در دومین روز همایش اکوبیمه، حسین عبده تبریزی ـ استاد مدعو دانشگاه صنعتی شریف و رئیس آکادمی دانایان ـ با تأکید بر دگرگونی بنیادین ساختار اشتغال تحت تأثیر اقتصاد گیگ، نسبت به آثار این روند بر پایداری صندوقهای بازنشستگی و بیمه عمر هشدار داد.
تحول دیجیتال اقتصاد و چرخش از اشتغال پایدار به پروژهمحور
عبده تبریزی در سخنرانی افتتاحیه دومین روز همایش با موضوع «اقتصاد گیگ و پیامدهای آن بر صندوقهای بازنشستگی» گفت: تحول دیجیتال اقتصاد موجب شده بازار کار جهانی از الگوی استخدام دائمی و حقوق ثابت به سمت قراردادهای کوتاهمدت، پروژهمحور و مبتنی بر نتیجه حرکت کند. به گفته او، این تغییرات بنیادی، ساختار سنتی نظام بیمه و بازنشستگی را تحت تأثیر قرار داده است، چرا که بخش قابلملاحظهای از نیروی کار دیگر در چارچوب حقوق و دستمزد ماهانه فعالیت نمیکنند.
پلتفرمها؛ بازیگران اصلی اقتصاد گیگ
وی با اشاره به نقش پلتفرمهای دیجیتال در ایجاد و ساماندهی مشاغل جدید افزود: امروز میلیونها نفر در سراسر دنیا در قالب فعالیتهای پلتفرمی ـ از رانندگان تاکسی آنلاین گرفته تا مترجمان آزاد و فعالان بازاریابی دیجیتال ـ درآمد خود را بهصورت پروژهای دریافت میکنند. در این نوع اشتغال، رابطه کارمند و کارفرما به معنای سنتی آن از میان رفته و امنیت شغلی و بیمهای پایینتری وجود دارد.
رشد سهم اشتغال گیگ در اقتصاد جهانی
عبده تبریزی با اشاره به آمارهای بینالمللی اظهار کرد: سهم نیروی کار فعال در اقتصاد گیگ از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ در اکثر کشورها رشد چشمگیری داشته است. در ایالات متحده این سهم از حدود ۱۰ درصد به نزدیک ۲۰ درصد رسیده، در ایتالیا به حدود ۲۰ درصد و در هند به ۲۴ درصد افزایش یافته است. او افزود: در ایران نیز برآوردها نشان میدهد حدود ۱۳ درصد از شاغلان در قالب مشاغل غیردائمی و پلتفرمی فعالیت میکنند؛ هرچند بخشی از این فعالیتها در آمارهای رسمی منعکس نمیشود.
دلایل رشد؛ از دیجیتالی شدن تا تجربه کرونا
به گفته رئیس آکادمی دانایان، گسترش پلتفرمهای خدماتی، افزایش هزینه استخدام رسمی برای بنگاهها، گرایش نسل جوان به استقلال شغلی و تأثیر تجربه همهگیری کرونا از مهمترین عوامل رشد اقتصاد گیگ است. او توضیح داد: نسل جدید به دنبال کنترل زمان و مکان کار خود است و تمایل به فعالیت در ساختارهای انعطافپذیر دارد؛ بنابراین الگوی اشتغال آنان با نسلهای پیشین تفاوت بنیادی یافته است.
چالش نرخ مشارکت پایین در بازار کار ایران
عبده تبریزی در ادامه به وضعیت نرخ مشارکت نیروی کار در ایران اشاره کرد و گفت: نرخ مشارکت اقتصادی در ایران از ۴۱ درصد در سال ۱۳۸۵ به حدود ۳۸ درصد در سالهای اخیر کاهش یافته است. او با تأکید بر اینکه این رقم پایینتر از میانگین جهانی است افزود: «به نظر میرسد بخش قابلتوجهی از فعالیتهای اقتصادی غیررسمی در آمارهای رسمی کشور ثبت نمیشود، در حالیکه این بخش سهم مهمی در بازار کار واقعی دارد.»
پیامدهای ساختاری برای صندوقهای بازنشستگی
وی مهمترین تأثیر تحول ساختار اشتغال را بر صندوقهای بازنشستگی دانست و توضیح داد: با رشد اشتغال پروژهمحور، وابستگی نظام بازنشستگی و بیمههای اجتماعی به درآمدهای مستمر و حق بیمه ماهانه کاهش مییابد و پایداری مالی آنها با چالش جدی روبهرو میشود. به گفته او، بازنگری در نظام بیمه و طراحی سازوکارهای جدید برای پوشش شاغلان در اقتصاد گیگ ضرورتی اجتنابناپذیر است.
عبده تبریزی در پایان تأکید کرد: «تحول دیجیتال و رشد اقتصاد گیگ صرفاً یک تغییر فناورانه نیست؛ بلکه بازتعریف بنیادین رابطه کار، درآمد و امنیت اجتماعی است که سیاستگذاران حوزه بیمه و بازنشستگی باید بهسرعت برای انطباق با آن برنامهریزی کنند.»
نظر شما چیست؟