داستان یک مهاجرت موفقیت آمیز

به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک، کتاب بانک تجارت فصل های مختلف زیادی دارد. وقتی ورق می زنیم همه جوره تجربه هایی را در آن می بینیم از جمله کش و قوس هایی که درباره استقرار سامانه یکپارچه بانکی یا کربنکینگ داشت.

مرتضی ترک تبریزی یکی از پیشگامان حوزه فناوری بانکی است و در این گفت وگو قصد داریم چند موضوع و محور مهم را با وی به بحث بگذاریم. یکی از مسائلی که در شبکه بانکی از اهمیت زیادی برخوردار است، موضوع کربنکینگ است. بانک تجارت سال ها با این مسئله چالش داشت تا اینکه توانست با موفقیت بالا از این چالش گذر کند.بر همین اساس درباره پیشینه کر بانک تجارت از آقای تبریزی خواسته ایم بیشتر توضیح دهد و وضعیت فعلی آن و اقدامات آتی بانک نیز در این خصوص اشاره کند، یکی دیگر از موضوعات، «تأمین مالی زنجیره ای ( Supply Chain Finance ) است که در برنامه های بانک تجارت بوده و در گفت وگوی پیشرو بیشتر توضیح داده شده است.

*آقای دکتر اگر مقدمه ای دارید بفرمایید تا سپس برویم محور اول را مرور کنیم.

به نظر می‌رسد در حوزه فناوری، بحث اطلاع‌رسانی جایگاه بسیار ویژه‌ای دارد، زیرا باید تمامی موجودیت‌هایی که تعدادشان در کشور بسیار زیاد است، مورد توجه قرار گیرند. ممکن است گاهی این موجودیت‌ها با بی‌مهری مواجه شوند، اما نقش بسیار مهمی ایفا می‌کنند. همان‌طور که مشاهده می‌کنید، کوچک‌ترین موضوع در حوزه فناوری بانکی به یک مسئله اجتماعی تبدیل می‌شود. بازیگران اصلی این حوزه، شرکت‌ها، بانک‌ها و فین‌تک‌هایی هستند که با بانک‌ها همکاری می‌کنند تا خدماتی پایدار و باکیفیت به مردم ارائه دهند.

همواره تأکید کرده‌ام که خدمات بانکی کشور ما در مقایسه با خدمات ارائه‌شده در سایر کشورها، با وجود تفاوت‌های ساختاری و جزئی، به هر حال در حال ارائه است.

دریافت نسخه ديجيتال شماره 66 نشریه از طریق سايت نشريه بانکداری آینده

*به نکته مهمی اشاره کردید که در این میان نقش ما رسانه ها بیشتر اهمیت می‌یابد. ان‌شاالله در سایه هم‌افزایی با فعالان حوزه بانکی و پرداخت و البته فینتک به این سمت حرکت کنیم که خدمات بانکی بیش از گذشته بازنمایی شود. آقای دکتر محور اول کربنگینگ بانک تجارت است با نگاه به گذشته، وضعیت اکنون را هم مقداری توضیح دهید.

همانطور که می دانید تا سال 1398 در بانک دیگری مشغول به کار بودم، اما با توجه به دستوراتی که از سوی وزارت محترم اقتصادصادر شد، به بانک تجارت منتقل شدم. آنچه پیش‌تر از بیرون می‌شنیدیم، مربوط به چالش‌های بانک تجارت در زمینه تأمین زیرساخت‌های کلان بود. این بانک راه‌حل‌های متعددی را بررسی کرده بود، چه داخلی و چه خارجی، اما به نتیجه مطلوب دست نیافته بود یا در تلاش‌هایی که از طریق مراجع خارجی انجام داده بود، نتوانست تأییدات لازم را دریافت کند. مشکل اصلی ما در کشور این است که تعداد ارائه‌دهندگان راه‌حل‌های تخصصی یا همان پرووایدرها بسیار محدود است. علاوه بر این، تحریم‌ها نیز دسترسی ما به منابع خارجی را با مشکلات جدی مواجه کرده است.

