با وجود کاهش ۱۱ درصدی سرمایهگذاری خارجی در جهان طی سال ۲۰۲۴، تنها اقتصاد دیجیتال توانست سرمایه جذب کند. طبق گزارش ۲۰۲۵ آنکتاد، ایران نیز علیرغم چالشهای ساختاری، ثبات نسبی خود در جذب سرمایه خارجی را حفظ کرده و در صورت اصلاحات نهادی و تقویت زیرساختهای فناورانه، میتواند سهم بیشتری از این بازار نوظهور جهانی کسب کند.
به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک بر اساس گزارش سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۵ سازمان آنکتاد، سرمایهگذاری مستقیم خارجی (FDI) در جهان طی سال ۲۰۲۴ با افتی ۱۱ درصدی به حدود ۱.۵ تریلیون دلار رسید و دومین سال پیاپی رکود را تجربه کرد. با این حال، برخلاف سایر بخشها، اقتصاد دیجیتال نه تنها دچار افت نشد، بلکه رشد چشمگیری در جذب سرمایه داشت.
اقتصاد دیجیتال، پیشران جدید سرمایهگذاری جهانی
تنها حوزهای که در سال گذشته رشد مثبت سرمایهگذاری را تجربه کرد، اقتصاد دیجیتال بود. بخشهایی چون مراکز داده، خدمات ابری، فینتک، تجارت الکترونیک، زیرساختهای فناوری اطلاعات و پلتفرمهای دیجیتال بخش عمدهای از FDI جهانی را به خود اختصاص دادند. با این حال، این سرمایهگذاریها عمدتاً در ۱۰ کشور خاص متمرکز بوده و کشورهای کمتر توسعهیافته همچنان در حاشیه باقی ماندهاند.
امیرعباس محمدی کوشکی، سرپرست تیم ملی اختراعات و نوآوری ایران و کارشناس کمیته نوآوری سازمان ملل، با اشاره به همین گزارش تأکید کرد که بیش از ۷۵ درصد کل FDI در جهان به ۱۰ کشور اختصاص یافته و این مسأله نابرابری شدید در دسترسی به منابع سرمایه را نشان میدهد.
وضعیت ایران در جذب سرمایه خارجی
طبق دادههای رسمی آنکتاد، ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۴۴۹ میلیارد دلار سرمایه خارجی جذب کرده که نسبت به سال پیش ۱.۹ درصد افزایش داشته و نشاندهنده ادامه ثبات نسبی در این حوزه است. این روند از سال ۲۰۱۹ تاکنون تقریباً باثبات بوده است.
همچنین، سهام انباشته سرمایهگذاری مستقیم خارجی ورودی به ایران تا پایان سال ۲۰۲۴ به ۶۴.۵ میلیارد دلار رسیده، در حالی که این رقم در سال ۲۰۰۰ تنها ۲.۵ میلیارد دلار بوده است.
در مقابل، سرمایهگذاری خروجی ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۹ میلیون دلار برآورد شده که نسبت به سالهای قبل اندکی رشد داشته است. این موضوع نشان میدهد شرکتهای ایرانی به تدریج در حال ورود به بازارهای خارجی هستند.
سرمایهگذاریهای جهانی در فناوریهای نوین
به گفته محمدی، گزارش آنکتاد ۲۰۲۵ نشان میدهد که شرکتهای بزرگ بینالمللی مانند آمازون، اوراکل، علیبابا و وودافون سرمایهگذاریهای کلانی در زیرساختهای دیجیتال در کشورهای در حال توسعه، بهویژه در جنوب شرق آسیا، جنوب آسیا، حوزه خلیج فارس و آفریقا انجام دادهاند.
