در سرویسهای نوین و نوآوریهای حوزه پرداخت در سطح جهانی، وجود زیرساخت EMV یک پیشفرض طراحی در نظر گرفته شده، لازمه بهرهبرداری از فناوریهای نوین این عرصه، پیادهسازی استاندارد EMV است / تعداد کارتهای مغناطیسی فعلی بسیار زیاد است، اما با تعیین استراتژی صحیح مهاجرت به EMV میتوان چالشهای پیش رو را به خوبی مدیریت نمود.
به گزارش پایگاه خبری بانکداری الکترونیک، بعد از سالها مخالفت بانک مرکزی، اخیرا این بانک تصمیم گرفته بستر مهاجرت کارتهای بانکی را به ایاموی فراهم آورد. اما این کار با توجه به شرایط خاص ایران در پروژههایی چون امضای الکترونیک که توکنهای خریداری شده هنوز در شرکت دادهپردازی خاک میخورد یا اینکه چهار سال زحمت روز سامانه سپاس به راحتی فراموش شد یا پروژه مبنا که بیسرانجام رها شد یا سناب که متوقف ماند این طرح نیز میتواند بعد از مدتی به امان خدا سپرده شود. در همین راستا با خانم نوشین مومن واقفی معاون امنیت سیستم ها و اطلاعات شرکت خدمات انفورماتیکمصاحبه کردهایم که در ادامه میخوانید البته آقای علی سفی مسئول پروژه مهاجرت ایاموی است. سیفی سوئچ سپاس را هم مدیریت کرد.
*امنیت کارت در ایران چگونه است در صورت امکان یک تصویر چندبعدی از میزان امنیت کارت در حال حاضر ارائه کنید.
به طور کلی امنیت کارت، به معنی امنیت در تمامی بخشهای این صنعت اعم از صادرکنندگی، پذیرندگی و کل فرآیند پردازش تراکنشهای کارت در کل اکوسیستم پرداخت است. فیزیک کارت، فروشگاهها، پایانههای فروش، خطوط ارتباطی میان بخشهای مختلف، سامانههای ارائهدهندگان خدمات پرداخت، شتاب و شاپرک و همچنین بانکهای صادرکننده، همه اجزای موثر در امنیت این اکوسیستم هستند. بنابراین ارزیابی دقیق وضعیت امنیت در سطح شبکه پرداخت کارتی کشور به معنی بررسی کلیه بخشهای مذکور از دیدگاه امنیتی است. در حال حاضر کارتهای بانکی مبتنی بر تکنولوژی نوار مغناطیسی است و با توجه به ماهیت این تکنولوژی، ریسکهای آن بر کل اکوسیستم موثر است. در تراکنشهای مبتنی بر کارت(Card-Present) مواردی مانند Skimming و تولید کارتهای جعلی قابل اشاره است. با این وجود باید خاطرنشان کنم که الزام بهکارگیری PIN در تمامی تراکنشهای کارتی در اکوسیستم پرداخت به نحو چشمگیری باعث پیشگیری از وقوع این نوع تقلبها بوده است.
از سوی دیگر تراکنشهای غیرکارتی (Card-Not-Present) مانند خرید اینترنتی نیز بستر مناسبی برای انواع تقلب مانند فیشینگ و دزدی اطلاعات کارت از فروشگاهها و درگاههای اینترنتی محسوب میشود. آنچه تاکنون در راستای جلوگیری از این نوع تقلبها بهکار گرفته شده، ارائه آموزشهای امنیتی مرتبط به دارندگان کارتها و همچنین امنسازی نحوه ورود اطلاعات کارت در درگاههای بانکی هنگام خرید اینترنتی است و استفاده از راهکارهایی مانند استفاده از رمز یکبار مصرف در این نوع تراکنشها نیز میتواند سطح امنیت پرداخت را بهبود بخشد.
