رقابت فین‌تک و بانک‌ها در خلیج فارس

در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC)، نسل جدیدی از استارتاپ‌های فین‌تک در حال به چالش کشیدن سلطه دیرینه بانک‌ها و کارگزاری‌های سنتی هستند. با محوریت امارات متحده عربی به عنوان یک هاب مالی، این منطقه شاهد دیجیتالی‌سازی گسترده خدمات مالی است که توسط پلتفرم‌های موبایل‌محور، مقررات اختصاصی و افزایش تقاضای مشتریان برای شفافیت، تخصص، کارایی و سرعت هدایت می‌شود.

تحول ساختاری در اکوسیستم فین‌تک GCC

سعید مراد، شریک ارشد شرکت سرمایه‌گذاری خطرپذیر Global Ventures در امارات می‌گوید:«اکوسیستم فین‌تک GCC تحت تأثیر تنوع‌بخشی اقتصاد کلان، دستورکارهای سیاست‌های دیجیتال و موج نوآوری‌های مشتری‌محور دستخوش تغییرات ساختاری شده است. روندهایی که توجه سرمایه‌گذاران را جلب کرده‌اند شامل رشد بانکداری باز، افزایش پذیرش خدمات مالی تعبیه‌شده و فراگیر شدن راهکارهای وام‌دهی و ثروت جایگزین است.»

با رهبری مرکز مالی بین‌المللی دبی (DIFC)، امارات اکنون میزبان بیش از ۱۳۰۴ شرکت فعال در حوزه هوش مصنوعی، فین‌تک و نوآوری است. در همین حال، بازار جهانی ابوظبی (ADGM) به بستری برای آزمایش بانکداری باز و مقررات دارایی‌های دیجیتال تبدیل شده و با این اقدامات، امارات را به یک اکوسیستم جهانی فین‌تک تبدیل می‌کند.

رشد خدمات فین‌تک؛ از BNPL تا بانکداری اسلامی دیجیتال

از خدمات «الان بخر، بعداً پرداخت کن» (BNPL) و پلتفرم‌های پرداخت گرفته تا بانک‌های اسلامی دیجیتال و اپلیکیشن‌های کارگزاری، فین‌تک‌های خلیج با جذب کاربران و سرمایه‌گذاران به سرعت جایگاه خود را تقویت می‌کنند. استارتاپ‌هایی چون Tabby و Tamara در حوزه اعتبار مصرف‌کننده برجسته شده‌اند، در حالی که پلتفرم‌های Sarwa سرمایه‌گذاری را برای طیف وسیع‌تری از جمعیت قابل‌دسترس‌تر کرده‌اند.

ایوو دتِلینوف، شریک عمومی در صندوق Salica Oryx می‌گوید:  «پرداخت‌های دیجیتال بر اکوسیستم فین‌تک GCC غالب است و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۲ سهم ۹۰ درصدی بازار و حجمی معادل ۷ تریلیون دلار داشته باشد. بانکداری باز در حال رشد است؛ بحرین در این زمینه پیشگام بوده و عربستان از سال ۲۰۲۲ سیاست بانکداری باز خود را اجرا کرده است. همچنین فین‌تک اسلامی در حال صعود است و انتظار می‌رود دارایی‌های بانکداری اسلامی تا سال ۲۰۲۶ به ۴ تریلیون دلار برسد.»

فشار رقابتی بر بانک‌ها و کارگزاری‌های سنتی

رشد فین‌تک‌ها فشار شدیدی بر بانک‌ها و کارگزاری‌های سنتی خلیج وارد کرده و آنها را مجبور به انطباق می‌کند. بسیاری از این مؤسسات همچنان به زیرساخت‌های قدیمی، فرآیندهای دستی و چارچوب‌های سختگیرانه تطبیق متکی هستند که نوآوری و پاسخگویی به انتظارات مصرف‌کنندگان را کند می‌کند.

سارا گرینستد، مدیرعامل شرکت Alvarez & Marsal هشدار می‌دهد: «بدون سرمایه‌گذاری جسورانه در نوسازی، بازیگران سنتی با خطر عقب ماندن از رقبای دیجیتال‌محور مواجه خواهند شد که خدمات سریع‌تر، چابک‌تر و کم‌هزینه‌تر ارائه می‌دهند.»

در بخش کارگزاری نیز سرعت تطبیق پایین است. برخی شرکت‌ها دیجیتالی‌سازی فرآیند پذیرش مشتری یا کاهش کمیسیون‌ها را آغاز کرده‌اند اما همچنان فاقد طراحی کاربرپسند، شفافیت و تنوع محصولاتی هستند که نسل جوان‌تر و جهانی‌تر انتظار دارد.

برتری ساختاری فین‌تک‌ها

سامی محمد، مدیرعامل Tabadulat، یک کارگزاری شریعت‌محور دیجیتال مستقر در ADGM می‌گوید: «کارگزاران سنتی به سیستم‌های قدیمی و بازارهای داخلی محدود هستند که آنها را کند و پرهزینه می‌کند. به عنوان یک پلتفرم جهانی و دیجیتال‌محور، ما برتری هزینه‌ای چشمگیری داریم که مستقیماً به مشتریان منتقل می‌شود.»