همواره تأکید کرده‌ام که اگر در حوزه نرم‌افزار نتوانیم نیازهای خود را در داخل کشور تأمین کنیم، در حوزه سخت‌افزار نیز توفیق چندانی نخواهیم داشت. علاقه‌مندی این است که در داخل کشور، چه از طریق تطبیق فناوری‌های خارجی و توسعه آن‌ها، و چه از پایه، به مانند آنچه بانک ملت انجام داد و زیرساختی را از پایه ساخت، نیازهایمان را برطرف کنیم.

پیش از حضور من در بانک تجارت، مرحوم آقای دولت‌آبادی، مدیرعامل پیشین، تلاش‌های بسیاری انجام داده بودند. همچنین جناب آقای احمدی، به‌عنوان معاون فناوری بانک، قراردادی با شرکت خدمات انفورماتیک منعقد کرده بودند. اما مسئله این بود که آنچه شرکت خدمات ارائه می‌داد، باید برای بانک تجارت به‌طور کامل تنظیم و تطبیق داده می‌شد. این فرآیند زمان‌بر بود؛ به‌طوری که قرارداد در سال 1396 منعقد شد و تا سال 1400 عمدتاً درگیر تنظیم، تیونینگ و آماده‌سازی این زیرساخت بودیم. در سال 1400 و با حضور آقای دکتر اخلاقی، این پروژه با جدیت بیشتری پیگیری شد تا به مرحله نصب و راه‌اندازی برسد.

*قبل از اینکه به نقطه اکنون برسیم نگاهی به قبل از استقرار کربنکینگ بیاندازید و اینکه چه ضرورت‌‌هایی تصمیم‌گیری برای استقرار کر جدید را ناگزیر می‌کرد؟

بانک تجارت تا پیش از این، از سیستم SGB استفاده می‌کرد که حدود 40 سال پیش یا حتی بیشتر، در بانک مستقر شده بود. این سیستم عمدتاً بر حوزه مالی بانک تمرکز داشت و برای بخش‌های مرتبط با شعبه، اپلیکیشن‌های مختلف و با پراکندگی طراحی و اجرا شده بود و نکته مهم اینکه این راهکارها به مرور زمان قدیمی و ناکارآمد شده بودند.

در حوزه فناوری اطلاعات و بانکداری، تمرکز بر داده و صحت آن بسیار اهمیت دارد. زمانی که داده‌ها در بیش از یک محل ذخیره شوند، ارزش آن کاهش می‌یابد. داده باید در یک مکان تولید و ذخیره شود و از همان محل قابل استفاده باشد. اگر در سیستم‌های بانکی بخواهید داده‌ای را در سه محل مختلف جست‌وجو کنید، دیگر نمی‌توانید تصمیم‌گیری بر مبنای داده انجام دهید. به چنین فرآیندی، تصمیم‌گیری مبتنی بر داده (Data-Driven Decision-Making) گفته نمی‌شود، بلکه بیشتر مبتنی بر شرکت‌ها و سیستم‌های پراکنده خواهد بود. و در چنین شرایطی، دستیابی به بهره‌وری واقعی عملا امکان‌پذیر نیست.

*سیستم متمرکز جدید چه زمانی و با چه کیفیتی به نقطه بهره برداری رسید و چه اهداف و دستاوردهایی محقق شده است ؟

با همراهی و تلاش تمامی همکاران بانک تجارت و حمایت‌های آقای دکتر اخلاقی و هیئت‌مدیره محترم بانک، در سال‌های 1401 و 1402 موفق به نصب و راه‌اندازی سیستم جدید شدیم. این اقدام به مرحله‌ای رسید که توانستیم سیستم را به داخل شعب منتقل کنیم. اکنون که در خدمت شما هستم، بیش از 32 میلیون حساب به سامانه جدید مهاجرت داده شده و تعداد زیادی از سامانه‌های قدیمی غیرفعال شده‌اند.

این تغییرات کمک شایانی به بانک تجارت در حوزه پایداری (Stability) و ارتقای سامانه کُربنکینگ کرده است. علاوه بر این، سوئیچ بانک نیز به‌صورت همزمان تغییر یافت و نسخه جدید آن خریداری و عملیاتی شد. خوشبختانه این سوئیچ جدید عملکرد بسیار مطلوبی دارد. با تی پی‌ام (Transaction Per Second) بالای 27 هزار تراکنش و در مواقع پیک، حتی بالای 32 هزار تراکنش در ثانیه، به‌خوبی فعالیت می‌کند و تاکنون مشکل خاصی گزارش نشده است. این تغییرات، آرامش خاطر و پایداری قابل توجهی برای بانک به ارمغان آورده است و شرایط را برای ارائه خدمات بهتر و پایدارتر به مشتریان فراهم کرده است.