*علت مخالفت با پیادهسازی EMV در ایران تاکنون چه عواملی بوده است؟
هرچند تاکنون روند انطباق با EMV، به دلیل برخی برداشتهای غیرتخصصی اشتباه، عدم پیگیری و نبود اولویت در بخشهای مختلف صنعت بسیار کند بوده است، اما هیچگاه مخالفتی با پیادهسازی این استاندارد در سطح کشور مشاهده نشده است. در سال 1383 بانک مرکزی به طور جدی موضوع کارتهای هوشمند را در دستور کار خود قرار داد و آییننامهای درخصوص استاندارد EMV برای این نوع کارتها تصویب و ابلاغ کرد. بحث صدور گواهينامه کليد عمومي براي بانکهای متقاضي نیز در این آییننامه مطرح شد که در اینخصوص مقرر شد؛ مرکز صدور گواهي اداره نظامهاي پرداخت در بانک مرکزي مشغول به کار شود. نکته مهم دیگر آییننامه این بود که قرار بود تا پايان سال 2005 کارتهاي هوشمند در سطح بينالمللي جايگزين کارتهاي مغناطيسي شوند، به همین دلیل بانکها باید برنامه عملياتي خود را در اينخصوص به بانک مرکزی اعلام کنند. اما متاسفانه دستورالعمل بانک مرکزی جدی گرفته نشد و برنامهای برای پیادهسازی استاندارد جدید طراحی نشد و همچنان بانکها به صدور کارتهای مغناطیسی خود ادامه دادند و پروژه EMV به بهانههای متعددی همچون گران بودن یا تفسیر اشتباه آن روزها مبنی بر اینکه حرکت به سمت پرداختهای موبایلی نیاز به EMV ندارد، باعث شد که این امر در آن زمان در اولویت اصلی بانک مرکزی قرار نگیرد. البته من فکر میکنم علاوه بر این موارد ما در کشور به استانداردگریزی، امنیتگریزی و عدم توجه به روندهای جهانی نیز در مواردی عادت کردهایم و علاقهمندیم همه چرخها را خودمان اختراع کنیم.
*نهایتا چه عواملی باعث شد تا بانک مرکزی با مهاجرت به استاندارد EMV موافقت کند؟
انگیزه اصلی پیدایش EMV در دنیا روند افزایش تقلبهای بانکی بوده است. به عبارتی علت اصلی پیدایش EMV ، تکامل و بهروز شدن شگردهای سوء استفاده و سرقتهای اطلاعاتی شناخته شده است. دومین قابلیت مطرح، پیادهسازی مفاهیم مدیریت ریسک (به طور مثال تعیین سقف تعداد و مبلغ تراکنشهای خرید) روی کارت به عنوان ابزار پرداخت و پایانه کارت است. همچنین استفاده از Cryptogram در تراکنشهای EMV منجر میشود تا از تکرار تراکنشها و جعلی بودن آنها جلوگیری شو. بنابراین با استفاده از قابلیتهای ذکر شده از استاندارد EMV میتوان امنیت تراکنشها را افزایش داد و از وقوع بسیاری از تقلبها جلوگیری کرد. اما در ایران علت اصلی برای مهاجرت، در حال حاضر مدیریت تقلب نیست و علاوه بر تقلبهای بانکی و تهدیدهای حوزه فنی و تکنولوژی، به عنوان دلایل لزوم مهاجرت به EMV، بهرهمندی از تراکنشهای برونخط(آفلاین) دلیل اصلی برای مهاجرت به این استاندارد در شبکه پرداخت کشورمان است. به عبارت دیگر، بزرگترین ریسک اکوسیستم پرداخت کشور، برخط بودن همه تراکنشهای پرداخت است و از الزامات بهرهمندی از تراکنشهای برونخط، پیادهسازی ویژگیهای مطرح در EMV است.
امکان ایجاد قابلیت تعاملپذیری در اکوسیستم داخلی کشور و در اتصال به شبکههای بینالمللی پرداخت نیز یکی از انگیزههای مهم برای بهرهمندی از EMV است. لازم به ذکر است، هرچند در شرایط کنونی، اتصال به شبکههای پرداخت بینالمللی مانند Visa، MasterCard و JCB با مشکلاتی از قبیل تحریمهای سیاسی روبهرو است، اما سیاست بانک مرکزی برای اتصال شبکه شتاب به سیستم پرداخت سایر کشورها بهطور دوجانبه نیز دارای چالش یکسانی است. بدین معنا که در همکاریهای دوجانبه نیز مانند اتصال به شبکههای پرداخت بینالملل، در صورت عدم انطباق با استاندارد EMV، بانکهای داخل کشور متحمل هزینههای فراوانی در قالب قوانین Liability Shift در موضوع تقلبهای کارتی خواهند شد. بنابراین گسترش همکاریها با هر کشور دیگری، مستلزم پیادهسازی استاندارد EMV در کلیه بخشهای شبکه پرداخت کشور و یا پرداخت جرائم و هزینههای قابل توجه است که قطعا برای کشور مناسب نیست.