وی گفت: بر اساس اطلاعات مندرج در جدولهای ضمیمه گزارش سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۵ (Annex Tables ۱ & ۲)، وضعیت ایران در حوزه سرمایهگذاری مستقیم خارجی بهشرح زیر است:
میزان سرمایهگذاری مستقیم خارجی ورودی به ایران (FDI inflows):
در سال ۲۰۱۹ برابر با یک میلیارد و ۵۰۸ میلیون دلار
در سال ۲۰۲۰ برابر با یک میلیارد و ۳۴۲ میلیون دلار
در سال ۲۰۲۱ برابر با یک میلیارد و ۴۲۵ میلیون دلار
در سال ۲۰۲۲ برابر با یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار
در سال ۲۰۲۳ برابر با یک میلیارد و ۴۲۲ میلیون دلار (برآوردی)
در سال ۲۰۲۴ برابر با یک میلیارد و ۴۴۹ میلیون دلار (برآوردی)
میزان سرمایهگذاری مستقیم خارجی خروجی از ایران (FDI outflows):
در سال ۲۰۱۹ برابر با ۸۵ میلیون دلار
در سال ۲۰۲۰ برابر با ۷۸ میلیون دلار (برآوردی)
در سال ۲۰۲۱ برابر با ۸۲ میلیون دلار (برآوردی)
در سال ۲۰۲۲ برابر با ۱۰۰ میلیون دلار (برآوردی)
در سال ۲۰۲۳ برابر با ۸۷ میلیون دلار (برآوردی)
در سال ۲۰۲۴ برابر با ۸۹ میلیون دلار (برآوردی)
سهام انباشته سرمایهگذاری مستقیم خارجی ورودی به ایران (FDI inward stock):
در سال ۲۰۰۰ برابر با دو میلیارد و ۵۹۷ میلیون دلار
در سال ۲۰۱۰ برابر با ۲۸ میلیارد و ۹۵۳ میلیون دلار
در سال ۲۰۲۳ برابر با ۶۳ میلیارد و ۵۸ میلیون دلار (برآوردی)
در سال ۲۰۲۴ برابر با ۶۴ میلیارد و ۵۰۷ میلیون دلار (برآوردی)
سهام انباشته سرمایهگذاری مستقیم خارجی ایران در خارج از کشور (FDI outward stock):
در سال ۲۰۰۰ برابر با ۴۱۱ میلیون دلار
در سال ۲۰۱۰ برابر با یک میلیارد و ۷۱۳ میلیون دلار
در سال ۲۰۲۳ برابر با چهار میلیارد و ۳۲۵ میلیون دلار (برآوردی)
در سال ۲۰۲۴ برابر با چهار میلیارد و ۴۱۵ میلیون دلار (برآوردی)
چالشهای ایران در مسیر جذب سرمایهگذاری خارجی
کارشناس کمیته نوآوری سازمان ملل متحد، خاطر نشان کرد: علیرغم ثبات نسبی در جذب سرمایهگذاری مستقیم خارجی، ایران با چالشهای ساختاری متعددی در این مسیر مواجه است که مهمترین این چالشها شامل مواردی چون «تداوم تحریمهای مالی و بانکی که مانع ورود سرمایه رسمی از مسیرهای بانکی و بینالمللی میشود»، «پیچیدگی و تعدد مراحل اداری و نهادهای تصمیمگیر در فرآیند مجوزدهی»، «نبود پلتفرم جامع معرفی فرصتهای سرمایهگذاری با قابلیت دسترسی بینالمللی» و «ضعف در توسعه خدمات دولت دیجیتال در حوزه سرمایهگذاری و سرمایهپذیری» میشود.
به گفته وی، «نوسانات نرخ ارز، عدم شفافیت مقررات و پیشبینیناپذیری فضای اقتصادی»، «ضعف زیرساختهای دیجیتال در مقایسه با رقبای منطقهای مانند امارات، عربستان، ترکیه و قطر»، «عدم مشارکت کافی با شرکتهای بینالمللی فناور برای سرمایهگذاری مشترک یا انتقال فناوری» از دیگر چالشهای جذب سرمایه خارجی در ایران به شمار میرود.
پیشنهادها برای بهبود جایگاه ایران
وی برای بهبود جایگاه ایران در بازار جهانی سرمایهگذاری، پیشنهادهایی چون:
• توسعه زیرساختهای دولت دیجیتال با پورتالهای چندزبانه و خدمات یکپارچه آنلاین
• تسهیل صدور مجوز و کاهش بوروکراسی
• تدوین بستههای تشویقی هوشمند برای بخشهای اولویتدار مانند انرژیهای تجدیدپذیر و فناوری اطلاعات
• مشارکت با صندوقهای سرمایهگذاری منطقهای
• تهیه و انتشار نقشه فرصتهای سرمایهگذاری فناورانه به زبانهای بینالمللی
• و حمایت هدفمند از شرکتهای ایرانی برای ورود به بازارهای بینالمللی را ارائه کرد.
بهرغم فشارهای خارجی و محدودیتهای ساختاری، ایران توانسته روندی نسبتاً پایدار در جذب سرمایه خارجی حفظ کند. با توجه به رشد شتابان اقتصاد دیجیتال در جهان، فرصت مناسبی برای بازتعریف جایگاه ایران در زنجیره جهانی سرمایهگذاری فراهم شده است؛ مشروط بر آنکه سیاستگذاریها، زیرساختها و تعاملات بینالمللی همگام با این تحولات اصلاح و تقویت شوند.
نظر شما چیست؟