گذار از ترازنامه سنتی به اکوسیستم توکن‌سازی مبتنی بر اوپن‌بنکینگ

پیرو برگزاری موفقیت‌آمیز پنل تخصصی «توکن‌سازی دارایی و ترازنامه بانک‌ها» در دومین رویداد «چهارگوشه این بام»، اکنون که گفت‌وگوهای مقدماتی شکل گرفته است، زمان آن فرا رسیده که از سطح «چرایی» به سطح «چگونگی» و «اجرا» حرکت کنیم.

این یادداشت، نقشه راه عملیاتی برای هیأت‌مدیره محترم بانک‌هاست تا بدانند چگونه می‌توانند بدون ایجاد ریسک تورمی و با رعایت کامل الزامات رگولاتوری، دارایی‌های منجمد (RWA) را به جریان نقدینگی تبدیل کنند.

الف. نقشه راه عملیاتی توکن‌سازی دارایی‌های منجمد (RWA Tokenization)

بر اساس چارچوب‌های استاندارد جهانی و بومی‌سازی شده، فرآیند خروج دارایی از ترازنامه بانک در ۴ گام عملیاتی تعریف می‌شود:

* گام اول: جداسازی حقوقی از طریق SPV: دارایی منجمد (مانند املاک مازاد) از ترازنامه اصلی بانک خارج و به یک «نهاد با هدف خاص» (Special Purpose Vehicle – SPV) منتقل می‌شود. این کار، ریسک دارایی را از ریسک اعتباری بانک ایزوله می‌کند.

* گام دوم: ارزش‌گذاری و ممیزی هوشمند: دارایی توسط کارشناسان رسمی ارزش‌گذاری شده و تمامی اسناد حقوقی آن در بستر پلتفرم، با رعایت پروتکل‌های سخت‌گیرانه KYC/AML (شناسایی مشتری و مبارزه با پولشویی) ثبت می‌شود.

* گام سوم: صدور توکن (Minting): بر اساس ارزش ریالی دارایی، توکن‌های دیجیتال معادل‌سازی شده و بر روی بستر بلاک‌چین (با قابلیت ردیابی کامل) صادر می‌گردند.

* گام چهارم: عرضه و نقدشوندگی: توکن‌ها از طریق پلتفرم‌های پروپ‌تک (Proptech) و بانکداری باز، به سرمایه‌گذاران خرد و بهره‌برداران واقعی عرضه می‌شوند.

ب. مکانیزم بانکی: نقش کلیدی «حساب‌های وجوه اداره‌شده» و «حساب‌های امانی»

نکته حیاتی برای هیأت‌مدیره بانک‌ها، حفظ اعتماد رگولاتور و سپرده‌گذاران است. در این مدل، لیزینگ متعلق به بانک نقش «متولی امین» را ایفا می‌کند، نه متصدی مستقیم ریسک بازار:

* حساب وجوه اداره‌شده (Managed Funds Account): وجوه حاصل از فروش توکن‌ها، به جای ورود به منابع عمومی بانک، در این حساب متمرکز می‌شود. بانک در قبال دریافت کارمزد مشخص، وظیفه مدیریت، تسهیم سود و بازپرداخت اصل سرمایه به دارندگان توکن را بر اساس قراردادهای هوشمند بر عهده می‌گیرد. این حساب در ترازنامه بانک به عنوان «بدهی به صاحبان توکن» شناسایی شده و جزء منابع مشمول ذخیره قانونی نمی‌شود.

* حساب امانی (Escrow Account): این حساب به عنوان ضامن اجرای قرارداد هوشمند عمل می‌کند. وجوه سرمایه‌گذار تنها زمانی به حساب SPV واریز می‌شود که شرایط از پیش تعیین‌شده در قرارداد هوشمند (مانند تکمیل ثبت حقوقی انتقال به SPV) به طور کامل احراز گردد. این مکانیزم، ریسک نکول و کلاهبرداری را به صفر می‌رساند.