علاوه بر اینها، مهمترین نکته مغفولمانده در سالیان اخیر نیز این نکته است که در سرویسهای نوین و نوآوریهای حوزه پرداخت در سطح جهانی، وجود زیرساخت EMV یک پیشفرض طراحی در نظر گرفته شده، لازمه بهرهبرداری از فناوریهای نوین این عرصه، پیادهسازی استاندارد EMV است.
*نقشه مسیر مهاجرت از کارتهای فعلی به EMV از بانک مرکزی، شرکت خدمات، بانک صادرکننده کارت، دارنده کارت و شبکه پرداخت را ترسیم کنید و نقش و وظایف هر یک را در مراحل مختلف اجرا از نقطه صفر پیادهسازی تا مهاجرت کامل بیان بفرمایید.
به نظرم این سوالی است که پاسخ دقیق آن را از مسئولین محترم بانک مرکزی باید بپرسید. اما بهطور خلاصه به نظر میرسد مطابق با رویکرد بانک مرکزی، در گام اول، نقشهراه مهاجرت شبکه بانکی کشور به استاندارد EMV توسط بانک مرکزی برای تمامی بازیگران و ذینفعان این پروژه ملی ترسیم خواهد شد. در گام بعد بانک مرکزی به عنوان متولی Scheme ملی (شتاب)، مطابق با تجارب سایر کشورها در مهاجرت به EMV، موظف است مستندات استاندارد EMV Specification را در حوزههای شبکه پرداخت (شتاب و شاپرک)، صادرکنندگی (سوئیچ کارت و شخصیسازی کارت) و پذیرندگی (انواع پایانههای فروش اعم از Contact و Contactless و سوئیچ شرکتهای PSP) برای پیادهسازی یکپارچه در تمامی بخشهای شبکه بانکی و پرداخت کشور منتشر کند. قطعا مهاجرت به EMV بهصورت تدریجی و با لحاظ اولویتها و توجه به ریسکها در حوزههای مختلف خواهد بود.
*درخصوص بسترهای حقوقی نظرتان چیست؟ چه مشکلاتی در اینخصوص وجود خواهد داشت؟
درصورتیکه منظور از بسترهای حقوقی در استاندارد EMV، منظور راهاندازی بخش Certification Body است، بنابراین بانک مرکزی به عنوان تنظیمکننده اکوسیستم بانکی و پرداخت کشور، عهدهدار این مسئولیت خواهد بود و تمامی تصمیمات درخصوص نحوه راهاندازی این مرکز در قالب نقشهراه مهاجرت به EMV مورد توجه قرار خواهد گرفت.
*تغییر بالغ بر 400 میلیون کارت خود چالش معناداری است ضمن بیان چالشهای مختلف فنی چه اولویتهایی برای اجرای برنامه مهاجرت در دستور کار قرار گرفته است.
هرچند تعداد کارتهای مغناطیسی فعلی بسیار زیاد است، اما با تعیین استراتژی صحیح مهاجرت به EMV میتوان چالشهای پیش رو را به خوبی مدیریت کرد. مطالعه تجارب سایر کشورها در شرایط مشابه، نشاندهنده لزوم بهکارگیری استراتژی تدریجی به جای روش ضربتی در بهروزرسانی ابزارها، تجهیزات و سامانههای پرداخت فعلی براساس استاندارد EMV است. بدینترتیب میتوان به مرور زمان، کارتهای پرداخت منقضی شده را با کارتهای جدید مبتنی بر استاندارد EMV جایگزین کرده و این سیاست را در سایر بخشهای شبکه پرداخت نیز به کار گرفت تا به این واسطه هزینههای گسترده این پروژه به نحو بهتری مدیریت شود. تاکید میکنم که ایجاد زیرساخت مبتنی بر EMV، به معنی تغییر سریع کارتهای فیزیکی موجود نیست و آنچه اولویت کشور محسوب میشود ایجاد قابلیت پذیرندگی و صادرکنندگی کارتهای مبتنی بر EMV در اکوسیستم پرداخت کشور است .
*طبیعی است صادرکنندگان و دارندگان کارت(بانکها و مردم) نیز از جمله بخشهایی هستند که در برابر تغییر مقاومت کنند ریشههای مقاومت اما متفاوت است در صورت امکان با بخشبندی این مقاومتها و ریشهیابی آنها راهکارهای کاهش هزینه مقاومتها را مطرح بفرمایید.