*این فرآیند، در واقع گذار از کُر قدیم به کُر جدید بود. حالا اگر بخواهیم آن را توصیف کنیم، می‌توانیم بگوییم شبیه به دوختن و همزمان پوشاندن یک لباس است. در صورت امکان چالش‌های اساسی که در این مسیر داشتید را ذکر بفرمایید.

بانک تجارت، چه خوشبختانه و چه متأسفانه، تعداد زیادی تراکنش دارد و از جمله بانک‌های حساس در کشور به شمار می‌رود. مشتریان آن شامل بخش‌های بسیار مهمی همچون پتروشیمی‌ها، بورس و دانشگاه‌ها هستند. این مشتریان به هیچ عنوان نمی‌توانند خللی در ارائه سرویس‌ها یا ناپایداری آن‌ها را تحمل کنند.

در طول سال 1402، ما دچار اختلالاتی شدیم؛ هرچند برخی روزها این مشکلات بیشتر بود. طبیعتاً وقتی شما در حال ارائه سرویس به مشتریان هستید و همزمان موتور اصلی سیستم را تغییر می‌دهید، بروز اختلال اجتناب‌ناپذیر است. در بانک‌های دیگر نیز، هر زمان که تغییری در این سطح انجام شده، با مشکلات مشابهی مواجه بوده‌اند.

اما در این مسیر، همراهی همه عوامل بانک بسیار اهمیت داشت؛ از شعبه‌ها گرفته تا ستاد و مدیران. وقتی در شعبه، اختلالی به وجود می‌آید و کارمند بانک در جریان است که فرآیند نصب سیستم کُربنکینگ جدید در حال انجام است، همکاری و همدلی او کمک می‌کند تا این نگرانی به مشتری منتقل نشود. وقتی کارمند به مشتری توضیح می‌دهد که مشکل موقتی است و به زودی رفع می‌شود، این همراهی اثر مثبت خود را نشان می‌دهد. به نظر من، بانک تجارت با تمام فراز و نشیب‌هایی که در این مسیر وجود داشت، توانست این فرآیند را به‌خوبی مدیریت و اجرا کند.

در برخی موارد، فرآیند انتقال سیستم‌ها اختلالاتی را در سرویس‌های درگاهی ما ایجاد می‌کرد. برای مثال، این اختلال‌ها در سرویس‌های همراه بانک و اینترنت بانک مشاهده می‌شد، زیرا ما در حال جابه‌جایی حساب‌ها از یک دیوایس و فضای ذخیره‌سازی به دیوایس و فضای دیگری بودیم. در این حین، ارائه‌دهندگان سرویس‌های مختلف نیز تغییر می‌کردند و این تغییرات باعث می‌شد همه چیز از نو تنظیم و هماهنگ شود. طبیعتاً این فرآیند دردآور بود و برخی از مهندسین، سیستم‌داران و حتی همکاران ما در شعب دچار مشکلاتی شدند. با این حال، من بسیار راضی هستم، چراکه تیم ما تلاش فوق‌العاده‌ای انجام داد.

به یاد دارم زمانی که در بانک ملت بودیم، یک بار از سیستم برنچ ( (Branchبه “سنجش” و سپس به کُربنکینگ جدید مهاجرت کردیم. این فرآیند بسیار سخت و طاقت‌فرسا بود. واقعاً شب تا صبح بچه‌ها کار می‌کردند تا همه چیز به‌خوبی پیش برود. در بانک تجارت نیز، چنین تغییراتی را معمولاً در روزهای پنجشنبه و جمعه انجام می‌دادیم تا اطمینان حاصل شود که صبح شنبه، مشکلی در ارائه خدمات وجود نداشته باشد. تیم‌های ما 48 ساعت بی‌وقفه بیدار و در حال کار بودند تا این انتقال به بهترین نحو انجام شود. خوشبختانه، با تمام دشواری‌ها، کار به‌خوبی انجام شد.