ج. نئومسکن؛ حلقه واسط دنیای دیسنترالایزد و اوپن‌بنکینگ (Open Banking)

چالش اصلی بانک‌ها، عدم وجود زیرساخت فنی برای ارتباط مستقیم با شبکه بلاک‌چین است. پلتفرم نئومسکن دقیقاً این حلقه مفقوده را پر می‌کند.
نئومسکن با ارائه APIهای استاندارد بانکداری باز (Open Banking)، رویدادهای دنیای غیرمتمرکز (مانند خرید توکن، دریافت سود، یا انتقال مالکیت ثانویه) را به زبان سیستم‌های Core Banking بانک ترجمه می‌کند. به عبارت دیگر، نئومسکن بستر فنی و حقوقی را فراهم می‌کند تا بانک بدون نیاز به تغییر زیرساخت‌های سنگین فعلی، بتواند خدمات توکن‌سازی را به عنوان یک سرویس نوین مالی (BaaS) به مشتریان خود ارائه دهد.

د. واگذاری املاک مازاد بدون گلوگاه سازمان بورس: مدل دوگانه توکن‌سازی

یکی از دغدغه‌های اصلی، فرآیند طولانی و پرهزینه دریافت پذیرش از سازمان بورس برای هر تک‌دارایی است. راهکار عملیاتی نئومسکن برای املاک مازاد بانکی، استفاده از چارچوب حقوقی «صندوق‌های سرمایه‌گذاری املاک و مستغلات و پلتفرم‌های فناوری مالی ملکی (REITs and Proptech Platforms)» و عرضه در دو سطح است:

1. توکن مالکیتی (Ownership Token): این توکن نماینده سهم مشاعی از مالکیت حقوقی دارایی در SPV است. دارندگان این توکن، در حکم شرکا یا سرمایه‌گذاران (LP/GP) بوده و از افزایش ارزش اصل دارایی و سود نهایی فروش منتفع می‌شوند.

2. توکن منفعت یا بهره‌برداری (Utility/Benefit Token): این توکن، حق بهره‌برداری، سکونت یا دریافت اجاره‌بهای دوره‌ای دارایی را نمایندگی می‌کند. این توکن به جای سرمایه‌گذاران مالی، مستقیماً به بهره‌برداران نهایی (مستأجران یا متقاضیان مسکن/ملک) واگذار می‌شود.

مزیت استراتژیک این مدل: با تفکیک مالکیت از منفعت و استفاده از ظرفیت‌های قانونی پلتفرم‌های تأمین مالی جمعی و نهادهای با هدف خاص (SPV)، بانک می‌تواند بدون نیاز به طی کردن فرآیند سنگین انتشار اوراق بهادار عمومی در سازمان بورس برای هر ملک، دارایی مازاد خود را به طور مستقیم، و با تطبیق با مقررات بانک مرکزی، شفاف و نقدشونده به جامعه هدف (خرده‌سرمایه‌گذاران و بهره‌برداران) واگذار کند.

جمع‌بندی و پیشنهاد اجرایی

پنل «چهارگوشه این بام» نشان داد که اراده و دانش لازم در اکوسیستم وجود دارد. اکنون نوبت به اقدام می‌رسد. پیشنهاد می‌شود هیأت‌مدیره محترم بانک‌ها، به جای نگاه به توکن‌سازی به عنوان یک پروژه آزمایشی، آن را به عنوان یک کانال استراتژیک مدیریت ترازنامه در نظر گرفته و با امضای تفاهم‌نامه‌های عملیاتی با پلتفرم‌هایی مانند نئومسکن، پایلوت خروج حداقل یک دسته از دارایی‌های منجمد خود را از طریق مکانیزم «SPV + حساب وجوه اداره‌شده + توکن دوگانه» کلید بزنند.

آینده ترازنامه بانک‌ها، نه در انباشت آجر و سیمان، که در جریان‌سازی هوشمند ارزش‌ها از طریق فناوری‌های مالی نوین رقم خواهد خورد.

حسن بان
کارشناس ارشد فایننس و مدیرعامل پلتفرم بانکداری نئومسکن
پاییز ۱۴۰۵