او اضافه می‌کند که استقلال مهم‌ترین مزیت این شرکت است:  «ما به مدل‌های قدیمی وابسته نیستیم. این آزادی به ما امکان می‌دهد ساختارهای مالی شریعت‌محور جدیدی را ایجاد کنیم که قبلاً برای سرمایه‌گذاران خرد قابل‌دسترس نبود.»

بانک‌های چالشگر و نوآوری نهادی

امارات به‌سرعت به هاب نوآوری بانکی تبدیل می‌شود. بانک‌هایی مانند Emirates NBD، FAB و ADIB به‌طور فعال در پلتفرم‌های نسل جدید و اکوسیستم‌های API سرمایه‌گذاری کرده‌اند. بانک دیجیتال Wio Bank نمونه‌ای از زیرساخت‌های بانکداری دیجیتال هدفمند است که با حمایت ADQ، Alpha Dhabi، Etisalat و FAB راه‌اندازی شده است.

بانک دیجیتال اسلامی Ruya نمونه‌ای از این مدل جدید است که با ادغام UAE Pass امکان ثبت‌نام دیجیتال در کمتر از پنج دقیقه را فراهم کرده و بانکداری موبایل‌محور بدون کارمزد پنهان و حداقل موجودی ارائه می‌دهد.

کریستوف کوستر، مدیرعامل Ruya، می‌گوید: «ما اولین بانک اسلامی جهان هستیم که دسترسی مستقیم به ارزهای دیجیتال مانند بیت‌کوین و اتریوم را با همکاری شریک فین‌تک خود Fuze ارائه می‌دهیم و به‌زودی دارایی‌های دیگری از جمله طلای دیجیتال، سهام و ETFها را نیز عرضه خواهیم کرد.»

او فین‌تک‌ها را به‌عنوان همکاران بانک‌های سنتی می‌بیند، نه رقیبان:«فین‌تک‌ها چابکی و تمرکز خاص خود را دارند؛ در حالی که Ruya اعتبار نظارتی، اعتماد مشتری و نظارت اخلاقی را ارائه می‌دهد. این ترکیب به ما اجازه می‌دهد سریع‌تر و با اعتماد نوآوری کنیم.»

نقش مقررات در رشد فین‌تک

پیشرفت فین‌تک در GCC به شدت تحت تأثیر مقررات پیشرو است. امارات با sandbox‌های نظارتی، صدور سریع مجوزها و چارچوب‌های بانکداری باز و دارایی‌های دیجیتال، محیطی پیشرو ایجاد کرده است.

محمد فیروز، رئیس SC Ventures در خاورمیانه، می‌گوید:  «امارات از نظر مقرراتی یک محیط مترقی است و ما شاهد هستیم که رگولاتور به‌طور فعال فین‌تک، دارایی‌های دیجیتال و نوآوری را در آغوش می‌گیرد.»

عربستان سعودی نیز با Vision 2030 به دنبال میزبانی از ۵۲۵ فین‌تک تا پایان دهه است. این کشور از طریق بانک مرکزی و سازمان بازار سرمایه، sandbox‌ها و استراتژی‌های مالی دیجیتال را برای جذب نوآوری معرفی کرده است. بحرین نیز با پذیرش زودهنگام فناوری‌های نوین به بستر آزمایشی مقررات تبدیل شده است.

رقابت نهایی؛ بازسازی ارزش بانک‌ها

با بلوغ فین‌تک‌های خلیج فارس، برخی از آنها مجوزهای بانکی کامل کسب خواهند کرد و بانک‌ها و کارگزاری‌های سنتی نیز به‌طور فزاینده‌ای به دنبال ادغام قابلیت‌های فین‌تک برای رقابت خواهند بود.

طبق پیش‌بینی McKinsey، منطقه MENA سریع‌ترین رشد جهانی را در درآمد خالص فین‌تک تا سال ۲۰۲۸ تجربه خواهد کرد، با نرخ رشد سالانه ۳۵٪ در مقابل میانگین جهانی ۱۵٪. بخش‌های مالی تعبیه‌شده، مدیریت مالی مبتنی بر هوش مصنوعی و wealthtech موج بعدی رشد را هدایت خواهند کرد. همچنین، ادغام و تملیک‌ها (M&A) سرعت خواهد گرفت، زیرا بانک‌ها برای تسریع نوآوری به خرید فین‌تک‌ها روی می‌آورند.

مصطفی دومانیک، شریک شرکت Oliver Wyman در دبی، هشدار می‌دهد: «بانک‌ها نباید از مهاجرت مشتریان بترسند؛ این موضوع در حال وقوع است. برندگان کسانی خواهند بود که در این تحول شرکت کنند، نه اینکه در برابر آن مقاومت کنند.»

نویسنده: Hassan Jivraj

منبع: Fintechs vs. Banks