*وضعیت تحریم‌ها چقدر بر روند کار اثر گذاشت؟

به نکته خیلی خوبی اشاره کردید. این اتفاق در زمانی رخ می‌داد که کشور در یک وضعیت جنگ اقتصادی قرار داشت. چیزی نیست که بتوانیم آن را سانسور کنیم؛ همگی شاهد هستیم که کشورهای متخاصم چقدر فشار وارد می‌کنند و بخش تکنولوژی ما را هدف گرفته‌اند. با وجود این شرایط، تیم‌های داخلی بسیار توانمندی داریم که در حال انجام وظایف خود هستند.

*توضیحاتی درباره وضعیت اکنون و اقدامات 1403 در حوزه کر هم بفرمایید.

در سال 1403، تمرکز ما بیشتر بر تحکیم مواضع بوده است. ما سامانه‌های قدیمی را حذف کردیم و کیفیت نرم‌افزارها و چرخه‌های خدمات نرم‌افزاری را بهبود بخشیدیم. البته، یکی از چالش‌هایی که با آن مواجه شدیم، مهاجرت نیروهای متخصص است. تعدادی از کارکنان شرکت خدمات انفورماتیک و شرکت های بانک، به دلیل شرایط و محدودیت‌های موجود، کشور را ترک کردند و این مسئله مشکلاتی ایجاد کرد. با این حال، تیم‌های باقی‌مانده همچنان با تعهد و تلاش بسیار، کار خود را ادامه می‌دهند.

*به بحث آخرین دستاوردهای بانک تجارت بپردازیم. بحث اعتبار و فراگیری مالی، دو کلیدواژه‌ای هستند که این روزها زیاد شنیده می‌شوند. فراگیری مالی هم از جنبه بیزنسی بانک را ارتقا می‌دهد و هم سطح دسترسی مردم به خدمات مالی را بیشتر می‌کند که در نهایت به عدالت مالی منجر می‌شود. در این خصوص بانک تجارت برنامه هایی را در دستور کار داشته و دارد که لطفا مختصرا اشاره بفرمایید.

ما در بانک تجارت موضوعی به نام تأمین مالی زنجیره‌ای (Supply Chain Finance (SCF) را دنبال می‌کنیم. هدف اصلی این رویکرد، ایجاد مدیریت بهینه در مصرف منابع مالی و تأمین نیازهای مالی در زنجیره تأمین اقتصادی کشور است. بانک‌ها علیرغم محدودیت منابع سهم بیشتری در اقتصادکشور دارند و این نقش‌آفرینی بیشتر، به‌ویژه در شرایط کنونی که سایر نهادها سهم کمتری در تأمین مالی دارند، به بانک‌ها واگذار شده است.

در تأمین مالی زنجیره‌ای، ما از بالای زنجیره (عمده‌فروشان) تا پایین‌ترین بخش آن (خرده‌فروشان و مشتریان نهایی) را پوشش می‌دهیم. این زنجیره مالی از طریق محصولاتی نظیر “کالانو”، “صنف‌نو”، “کشت‌نو” و “روزنو” تقویت می‌شود که هرکدام بخشی از زنجیره را تأمین مالی می‌کنند. در این مسیر، ما تلاش می‌کنیم نه تنها سودآوری بانک حفظ شود بلکه امکان نقل و انتقال اعتبارات در این زنجیره به‌طور مؤثر فراهم شود.

*برای دستیابی به این هدف، زیرساخت‌ها و محدودیت‌های متعددی باید در نظر گرفته شود.در این خصوص عملکرد چطور بوده است؟

یکی از ابزارهای مهم، توسعه اپلیکیشن‌ها و سامانه‌هایی است که بتوانند داده‌ها را به‌صورت منظم دریافت، تحلیل و ارائه کنند. در این زمینه، ما از توانمندی شرکت‌هایی مانند “تجارت شایان” و “سمیرغ تجارت” بهره گرفته‌ایم که اپلیکیشن‌ها و سیستم‌های منظومه‌ای را برای ما طراحی کرده‌اند. این شرکت‌ها در توسعه و ارائه محصولات جدید، نقش مهمی ایفا کرده اند.