همانطور که در پاسخ به سوال قبل مطرح شد، استراتژی قابل استفاده برای مهاجرت شبکه پرداخت کشور به EMV استراتژی تدریجی اس. بنابراین میتوان با بهکارگیری سبک مدیریت صحیح در اجرای پروژه نیاز به پیادهسازی EMV را توجیه کرده و مقاومتهای موجود را کاهش داد. یکی از نیازهایی که در حال حاضر توسط بانکها درک شده است، ریسکهای ناشی از قوانین مربوط به Liability Shift است که فعالیت برخی از بانکها برای بهروزرسانی سامانههای سوئیچ کارت مطابق با استانداردEMV ، نشاندهنده نبود مقاومت و علاقهمندی در حوزه ارتقای زیرساختها است.
همچنین رویکرد شبکه بانکی کشور در بهکارگیری فناوریهای نوین در پرداخت کارتی میتواند موثرترین انگیزه برای ایجاد زیرساخت EMV ( به عنوان پیشنیاز راهاندازی فناوریهای نوین پرداخت کارتی) و در نتیجه یکی از عوامل از میان برداشتن مقاومت در برابر استاندارد EMV به حساب آید. خوشبختانه در حوزه پذیرندگی نیز آمادگی نسبی برای این امر وجود دارد و حداقل با هزینه سختافزاری قابل توجه مواجه نخواهیم شد.
*چگونگی همزیستی موبایل وEMV در ایران را با توجه به بسترهای موجود نیز تشریح بفرمایید.
زیرساخت EMV پیشنیاز ضروری راهاندازی پرداخت موبایلی مبتنی بر کارت است و راهاندازی فناوریهای نوین پرداخت بدون بهکارگیری این زیرساخت در تجارب موفق مشابه در سایر کشورها مشاهده نمیشود. به عبارت دیگر روند استاندارد جهانی این است که ابتدا استاندارد EMV در زیرساخت و سپس در ابزارهای نوین پرداخت مانند موبایل و سایر ابزارهای پوشیدنی پیادهسازی میشود. حتی راهکارهایی مانند Tokenization در ارتقای امنیت پرداختهای موبایلی مبتنی بر کارت توسط EMV ارائه شده است و وجود زیرساخت EMV پیشفرض طراحی آن است. فراموش نکنید که صحبت از زیرساخت EMV، لزوما به معنی تغییر یکباره همه کارتهای فیزیکی که هزینه اصلی این مهاجرت نیز مرتبط با آن است نیست و اگر در زیرساخت امکان پذیرش و تبادل تراکنشهای مبتنی بر EMV را داشته باشیم عملا زیرساخت پرداختهای موبایلی مبتنی بر کارت، با امنیت کافی بهوجود خواهد آمد.
*در جمعبندی بفرمایید آینده را چطور ارزیابی میکنید؟
آنچه امروز برای کلیه متخصصان و صاحبنظران حوزه پرداخت کشور روشن است، لزوم حرکت جدی به سمت استاندارد EMV است. همچنین با نگاهی به آینده صنعت پرداخت کارتی با اطمینان میتوان گفت که زیرساخت EMV برای راهاندازی فناوریهای نوین پرداخت، اعم از پرداخت با استفاده از موبایل و سایر تجهیزات پوشیدنی و همچنین بهکارگیری راهکار Tokenization امری کاملا ضروری است.
در حال حاضر این حرکت در راستای نیل به اهدافی چون کاهش ریسکهای مربوط به Liability Shift، جلوگیری از وقوع رخدادهای ناشی از حجم بسیار بالای تراکنشهای خرد و ایجاد تعاملپذیری میان بخشهای مختلف شبکه پرداخت کشور با سایر کشورها مورد توجه قرار گرفته اس. باید توجه داشت که چابکی مهاجرت به EMV در کشور نیازمند افزایش سطح دانش و تجربه مورد نیاز در تمامی اکوسیستم پرداخت کشور است که متاسفانه تاکنون کمبود آن به عنوان یک مانع جدی در روند استانداردسازی پرداخت کارتی تاثیرگذار بوده است. همچنین برنامه مهاجرت به زیرساخت EMV، بدون ایجاد شفافسازی درخصوص لزوم و نحوه انجام تغییر برای همه ذینفعان اکوسیستم، برنامه موفقی نخواهد بود.
درنهایت، برای آینده فقط میتوانم امیدوار باشم که با برنامهریزی و مدیریت صحیح و برگرفته از تجارب برتر جهانی و همچنین همکاری و تعامل تمامی بخشهای صنعت پرداخت، یکی از گامهای بزرگ در راستای استانداردسازی صنعت پرداخت کشور با موفقیت به انجام رسد و در ادامه مسیر نیز همگام با جهان حرکت کنیم.
منبع: ماهنامه بانکداری آینده شماره 32 خرداد 97
نظر شما چیست؟