کارت اعتباری اصلی است که به طور معمول ارزشی در حد 5 الی 10 برابر درآمدمتوسط ماهانه یک فرد را در بر می گیرد که در ایران باید ارزشش از 3 میلیون تومان تا 10 میلیون تومان باشد .
موسویان عنوان کرد:پیشنهاد بانک مرکزی در خصوص کارت خرید اعتباری تنها می تواند جایگزین کیف پول الکترونیکی باشد نه جایگزین کارت خرید اعتباری اصلی.
به گفته این کارشناس در حال حاضر در کشورهای دیگر بانک متناسب با ف

یش حقوقی افراد کارت اعتباری صادر می کند وخرید ها ی صورت گرفته قسط بندی می شود واز محل حقوق باز پرداخت می شود وبر اساس قسط بندی بانک سودی به آن تعلق می گیرد این در حالی است که شکل قرض الحسنه انتفاعی نخواهد بودودر صورتی که قرض الحسنه همراه با سود باشد نیز مشکل ربا ایجاد خواهد شد.

عضو شورای بانکداری بدون ربا تاکید کرد:پیشنهاد انک مرکزی به عنوان جایگزین کیف پول الکترونیکی مناسب است ؛ اما نباید انتظار داشت که جایگزینی برای کارت اعتباری اصلی باشد .

موسویان خاطر نشان ساخت: کارت خرید اعتباری باید بر اساس یکی از قراردادهای انتفاعی بانکداری اسلامی که مبتنی بر سود است،باشد که  بانک انگیزه و منابع کافی در اختیارداشته باشد .

این کارشناس امور بانکی اظهار داشت:ممکن است بانک مرکزی طی دستورالعملی صدور کارت اعتباری را به بانک ها تکلیف کند اما بانک ها به تکلیف بانک مرکزی نگاه نمی کنند بلکه به میزان منابعی که در اختیار دارند توجه کرده و متناسب با منابعشان کارت صادر می کنند.

وی با بیان اینکه بانک ها مجاز نیستند منابع سپرده گذاری را به صورت قرض الحسنه اعطا کنند ، تاکید کرد: در کارت اعتباری معروف باید از منابع سپرده سرمایه گذاری استفاده شود.

عضوهیات علمی پژوهشگاه فرهنگ واندشه اسلامی ،عنوان کرد:با توجه به ضرورت حرکت به سمت بانکداری الکترونیکی و استفاده از کارت‌های اعتباری به نظر می‌رسد با توجه به محدودیت‌های راهکار قرض‌الحسنه، این راهکار در بلندمدت توان پاسخگویی به توسعه بانکداری الکترونیکی و کارت‌های اعتباری را ندارد، بر این اساس پیشنهاد می‌شود یکی از راهکارهای انتفاعی بانکداری بدون ربا به‌صورت قرارداد محوری انتخاب شود و از آن میان قرارداد فروش نسیه مرابحه‌ای مناسبترین است.

بناراین گزارش پیش از این بانک مرکزی طی گزارشی طراحی مکانیزم صدور کارت اعتباری در ایران را مطابق با الگوی کشورهای پیشرفته دانست واز سیاست های خود در این زمینه دفاع کرد.

طراحی مکانیزم صدور کارت اعتباری در ایران مطابق با الگوی کشورهای پیشرفته

در حالی که اغلب قریب به اتفاق کارشناسان در خصوص سیاست های بانک مرکزی در باره گسترش فرهنگ استفاده از کاتخوان‌های فروشگاهی انتقادات زیادی وارد می دانند و بانک ها نیز پس از گذشت یک سال از ابلاغ دستوالعمل صدورکارت اعتباری بر مبنای عقد قرض الحسنه به این کار رغبت نشان نداده اند اما بانک مرکزی طی گزارشی از این سیاست ها دفاع می کند.

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک بانک مرکزی در گزارش خود،  تاکید دارد :یکی از اهدافی که این بانک و بانک های کشور دنبال می کنند افزیش تعداد و حجم پرداخت های الکترونیکی مردم است تا مشکلات مربوط به کمبود اسکناس که در برخی مقاطع بروز می کند برطرف شود.

این بانک، با ابراز خوشبختی از اینکه حرکت های انجام شده توسط نظام بانکی کشور به شهادت آمار و ارقام تعداد تراکنش ها و حجم تراکنش های پرداخت الکترونیکی مردم در دوسال گذشته کاملا موثر و کارساز واقع بوده است، می آورد:به عنوان مثال نسبت تعداد تراکنش های کارت در کارتخوان‌های فروشگاهی به تعداد کل تراکنش های کارتی از 4 درصد در سال 85 به بیش از 22 درصد در سال 88 رسیده  و این روند صعودی کماکان ادامه دارد.

بانک مرکزی همچنین به تجربه کشورهای دارای نظام های پرداخت پیشرفته و اینکه این کشورها با چه  سیاست هایی توانسته اند پرداخت الکترونیکی و مخصوصا پرداخت به وسیله کارت در کارتخوان‌های فروشگاهی را به روش غالب پرداخت در جامعه شان تبدیل کنند اشاره و خاطر نشان می کند: این کشورها ابتدا این اصل را پذیرفتند که باید با ابزار تشویقی مردم را به تغییر رفتار هدایت کنند و برای این کار انگیزه های پولی در پرداخت به وسیله کارت ایجاد کردند.در نتیجه مردم به تدریج که از تشویق ها و جوایز اطلاع پیدا کردند و به مزایای پولی پرداخت به وسیله کارت نسبت به پرداخت اسکناس پی بردند طبیعتا تغییر رفتاردادند و به استفاده از کارت در پرداختهای روزانه خود روی آوردند.