در کنار این اقدامات، بانک تجارت به عدالت مالی و فراگیری مالی نیز توجه ویژه‌ای داشته است. این تلاش‌ها به مردم امکان می‌دهد که دسترسی بیشتری به خدمات مالی داشته باشند و در عین حال، بیزینس بانک و بازیگران پیرامون آن نیز به رشد و توسعه بیشتری دست یابند. هدف ما ایجاد تعادلی پایدار بین سودآوری بانک و ارائه خدمات بهینه به مشتریان است.

دریافت نسخه ديجيتال شماره 66 نشریه از طریق سايت نشريه بانکداری آینده

*سوالی برایم پیش آمده است. گاهی گفته می‌شود که ظرفیت‌هایی در بازار وجود دارد که می‌توان با طراحی یک پلتفرم، افراد به آن پیوسته و در کنار یکدیگر رشد کنیم. در مقابل، ممکن است شما خود اقدام به راه‌اندازی پلتفرم کنید و بگویید که به تنهایی وارد کسب و کار می‌شوید. این انتخاب ممکن است هزینه‌های شما را افزایش دهد، اما در عین حال مزایای خود را نیز دارد. نظر شما چیست؟

در حوزه‌هایی همچون کالانو و کشت نو، تأمین مالی و مدیریت اعتبار کاملاً بر عهده خود ما است و تمامی فرآیندها در داخل مجموعه انجام می‌شود. در مورد نرخ سود، به دلیل محدودیت‌هایی که از طرف بانک مرکزی وجود دارد، امکان تغییرات گسترده نداریم. اما در حوزه‌های مرتبط با کارمزدها، تلاش کرده‌ایم که با تمرکز بر خرید و صدور ضمانت‌نامه‌ها، کارمزدهای دریافتی بانک را افزایش داده و در این زمینه عملکرد بهتری داشته باشیم.

*آیا این رویکرد به تثبیت بیشتر سیستم شما کمک نمی‌کند؟ یعنی وقتی خودتان سیستم را توسعه می‌دهید، استحکام بیشتری پیدا می‌کنید؟

بله، قطعاً این امر تأثیرگذار است. با این حال، ما از ورود سایر بازیگران به این صنعت استقبال می‌کنیم. برای مثال، شرکت‌هایی مانند “باروک” که به این حوزه وارد شده‌اند، نه‌تنها در بازاریابی و تأمین دستگاه‌ها نقش دارند، بلکه در تعامل با برخی مشتریان نیز فعالیت می‌کنند. در این موارد، ما تنها مسئول تأمین مالی هستیم.

ورود بازیگران مختلف می‌تواند به بزرگ‌تر شدن بازار کمک کند. هر کسی که در این عرصه فعالیت دارد، چه با اپلیکیشن، منابع مالی یا روش‌های نوآورانه جمع‌آوری منابع، می‌تواند به گسترش این صنعت کمک کند.

در بعضی موارد، شرکت‌ها حاضرند نرخ‌های بالاتری نسبت به بانک‌ها دریافت کنند، زیرا این کار برای آنها از نظر اقتصادی به صرفه است. ما نباید مانع این روند شویم، چرا که سیستم بانکی نمی‌تواند به صورت نامحدود به تأمین مالی بپردازد. بسیاری از بانک‌ها اکنون با مشکلات مالی و ناترازی مواجه هستند، بنابراین باید اجازه داد تا بازیگران جدید وارد این عرصه شوند و به تدریج جای سیستم بانکی را بگیرند.

*اتفاقاً یکی از دغدغه‌های حاکمیت این است که بسیاری از تأمین‌های مالی از طریق بورس انجام شود، ولی عملاً این اتفاق هنوز نیفتاده است.

بله، این همان موضوع استیبل بودن است. متأسفانه شرایط خاصی داریم. شاید من دقیقاً درصدش را اشتباه کنم، ولی احتمالاً بیش از 60-70 درصد از تأمین‌ مالی کشور در بورس انجام نمی شود.

*این نشان می‌دهد که خیلی رشد کرده‌ایم. وقتی من به یاد می‌آورم صحبت‌هایی که پنج سال پیش می‌شد، حالا دیگر کهنه شده است. چون اگر نگاه کنیم که این اتفاقات از کجا شروع شده و چقدر رشد کرده‌ایم، اما همچنان تا نقطه مطلوب فاصله داریم. حالا برویم به بخش آخر گفتگو . آقای تبریزی، برنامه بانک تجارت برای امسال و سال آینده چی هست؟ همچنین اگر توصیه‌ای به اکوسیستم بانکی و پرداخت دارید، که به رشد بهتر کمک کند، بفرمایید.