ناظر ارشد پولی کشور طی گزارش خود با بیان اینکه یکی از این تشویق ها اعطای اعتبار یک ماهه به مردم در غالب کارت بود که به «کارت اعتباری» معروف شد و هنوز هم به همین نام رواج دارد ادامه می دهد: همه ما می دانیم که امروزه «کارت اعتباری» ابزار پرداخت غالب در کشورهای دارای نظام های پرداخت پیشرفته است و میزان استفاده از اسکناس  در آن کشور ها در حد بسیار پایین و به حداقل رسیده است.

مکانیزم استفاده از کارت اعتباری

بانک مرکزی  سپس به توضیح مکانیزم استفاده از کارت اعتباری می پردازد و می آورد:به طور خلاصه مکانیزم اینگونه است که دارنده کارت اعتباری به جای استفاده از موجودی پول خود برای پرداخت مبلغ خریدها، از اعتبار کوتاه مدت بانکی استفاده کرده و پرداختهایش را انجام می دهد. و بانک یک ماه بعد(به صورت متوسط) صورتحساب برای دارنده کارت می فرستد و دارنده کارت مبلغ  را در مهلت تعیین شده در صورت حساب، به بانک می پردازد.

بانک مرکزی چهار عامل تشویق در این روش را به ترتیب زیر مورد اشاره قرار می دهد:
1- مبلغ کالا یا خدمات خریداری شده را با یک ماه تاخیر پرداخت می کند

2- موجودی پول دارنده کارت در حساب بانکی او باقی مانده و سود مترتبه را دریافت کرده است.

3- برای یکماه تاخیر، هیچگونه سود بانکی یا کارمزد اضافه پرداخت نمی کند.
4- بانک به ازاء هر مورد استفاده کارت در کارت خوان فروشگاهی به وی امتیاز می دهد و با رسیدن امتیاز به حد نصاب های تعریف شده ،جوایزی به دارنده کارت اعطا می شود.

همچنین بانک مرکزی به مزیت های دیگری اشاره می کند و می افزاید:امنیت دارنده کارت وحذف خطر گم شدن یا سرقت پول نیز عامل دیگری است که پرداخت بوسیله کارت را ارجح می کند.

نفع بانک صادرکننده

بانک مرکزی با طرح این پرسش که شاید سوال شود که نفع بانک صادر کننده کارت اعتباری چیست؟ به طور خلاصه پاسخ  خود را در دو مزیت ذکر می کند:

1-اعطای کارت اعتباری برای جلب مشتریان جدید وجذب سپرده های بیشتر

2- با صدور کارت اعتباری برای مشتریان قدیم، رفتار آنها نیز تغییر می کند ودیگر کمتر پول خود را با دریافت اسکناس از بانک خارج می کنند.

ناظر ارشد پولی اثرات این امر را به شرح زیر برمی شمرد:
-افزایش منابع بانک ها به دلیل کاهش تقاضا برای اسکناس

-کاهش سود از دست رفته بانک ها که از نگهداری میزان زیاد اسکناس ناشی می شود.

-کاهش هزینه نگهداری اسکناس برای بانک

اقدامات بانک مرکزی در راستای صدور کارت اعتباری

بنابراین گزارش، بانک مرکزی اقدامات خود در راستای صدور کارت اعتباری را اینگونه شرح می دهد: بانک مرکزی در سال 86 طی دستورالعملی، روش صدور وسازوکار کارت اعتباری را تحت عنوان کارت خرید اعتباریبه بانک ها ابلاغ کرد ومتعاقب آن دولت بانک ها را ملزم کرد که در سال های 87،88و89اقدام به صدور کارت خرید اعتباریکنند.

این بانک در گزارش خود می آورد:این دستورالعمل با هدف تشویق مردم به استفاده از کارت به جای اسکناس تهیه وتنظیم شد وعقد بین بانک صادر کننده کارت ودارنده کارت ،عقد قرض الحسنه تعیین شده است.مکانیزم وسازو کار اجرایی آن نیز همانند کارت های اعتباری بین المللی تعیین شده است تا میزان استفاده کارت در کارت خوان های فروشگاهی افزایش یابد.

نهاد ارشد پولی می افزاید:همانطور که توضیح داده شد عواملی که در این موضوع مهم هستند وباعث افزایش تعداد وحجم پرداخت بوسیله کارت های بانکی می شوند ،عوامل تشویقی برای دارندگان کارت است ونوع عقد اثری نداشته ودر این زمینه تعیین کننده رفتار دارنده کارت نیست.این موضوع در جلساتی که در سال های 86 و87 بین کاشناسان بانک مرکزی وپژوهشکده اسلامی برگزار شد نیز مورد تاکید قرار گرفت .

بانک مرکزی در پایان خاطرنشان می کند:بنابراین کارشناسان پژوهشکده اسلامی می توانند عقود دیگری را نیز برای این منظور تعیین نمایند به طوری که بانک ها وموسسات اعتباری با رعایت دقیق سازو کار اجرایی دستور العمل بانک مرکزی ،در قالب آن عقود کارت اعتباری برای مشتریان خود صادر کنند.