واقعیت این است که ما در بانک تجارت، برنامه جدی‌ای داریم. هدف ما این است که استفاده از هوش مصنوعی در تمامی سامانه‌ها و فرآیندها وارد شود. متأسفانه در کشور ما صحبت‌ها در مورد هوش مصنوعی بیشتر به صورت دکوری است، اما ما واقعاً می‌خواهیم پروژه‌های جدی در این زمینه انجام دهیم. البته با توجه به مشکلات مهاجرت نیروی متخصص و چالش‌هایی که در زمینه سخت‌افزار و تجهیزات داریم، هنوز با موانعی روبه‌رو هستیم.

برنامه ما این است که در بانک تجارت، اول از همه، هوش مصنوعی را در همه سامانه‌ها استفاده کنیم، یعنی به‌طور واقعی از آن در تمامی بخش‌های بانک بهره ببریم تا بتوانیم برکات آن را در فرآیندهای مختلف بانکداری ببینیم.

*یک مثال بزنم آقای دکتر، چون شما هم بودید، زمانی که بانکداری الکترونیک وارد شد، ما بانکداری الکترونیک را به سیستم بانک وصل می‌کردیم. اما بعد از مدتی، کل بانک الکترونیک شد و از آن گذر کرد و به دیجیتال رسیدیم. حالا فکر می‌کنم هوش مصنوعی هم همینطور خواهد بود.

در حال حاضر در اکثر سایت‌ها می‌بینیم که هوش مصنوعی به کار گرفته شده و چیزی به آن اضافه کرده است. در بانک تجارت هم ما در کال سنتر و کانتکت سنتر تغییراتی ایجاد کردیم. یک شرکت بنام چابک تجارت تاسیس کردیم که علاوه بر فعالیت‌های کال سنتر و کانتکت سنتر، در کنار مشتری حضور داشته باشد و مشکلات را در محل حل کند. به این شرکت پیشنهاد شد که از هوش مصنوعی برای پاسخگویی بهتر استفاده کنند و از طرف دیگر، داده‌های بهتری جمع‌آوری کرده و پیشنهادهای بهتری به مشتریان ارائه دهند.

*بانک تجارت اکنون چطور و در چه حوزه هایی از هوش مصنوعی بهره می برد؟ گویا نقشه راهی را هم برای این منظور طراحی کرده‌‌اید.

ما در حوزه‌های مختلف بانکداری، از جمله روابط عمومی و بانکداری شخصی، در حال استفاده از هوش مصنوعی هستیم. برای این منظور، یک نقشه راه برای هوش مصنوعی در بانک طراحی کرده‌ایم. این نقشه برای تمامی بخش‌ها برنامه دارد و هر بخش باید نقش خود را ایفا کند. به نظر من، در این اکوسیستم، دو موضوع بسیار مهم هستند. اولاً، تأمین تجهیزات و منابع انسانی که در این حوزه‌ها فعال هستند، باید مورد حمایت قرار گیرند. حتی با وجود مشکلات گمرکی و چالش‌هایی که ممکن است پیش بیاید، افرادی که جانفشانی کرده و تجهیزات را وارد می‌کنند، بسیار ارزشمند هستند.

دوم، موضوع امنیت که در دنیای امروز بسیار مهم و حساس شده است. بانک‌ها باید برنامه‌هایی برای تقویت بخش امنیت خود داشته باشند و هیئت مدیره باید از این بخش‌ها حمایت کند. به نظر من، هوش مصنوعی و امن‌سازی، دو ترند مهم در شش ماه و یک سال آینده خواهند بود که باید بیشتر به آن‌ها توجه کنیم.

*یک جمله به شبکه بانکی پیشنهاد بدهید.

من پیشنهاد می‌کنم که با استارتاپ‌ها و کسب‌وکارهای کوچک که در حال شروع هستند، مهربان باشیم. آن‌ها را حمایت کنیم تا بتوانند رشد کنند. مطمئن باشید که این استارتاپ‌ها در آینده به بانک‌ها کمک خواهند کرد.